…inleiding op het bijbelboek Genesis:

De reden waarom de Heere ons het kunstwerk van hemel en aarde laat zien, en Zich daarin te aanschouwen geeft, is dat Hij ons wil uitnodigen om Hem te leren kennen.
Bezig te zijn met het onderzoeken van de geheimen van de natuur, zonder ooit het oog te richten op de Schepper, is een verkeerde ijver. En van de gehele natuur te genieten, zonder de Gever van die weldaad te erkennen, is een al te schandelijke ondankbaarheid.
Tevergeefs redeneert men over de schepping der wereld, als men niet eerst door de prediking van het Evangelie vernederd is, en geleerd heeft alle scherpzinnigheid van het verstand te onderwerpen aan de dwaasheid van het kruis.
Buiten de dwaasheid van het kruis zullen wij nergens iets vinden dat ons opvoert tot God, zolang Christus ons niet in Zijn leerschool heeft onderwezen. Dit nu kan niet anders gebeuren dan doordat wij uit de diepte der hel worden opgetrokken en op de wagen van Zijn kruis boven alle hemelen worden opgevoerd, om daar door het geloof te leren verstaan, wat het oog nooit heeft gezien, noch het oor gehoord, en wat ons hart en verstand verre te boven gaat.

Over Genesis 1 vers 11:
Uit de volgorde van de schepping (eerst het licht, daarna de lichtdragers – eerst: “de aarde bracht voort grasscheutjes” etc., daarna de zon die de aarde vruchtbaar maakt) kunnen wij leren dat God handelt door schepselen,
niet als hulp behoevende, maar omdat dit Hem behaagt.

Over Genesis 1 vers 28:
Alles is geschapen opdat mensen niets zou ontbreken in alle behoeften en gebruiken van het leven. In de orde van de schepping komt de Vaderlijke zorg van God jegens de mensen duidelijk uit, want voordat Hij hen vormde, voorzag Hij de wereld met alle mogelijke dingen, ja zelfs met grote overvloed van schatten. Zo was hij dus al rijk, voordat hij werd geboren. En als God zó’n zorg voor ons had, vóór wij bestonden, zal Hij het ons dan –nu wij in de wereld zijn geplaatst– aan voeding en overig levensonderhoud laten ontbreken?
Adam is met zijn vrouw geschapen tot voortplanting, opdat de mensen heel de aarde zouden vervullen. God kon Zelf wel de aarde bedekken met een menigte mensen, maar Hij wilde dat wij allen uit één bron zouden voortkomen, opdat de lust tot onderlinge eendracht groter zou zijn, en de een de ander te liever als zijn eigen vlees zou omhelzen. Het is van groot belang dat wij niets van Gods goederen gebruiken, zonder dat wij weten dat het ons door Hem is toegestaan. Nooit genieten wij iets met een goed geweten dan wanneer wij het als uit Gods hand ontvangen. En zo leert Paulus ons dat wij in het eten en drinken altijd zondigen, als het geloof niet aanwezig is.

Over Genesis 1 vers 29:
Door het gebruik van Gods gaven worden wij geoefend in het overdenken van Zijn goedheid en Vaderlijke zorg. Want hierop doelen deze woorden van God in vers 29: “Zie, uw onderhoud is door Mij reeds bereid, voordat u er was. Erken mij daarom als Vader, Die u –toen u nog niet was geschapen– zo ijverig heeft verzorgd.”

Over Genesis 2 vers 3:
Het zegenen van de zevende dag is niets anders dan de plechtige wijding waarmee God de genegenheden en bezigheden van de mensen op de zevende dag Zich toe-eigent. Dit is een heilige roeping die de mensen aan de beslommeringen der wereld ontrukt en hen geheel aan God toewijdt. 'Wel past ons de overdenking van Gods werken gedurende ons hele leven, en hebben wij ons er dágelijks in te oefenen om de grote goedheid van God, Zijn rechtvaardigheid, kracht en wijsheid, in deze grote schouwplaats van hemel en aarde op te merken, maar omdat mensen minder ijverig zijn dan terecht is, is elke zevende dag bijzonder uitgekozen om aan te vullen wat aan de voortdurende overdenking ontbreekt.

Over Genesis 2 vers 7:
Mozes vertelt dat de mens oorspronkelijk stof geweest is. Hij had gezegd dat de mens naar het beeld van God was geschapen. –dit is de hoogste en onvergelijkelijke adel– Opdat nu de mensen zich daarop niet zouden gaan verheffen, stelt hij hun oorspronkelijke afkomst hun voor ogen. Adam is van Godswege tot bewoner van de aarde gesteld, opdat hij –terwijl hij zijn tijdelijk leven daarop doorbracht– de hemelse heerlijkheid zou bedenken. Hij is door de Heere met ontelbare weldaden rijkelijk begiftigd, opdat hij door het genot daarvan Zijn Vaderlijke goedheid zou leren kennen.

Over Genesis 2 vers 9:
Mozes verhaalt dat de hof van Eden bijzonder verrijkt is geweest met allerlei vruchtdragend geboomte. En dit is met opzet door de Heere gedaan, opdat de begeerlijkheid van de mens des te minder verontschuldiging zou hebben, als ze –ontevreden met zo’n bijzondere overvloed van vruchten en zo’n genot en verscheidenheid, als hun ten deel viel– tegen het bevel van God zich in het verderf stortten.
Met opzet verhaalt de Heilige Geest door Mozes hoe groot de gelukstaat van Adam was, opdat het boosaardige van zijn onmatigheid des te duidelijker zou uitkomen, omdat zo’n overvloed hem niet voldoende kon verzadigen en weerhouden, om aan de verboden vrucht de hand te slaan. Ongetwijfeld was het een schandelijke ondankbaarheid, dat de mens in zo’n gelukkige en gewenste staat niet kon rusten. Ook was zijn lust meer dan dierlijk, dat zo’n grote overvloed hem niet kon verzadigen. God wilde dat de mens, zo dikwijls als hij de vrucht van die boom proefde, zich zou herinneren van Wie hij het leven had ontvangen; dat hij zou erkennen dat hij niet door eigen kracht, maar alleen door Gods genade leefde.
Door dit teken werd Adam opgeroepen om zich niets aan te matigen als eigen bezit, opdat hij helemaal afhankelijk zou zijn van de Zoon van God, en nergens dan alleen in Hem het leven zou zoeken. Laten wij dus bedenken, dat, als wij ons van Christus afscheiden, voor ons niets dan de dood overblijft.

Over Genesis 2 vers 15 (En de HEERE God nam de mens, en zette hem in de hof van Eden om die te bebouwen en te bewaren):
De mensen zijn geschapen om iets te doen, opdat zij niet traag en lui zouden neerliggen. Daarom is er niets méér in strijd met de orde van de natuur, dan ons leven door te brengen met eten, drinken en slapen, en ons intussen voor te nemen niets te doen.
Wie een akker bezit [wij kunnen dit toepassen op de situatie waarin wij verantwoordelijkheid dragen] moet toezien dat hij de grond door zorgeloosheid niet uitgeput laat worden, maar hij moet er zich op toeleggen om hem zó aan de nakomelingen over te leveren als hij hem heeft ontvangen, of nog béter verzorgd.
Zullen we spaarzaam en vlijtig zijn ten opzichte van de goederen die God ons te genieten geeft, dan dienen we te bedenken dat we over alles wat wij bezitten, Gods rentmeester zijn. Dan zullen we ons niet lichtzinnig gedragen of door misbruik bederven wat God wil, dat bewaard wordt.

Over Genesis 2 vers 17 (van de boom der kennis van goed en kwaad zult gij niet eten):
Als teken van onderwerping wordt aan de mens een wet gegeven. Het verbod van één boom was een proef van gehoorzaamheid. Zo wilde God van het begin af het hele menselijke geslacht doen wennen aan de eerbiediging van Zijn Majesteit.
Pas dan is ons leven juist ingericht, wanneer wij God gehoorzamen en wanneer Zijn wil al onze hartstochten beheerst.
Zodra Adam afvallig werd van God, de Bron van het leven, werd hij uitgeworpen uit zijn vorige staat, opdat hij zou beseffen dat zijn leven zonder God ongelukkig en hopeloos is, en niets verschilt van de dood.
De staat van de mens na de zonde wordt niet ten onrechte dood genoemd. De gebreken en kwalen, zowel van de ziel als van het lichaam, waarmee de mens – zolang hij op aarde is – bezet is, zijn als een soort voorportaal van de dood, totdat de dood zelf hem helemaal opslokt.

Over Genesis 2 vers 18 (het is niet goed, dat de mens alleen is):
Dit is een algemene regel van de roeping van de mens en elk moet het aannemen als tot hem gesproken: dat de eenzaamheid niet goed is, tenzij God iemand door een bijzonder voorrecht van deze regel uitzondert.

Over Genesis 2 vers 18 (Ik zal voor hem een hulp maken…):
Nu God de vrouw bestemt tot hulp voor de man, schrijft Hij niet alleen aan vrouwen de regel van hun roeping voor, maar spreekt Hij ook uit dat het huwelijk voor mannen werkelijk de beste steun in het leven is.
In de vele ongemakken van het huwelijk –die de vruchten zijn van onze ontaarde natuur– blijft toch nog iets over van het goede dat God daarin heeft gelegd, en –als in een uitgedoofd vuur- flikkeren toch tot hiertoe nog de vonken.

Over Genesis 2 vers 22 (En de HEERE God bouwde de rib die Hij van Adam genomen had, tot een vrouw, en Hij bracht haar tot Adam):
Nu verhaalt Mozes dat van Godswege het huwelijk is ingesteld, wat nuttig is te weten. Adam nam namelijk niet uit eigen keuze voor zich een vrouw, maar hij ontving haar van de Heere, alsof ze Hem werd aangeboden en toegevoegd.
Hierin blijkt allerduidelijkst de heiligheid van het huwelijk, omdat wij weten dat God de Bewerker daarvan is.
Des te meer satan heeft geprobeerd het huwelijk te besmetten, des te meer moeten wij het van alle smaad en schande bevrijden, opdat het zijn achting behoudt.

Over Genesis 2 vers 25 (En zij waren beiden naakt, Adam en zijn vrouw; en zij schaamden zich niet):
Een mens kunnen wij niet naakt zien zonder schaamte, maar in de ongeschonden natuur is niets oneerbaars geweest. Hieruit volgt dat ons schaamtegevoel aan onze schuld is te wijten.

Over Genesis 3:
Mozes doel was met weinig woorden samen te vatten, hoeveel onze tegenwoordige toestand verschilt van onze eerste afkomst opdat wij met een nederige belijdenis van onze schuld ons kwaad zouden leren betreuren.

Over Genesis 3 (“waarom liet God Adam beproefd worden, terwijl de droevige uitkomst voor Hem niet verborgen was”)
O, dat de mensen zich liever door God zouden laten oordelen, dan dat zij zich die heiligschennende roekeloosheid zouden aanmatigen om Hem te oordelen. Het is immers aanmatiging van het vlees, om God te onderwerpen aan ons onderzoek.

Over Genesis 3 (het kunnen spreken van de slang):
Door iets te doen dat boven het gewone gebruik uitgaat, dwingt God ons tot bewondering van Zijn macht. Als wij onder dit voorwendsel Gods macht bespotten, omdat ze ons niet gewoon voorkomt, zijn wij dan niet méér dan onbeschaamd?
Als het ongelooflijk schijnt, dat op Gods bevel dieren gesproken hebben…, vanwaar komt bij de mens de spraak anders, dan doordat God zijn tong heeft gevormd? Kortom, iedereen die stelt dat God in de hemel de wereld bestuurt, kan Hem ook de macht over de dieren niet ontzeggen om naar Zijn goedvinden stomme dieren te leren spreken, zoals Hij soms sprekende mensen stom maakt.

Over Genesis 3 (Is het ook, dat God gezegd heeft…?):
Zeer gevaarlijk is de verzoeking, als men ons aanraadt, God alleen te gehoorzamen, voor zover de reden van Zijn bevel ons duidelijk is. De ware regel van gehoorzaamheid is, dat wij (tevreden met het bevel alleen) geloven dat al wat Hij beveelt, recht en goed is.
Wie boven de maat wijs wil zijn, die zal de satan -omdat hij alle eerbied voor God afgeworpen heeft- tot openlijke opstand vervoeren.

Over Genesis 3:4 (“Toen zei de slang tot de vrouw…”):
Door dit voorbeeld moeten wij leren, op onze hoede te zijn tegen satans verleiding, opdat wij –door bijtijds hem tegen te staan– hem ver van ons afweren, zodat de nadere toegang voor hem niet openstaat.

Over Genesis 3:5 (“…gij zult als God wezen, kennende het goed en het kwaad.”):
Aan deze kwaal lijden wij allen nog dagelijks, dat wij meer zoeken te weten dan terecht is en de Heere toestaat,
terwijl toch het voornaamste punt van wijsheid is: een goed geregelde bedachtzaamheid om God te gehoorzamen.

Over Genesis 3:6 (“En de vrouw zag, dat die boom goed was tot spijze”):
Te voren had zij de boom goed kunnen aanzien, zonder dat enige verlangen tot eten haar gemoed raakte. Het geloof toch, dat zij bezat in Gods woord, was de allerbeste bewaker van haar hart en zinnen. Maar nu, nadat het hart van het geloof en de gehoorzaamheid aan het woord was afgevallen, bederft het tegelijk alle zinnen, en de verkeerdheid is verspreid door alle delen, zowel van haar ziel als van haar lichaam.
Dit is dus het teken van de goddeloze afval, dat de vrouw de boom goed oordeelt tot spijze, dat zij zich begerig vermaakt in zijn aanblik, dat zij zich wijs maakt, dat hij begeerlijk was, om verstand te bekomen, terwijl zij tevoren honderden malen met vrije en bedaarde blik hem was voorbijgegaan.

Over Genesis 3:6 (“… en hij at.”):
Nu wordt gevraagd wat van beiden de zonde is geweest. Augustinus zegt, dat trotsheid het begin is geweest van alle kwaad, en dat het menselijke geslacht door trotsheid te gronde is gegaan. Vollediger echter kan de bepaling van de zonde genomen worden uit de aard van de beproeving, zoals Mozes die beschrijft: vanwege haar ongeloof wordt de vrouw weggetrokken van Gods woord, door de bedriegerijen van de slang.
Het begin van de verwoesting, waardoor het menselijke geslacht te gronde is gericht, was afval van Gods heerschappij. Merk echter op, dat de mensen reeds van God afvielen, toen zij met verlating van Zijn woord, het oor leenden aan satans leugens.
Nu verstaan wij, dat God wil, dat Zijn woord geëerd en gevreesd wordt; en dat alle ontzag voor Hem wordt uitgeschud, als Zijn woord wordt veracht.

Over Genesis 3 (de zondeval):
Omdat God Zich niet anders aan de mensen openbaart dan door het Woord, daarom ook houden Zijn Majesteit en Zijn dienst onder ons niet langer in stand, dan dat wij Zijn woord gehoorzamen.
Toen God hem in alles vrijliet en hem tot koning der wereld stelde, wilde Hij in het onthouden van slechts één boom, zijn gehoorzaamheid op de proef stellen. Deze voorwaarde behaagde de mens niet.
Wij weten dat voor God de zonden niet worden beoordeeld naar haar uiterlijke schijn, maar naar de inwendige gezindheid.
Geen enkel deel in ons is ongeschonden:
- het verstand is met blindheid geslagen en met ontelbare dwalingen besmet
- alle hartstochten zijn vol van weerspannigheid en verkeerdheid
- óf slechte lusten óf andere niet geringere kwalen heersen daar
- en alle zinnen zijn vol van vele slechte dingen.
Wij zijn beroofd
- van de uitnemende gaven van de Heilige Geest
- van het licht der rede
- van gerechtigheid
- van heiligheid
- en wij zijn tot alle kwaad geneigd.
Omdat de Schrift ons overal aan onze naaktheid en ons gebrek herinnert, en toeroept dat wij in Christus kunnen terugkrijgen wat wij in Adam verloren hebben, laten wij daarom, met verwerping van al ons zelfvertrouwen, ons geheel ledig aan Christus aanbieden, opdat Hij ons vervult met Zijn rijkdommen.

Over Genesis 3:7 (“Toen werden hun beider ogen geopend…”)
Het past ons allen de ogen te openen, opdat wij beschaamd over onze schande, aan God die eer geven, die Hij verdient.

Over Genesis 3:9 (“En de HEERE God riep Adam”):
Mozes zegt dat Adam door de Heere werd geroepen.Op dezelfde wijze worden ook wij door Gods stem verschrikt, zodra Zijn wet in onze oren klinkt; maar spoedig zoeken wij uitvluchten, totdat Hij ons heftiger dringt om als schuldigen voor Zijn rechtbank te komen.

Over Genesis 3:
Met recht had God ook onverhoord het vonnis kunnen vellen over Adam en Eva. Waarom anders roept Hij hen dus tot onderzoek, dan omdat Hij hun zaligheid ter harte neemt? Deze leer moeten wij tot ons nut aanwenden. Om ons te veroordelen was geen aanklacht en geen plechtige vorm van proces nodig, En daarom, als God het daarop toelegt, dat Hij ons een schuldbelijdenis ontlokt, handelt Hij meer als geneesheer dan als rechter.

Over Genesis 3:15 (“Ik zal vijandschap zetten…”):
Zo dikwijls het zien van slangen ons schrik aanjaagt, wordt de herinnering aan onze val hernieuwd.

Over Genesis 3:15 (“Dat zal u de kop vermorzelen, en gij zult het de verzenen vermorzelen”):
… opdat zij met grotere schrik voor de zonde vervuld zouden worden, ziende hoezeer deze God mishaagt, en bovendien daaruit troost in hun ellende zouden genieten, omdat zij gevoelden dat God hun nog gunstig was.
Opdat God de bezweken harten der mensen zou oprichten, en deze – door wanhoop neergedrukt – zou doen herleven, was het nodig, dat de overwinning op satan – door wiens listen zij waren omgekomen – in de toekomst hun werd beloofd. Dit was toch het enige heilzame geneesmiddel, dat verlorenen kon oprichten en doden het leven kon terugschenken.
Alle eeuwen door neemt satan kinderen der mensen gevangen naar zijn wil, en nog heden zet hij die rampzalige triomf voort – daarom wordt hij ook overste der wereld genoemd (Johannes 12 vers 31).
Maar omdat van de hemel de Sterkere is neergedaald, Die hem overwon, daardoor komt het, dat de hele kerk van God hem onder haar Hoofd honend uitdaagt.
Daarop ziet ook dit woord van Paulus (Romeinen 16 vers 20: “De Heere zal welhaast satan onder uw voeten verpletteren”). Met die woorden toont hij aan, dat de kracht om satan te verpletteren wordt uitgestort op de gelovigen, en dat de zegen zo aan de hele kerk toekomt.

Over Genesis 3:19 (“In het zweet uws aanschijns zult gij brood eten”):
Zij die zich rustig aan de moeiten onderwerpen, bewijzen God een welgevallige gehoorzaamheid, als tenminste met het dragen van het kruis zulk een kennis van zonden gepaard gaat die hen leert nederig te zijn. Dus, het geloof alleen brengt dit offer aan God.
Er is niets beter, dan –wakker geschud door de zorgen van het tegenwoordige leven– onze zonden te betreuren
en verlichting te zoeken in de genade van Christus,die niet alleen de bitterheid van de smart verzachtmaar ook de lijdensbeker met iets liefelijks vermengt.
Als algemene grondregel moet worden aangenomen,dat alle ellenden waaraan het menselijke leven onderworpen is, noodzakelijke oefeningen zijn, waardoor God ons eensdeels uitlokt tot bekering, anderdeels leert nederig te zijn, en ons voor het vervolg meer op onze hoede doet zijn voor de verleidingen der zonde.

Over Genesis 3:22 (“Toen zei de HEERE God: zie, de mens is geworden als Onzer een”):
Dit is een verwijt vol ironie, waardoor God het hart van de mens niet slechts wilde treffen, maar geheel doorboren.En ja, het was een droevig en afschrikwekkend schouwspel, dat hij, in wie nog onlangs het sieraad van het Goddelijke beeld schitterde, zich verborg onder stinkende huiden om zijn schaamte te bedekken, en dat in het dode dier meer sieraad was dan in de levende mens!

Over Genesis 3:24
Van de boom des levens was de mens uitgesloten, maar een nieuw geneesmiddel wordt hem aangeboden in de offeranden.

Over Genesis 4:3:
Gehoorzaamheid is de moeder van alle deugden.
Uit het besef en het geloof aan Zijn goedheid alleen, wordt de vrijwillige godsvrucht geboren.

Over Genesis 4:4 (“…een offer…”):
Wij zien dat God wel de boom des levens hun ontnam, die Hij in het eerst tot een onderpand van Zijn genade had gegeven,maar op een andere manier toont Hij toch Zijn gunst.
In het slachten van het vee en het bloedvergieten lag iets bijzonders:zij moesten daaruit leren zich de dood voor ogen te stellen en toch gelovig te vertrouwen in God als met hen verzoend.

Over Genesis 4:4 (“En de HEERE zag, Abel en zijn offer aan”):
Hiermee geeft Mozes te kennen dat werken geen genade vinden in Gods ogen, als niet de persoon die ze verricht, Hem behaagt en in Zijn gunst deelt.

Over Genesis 4:4 (“Maar Kaïn en zijn offer zag Hij niet aan”):
Hoe zou de walgelijke lucht van het verbrande vet Gods gunst kunnen winnen? Alleen de offeranden die met de goede reuk van het geloof waren vergoten, hadden een aangename geur voor de Heere.

Over Genesis 4:7 (“Is er niet, indien gij weldoet, verhoging?”):
Om goed te handelen komt het hoofdzakelijk hierop aan:
- of wij gelovig steunen op de Middelaar Christus, en op de door Hem verworven verzoening;
- en dat wij oprecht, zonder bedrog, God zoeken te dienen.
Er is een onafscheidelijk verband tussen deze twee vereisten voor gelovigen, wanneer zij voor Gods aangezicht verschijnen:
- dat alleen de genade van Christus door de uitwissing van hun zonden hen voor God aangenaam maakt;
- en dat zij de ware reinheid van hart meebrengen.

Over Genesis 4:9 (“de HEERE zei tot Kaïn: Waar is je broer Abel?”):
Zo dikwijls de verborgen prikkeling van het geweten ons onze zonden verwijt, hebben wij te bedenken dat God met ons spreekt.Want het geweten, dat ons overtuigt van zonden, is een bijzondere rechtbank van God, waar Hij rechtszitting houdt.

Over Genesis 4:10 (“er is een stem van het bloed…”):
Uit Kaïns voorbeeld leren wij dat zondaren tevergeefs voorwendsels en uitvluchten opstapelen, wanneer zij als beschuldigden voor Gods rechterstoel gedaagd worden.

Over Genesis 4:10 (“daar is een stem van het bloed van uw broer, dat tot Mij roept van de aardbodem”):
Eerst toont God, dat Hij kennis neemt van de daden der mensen, zelfs al treedt niemand als aanklager of beschuldiger op. Vervolgens verklaart Hij, dat het leven der mensen Hem te dierbaar is, dan dat Hij zou toelaten, dat onschuldig bloed ongestraft wordt vergoten. In de derde plaats blijkt, dat de vromen Hem ter harte gaan, niet slechts zolang zij leven, maar zelfs na hun dood.
Aardse rechters houden zich zoveel mogelijk slapend, als geen aanklager hen wakker schudt, maar God wordt (ook al zwijgt de verongelijkte) door onrecht zelf tot straffen gedrongen.

Het is voor de goeden, die onrechtvaardig gekweld worden, een wonderzoete troost te horen dat hun lijden, dat zij zwijgend ondergaan, vanzelf voor Gods aangezicht komt om wraak te eisen.
Abel zwijgt, omdat hij is gedood. Na zijn dood roept de stem van het bloed harder, dan een advocaat met al zijn talent kan doen. Zo is onderdrukking en stilzwijgen voor God geen hinderpaal om te oordelen over een zaak die de wereld reeds als afgedaan beschouwt.
Wij putten kracht tot het grootste geduld uit het vernemen van deze troostgrond als wij horen dat niets van ons recht voorbijgaat, als wij kalm en rustig van gemoed het onrecht dragen, ja dat God des te meer gereed zal zijn om ons te wreken, naar mate wij ons geduldiger onderwerpen om alles te dragen.
Het gebeurt vaak dat moordenaars zich verheugen aan de straf te zijn ontkomen, maar ten slotte toont God, dat het onschuldig bloed niet stom is geweest, en dat Hij niet te vergeefs gezegd heeft, dat in Zijn ogen de dood der heiligen dierbaar is. Wat een troost is deze leer voor de gelovigen: zij hoeven voor hun leven niet al te bezorgd te zijn, nu zij horen dat God daarover de wacht houdt.

Over Genesis 4:12 (“gij [=Kaïn] zult zwervende en dwalende zijn op aarde”):
Veeleer is dit de droevige staat van Gods kinderen, want zij voelen allermeest dat zij vreemdelingen zijn op de wereld. Ook Paulus klaagt, dat hij en zijn medegenoten geen vaste woonplaats hebben, I Korinthiërs 4 vers 11.
Ik antwoord hierop dat Kaïn aan veel zwaarder straf werd onderworpen, namelijk dat hij geen streek op aarde zou vinden, waar hij niet onrustig en angstig in het gemoed zou zijn. Want zoals een goed geweten terecht een ijzeren muur wordt genoemd, zoo ook zullen geen duizend muren, noch evenzovele bolwerken de goddelozen van onrust bevrijden.
Gelovigen zijn bijwoners op aarde; toch genieten zij een rustige gastvrijheid. Dikwijls verhuizen zij, door nood gedwongen, naar elders, maar waarheen de storm hen ook drijft, zij dragen een kalm gemoed met zich mee. Kortom, gedurig van woonplaats veranderende, wandelen en trekken zij zo door de wereld, dat zij overal door de onafgebroken steun van Gods hand staande blijven.

Over Genesis 4:14 (“Zie, ik zal zwervende zijn op de aarde”):
Deze bekentenis bewijst dat er voor mensen geen vrede is, als zij niet in Gods Voorzienigheid rusten en verzekerd zijn dat hun leven Hem ter harte gaat; dat zij geen enkele weldaad van God rustig genieten, als ze niet geloven dat ze onder die voorwaarde op aarde geplaatst zijn, om onder Zijn hoede het leven te genieten.

Calvijn over Genesis 4:14 (“al wie mij vindt, zal mij doodslaan”):
Alleen Gods hand bewaart ons wonderlijk te midden van zoveel gevaren.

Calvijn over Genesis 4:20 (“Jabal is geweest een vader van hen die tenten bewoonden”):
De uitvinding van kunsten en andere dingen die strekken tot algemeen nut en gerief van het leven, is een lang niet te versmaden gave van God en een lofwaardige deugd.
Laten wij de schatten van Zijn genade die God heeft uitgestort over hen (de mensen in het algemeen), zó bewonderen, dat voor ons veel meer zou zijn de genade van de wedergeboorte, waardoor Hij Zijn uitverkorenen voor Zich in het bijzonder heiligt.

Calvijn over Genesis 4:21 (“Jubal was de vader van allen die harpen en orgels handelen”):
Het genot van muziekinstrumenten moet weliswaar veroordeeld worden, als het niet met de vreze Gods en het gemeenschappelijk nut van de menselijke samenleving is verbonden; maar de aard van de muziekkunst is zodanig, dat ze dienstbaar kan worden gemaakt aan de plichten van de vroomheid, en de mensen van voordeel kan zijn.

Calvijn over Genesis 5:1 (“Ten dage dat God de mens schiep, maakte Hij hem naar de gelijkenis van God”):
Mozes herhaalt wat hij vroeger had vermeld, dat Adam naar Gods beeld was geformeerd, omdat niet genoeg de uitnemendheid en waarde van die genade geroemd kan worden.
Dat aan de mens de voornaamste plaats werd gegeven onder de schepselen, was reeds iets groots, maar veel heerlijker nog was deze waardigheid, dat hij zijn Maker, zoals een zoon zijn vader, door gelijkenis weergaf.
Niet beter had God met hem kunnen handelen, dan door hem Zijn heerlijkheid in te drukken, opdat hij als het ware het levende beeld van Goddelijke wijsheid en rechtvaardigheid zou zijn.
Dit is ook van betekenis om de lasteringen van de goddelozen te weerleggen, die graag de schuld van hun kwaad op hun Maker zouden werpen, als niet duidelijk was uitgedrukt dat de mens geheel anders van natuur werd geschapen, dan hij nu door het eigen kwaad van de afvalligheid geworden is.

Calvijn over Genesis 5:24 (“Henoch wandelde met God”):
Ons wordt hier aangetoond hoe we op onze hoede moeten zijn, opdat wij ons niet laten meevoeren door de verkeerde gewoonten van hen met wie wij omgaan. Want de algemene gewoonte is een geweldige drang, omdat wij niet alleen ons door de menigte her- en derwaarts laten meevoeren, maar ook, omdat elk meent, dat wat eenmaal tot gewoonte is aangenomen, goed en geoorloofd is.
Precies zoals varkens schurft krijgen van de een op de ander. Geen ergere of gevaarlijker besmetting is er echter, dan die van kwade voorbeelden.
Hij die zich, met terzijdestelling van Gods Woord, heeft verkocht tot navolging van de wereld, moet beschouwd worden te leven met de duivel.

Calvijn over Genesis 5:24 (“God nam hem weg”):
Omdat in de wegneming van Henoch een teken werd gegeven van de onsterfelijkheid, heeft God ongetwijfeld het gemoed der heiligen willen opbeuren door een zeker vertrouwen voor de ure van hun dood.
Door de troost (van de onsterfelijkheid) heeft Hij de vrees willen wegnemen, die ze wegens de dood konden hebben, door de wetenschap, dat elders een beter leven voor hen was weggelegd.

Calvijn over Genesis 6:2 (“Dat Gods zonen de dochters der mensen aanzagen…”):
De zonen van God onderscheidt Mozes van de dochters der mensen, omdat zij door aanneming zonen van God waren en Hij zelf hen voor Zich had afgezonderd. Werpt iemand mij tegen, dat zij niet verdienden onder de zonen van God gerekend te worden, omdat ze schandelijk waren afgeweken van het geloof en de gehoorzaamheid aan God, dan is de oplossing niet moeilijk te vinden: Als de Schrift spreekt van “zonen van God”, slaat dit soms op de eeuwige verkiezing, soms op de uitwendige roeping.
Met deze zo eervolle naam (“Gods zonen”) keurt Mozes in hen de ondankbaarheid af, dat zij de hemelse Vader hebben verlaten en ontvlucht zijn, om zich aan ontucht over te geven.

Calvijn over Genesis 6:2 (“Gods zonen zagen de dochters der mensen aan, dat zij schoon waren, en zij namen zich vrouwen uit allen die zij verkozen hadden”):
Deze woorden leren ons, dat in de heilige huwelijke staat matigheid moet worden betracht, en dat de schending daarvan geen geringe zonde voor Gods aangezicht is.

Calvijn over Genesis 6:4 (“In die dagen waren er reuzen op de aarde; deze zijn de geweldigen”):
Zij die weigeren God te gehoorzamen, kunnen zich onmogelijk bescheiden jegens de mensen gedragen.

Calvijn over Genesis 6:5 (“En de HEERE zag dat de boosheid van de mens menigvuldig was op de aarde, en dat al het verdichtsel van de gedachten van zijn hart te allen dage alleen boos was”):
Hoewel Mozes hier spreekt over de boosheid die toen in de wereld heerste, past het ons toch hieruit een algemene leer af te leiden. Want het is geen verdraaiing van deze plaats, als men ze laat slaan op het hele menselijke geslacht. Als David zegt dat allen zijn afgevallen, dat ze onnut zijn geworden en er niemand is die zich op het goede toelegt, niet tot één toe, dat hun keel een geopend graf is, dat er geen vreze Gods is voor hun ogen, Psalm 5 vers 10 en 14 vers 13, beweent hij wel de goddeloosheid van zijn tijd, maar Paulus aarzelt niet dit in Romeinen 3 vers 12 te laten slaan op alle stervelingen van alle tijden. En terecht, want dit is niet maar eenvoudig een klacht over enkele mensen, maar een beschrijving van het menselijke verstand, als het, ontbloot van Gods Geest, aan zichzelf wordt overgelaten.

Calvijn over Genesis 6:6 (“Toen berouwde het de HEERE, dat Hij de mens op de aarde gemaakt had, en het smartte Hem aan Zijn hart”):
Dat God geen berouw overkomt, blijkt genoeg hieruit dat er niets onverhoeds gebeurt of onvoorziens. En God treurt niet, maar blijft in Zijn hemelse rust altijd aan Zichzelf gelijk. Maar omdat men anders niet kan begrijpen, hoezeer God de zonde haat en verafschuwt, richt de Geest Zich naar onze bevatting.
Het is duidelijk waarop die woorden ‘berouw’ en ‘smart’ zien, namelijk dat wij weten dat God de mens nadat hij zozeer bedorven is, niet meer rekent onder Zijn schepselen; enwel alsof Hij zei: “Dit is niet Mijn werk, dit is niet de mens die Ik naar Mijn Beeld gevormd, en met zulke uitnemende gaven versierd heb. Ik acht het beneden Mij, dit ontaarde en nagemaakte schepsel nog voor het Mijn te erkennen.
Over die droefheid staat aangetekend, dat de vreselijke zonden der mensen God niet anders kwetsen dan dat zij Zijn hart met dodelijke smart doorwonden.
Als wij dus God niet willen tergen en bedroeven, moeten wij leren een afkeer te hebben van de zonde en ze te mijden.
Dat God, om krachtiger in onze harten door te dringen, onze aandoeningen (namelijk ‘het berouwde’ & ‘het smartte Hem’, WP) overneemt, moet de lust tot zondigen nog meer in ons ten onder brengen.

Calvijn over Genesis 6:8 (“Noach vond genade in de ogen des HEEREN”):
Hier wordt gezegd, dat Noach aangenaam is geweest voor God, omdat hij deugdelijk en heilig leefde en zich onthield van de algemene besmetting der wereld.
Maar vanwaar kreeg hij die oprechtheid, dan doordat Gods genade hem eerst te beurt was gevallen? Het begin van Gods gunst was dus vrije barmhartigheid. Eenmaal hem omhelsd hebbende, hield God hem in Zijn hand, opdat hij niet met de overige wereld te gronde zou gaan.

Calvijn over Genesis 6:9 (“Noach was een rechtvaardig, oprecht man in zijn geslachten”):
Als wij verlangen door God rechtvaardig te worden gekeurd, moeten wij niet alleen onze handen, en ogen en voeten richten tot de gehoorzaamheid aan de wet, maar de reinheid van hart wordt daarbij voornamelijk geëist, en bij de ware bepaling van rechtvaardigheid neemt zij de eerste plaats in beslag.
Laten wij bedenken dat zij rechtvaardig en onberispelijk worden genoemd, niet die helemaal volmaakt zijn en aan wie niets ontbreekt, maar die de rechtvaardigheid zuiver en met het hart betrachten.
Wij weten dat God met de Zijnen niet naar het uiterste recht handelt, en hun leven niet naar de volmaakte eis der wet beoordeelt. Door Zijn toegevendheid noemt Hij hen rechtvaardigen, als in hen geen huichelarij heerst, maar de zuivere drang tot het goede in hen werkt en hun harten beheerst.
Het was een bewonderenswaardig voorbeeld van standvastigheid, dat Noach –van alle kanten door de stank der misdaden omgeven– daardoor niet besmet werd.
Wij weten hoe groot de kracht van de gewoonte is, zodat niets moeilijker is dan heilig te verkeren onder goddelozen, en niet door hun slechte voorbeelden te worden meegevoerd.
Het grootste deel der mensen maakt uit het algemeen gebruik een wet; en acht al wat algemeen is aangenomen geoorloofd.
Als tegenwoordig de zeden der mensen bedorven zijn, en de hele manier van leven zo verkeerd is dat de rechtschapenheid aller-zeldzaamst is, toch was de verwarring in de tijd van Noach nog afschuwelijker en verschrikkelijker, die in het dienen van God en het betrachten der rechtvaardigheid niet één metgezel had.
Als Noach het kon uithouden tegen het bederf van de hele wereld, en zulke dichte en geweldige aanvallen van onbillijkheid, dan blijft er voor ons geen enkele verontschuldiging over, als wij niet met dezelfde zielskracht, ondanks ontelbare hinderpalen van het kwaad, de rechte weg houden.
Omdat het bederf der zeden op aarde zo groot was, zou Noach, als hij op mensen had gezien, in de diepe afgrond zijn meegesleurd. Daarom ziet hij het enige redmiddel hierin, om met voorbijzien van mensen, al zijn zinnen op God te richten, en Hem te kiezen tot Levensgezel.

Calvijn over Genesis 6:13 (“God zei tot Noach: het einde van alle vlees is voor Mijn aangezicht gekomen; en zie, Ik zal hen met de aarde verderven”):
Wij weten dat het ongestraft blijven van de kwaden voor de goeden soms een verlokking is om ook te zondigen.
De aankondiging van de komende straf moest dus strekken tot beteugeling van het gemoed van de heilige man (Noach), opdat hij niet door enigszins te struikelen, eindelijk geheel tot dezelfde goddeloosheid zou vervallen als de anderen.
God had dit voornamelijk op het oog dat hij (Noach) zich de verschrikkelijke ondergang van de wereld voortdurend voor ogen zou stellen, en daardoor meer en meer tot vrees en bezorgdheid zou worden aangespoord.
Noach moest aan alles wanhopen, om zijn redding door het geloof in de ark te zoeken.
Niemand neemt ooit ernstig de toevlucht tot de barmhartigheid van God, dan hij die getroffen werd door de bedreigingen van God, en vreest voor het vonnis van de eeuwige dood.

Calvijn over Genesis 6:18 (“gij zult in de ark gaan”):
Noach werd aangemoedigd God te gehoorzamen, doordat hij steunend op Zijn belofte, wist dat zijn werk niet te vergeefs zou zijn.
Eerst dán gehoorzamen wij graag de geboden van God, wanneer de belofte die ons leert dat onze moeite niet te vergeefs zal zijn, daarbij komt.
Laten wij in het oog houden dat het alleen Gods beloften zijn die ons levend maken en aan elk van onze leden kracht geven om God te gehoorzamen.

Calvijn over Genesis 6:22 (“En Noach deed het; naar al wat God hem geboden had, zo deed hij”):
Het grootste eerbewijs dat God van ons vraagt is dit, dat wij Hem toelaten voor ons wijs te zijn.
Dit is het ware bewijs van het geloof, als wij tevreden met enkel een bevel van Hem, ons tot het werk aangorden, en niet over de afloop gaan denken, welke hinderpaal Satan ons ook in de weg legt, maar met de vleugels van het geloof boven de wereld uitstijgen.
Laten wij leren elk soort van hinderpalen te verbreken, en geen plaats te geven aan verkeerde gedachten, die zich tegen Gods Woord verheffen en waarmee Satan probeert onze zinnen te verstrikken, opdat wij niet verder gaan, waarheen God roept.
Daaruit ontstaat allermeest een verschrikkelijke verwarring in ons leven, dat wij ons niet onvoorwaardelijk geheel aan God kunnen overgeven, maar dat wij na een zeker gedeelte volbracht te hebben, onze gewaarwordingen dikwijls gaan vermengen met Zijn woord.

Calvijn over Genesis 7:1 (“… u heb Ik gezien rechtvaardig voor Mijn aangezicht in dit geslacht”):
Werpt iemand mij tegen dat uit deze plaats blijkt, dat God in het behouden van mensen rekening houdt met de werken, de oplossing ligt voor de hand, dat dit niet strijdt tegen de aanneming tot kinderen uit vrije genade, daar Hij de gaven die Hij aan Zijn dienstknechten toevertrouwde, aanneemt.
Ten eerste moet worden opgemerkt dat Hij enkel uit genade de mensen bemint, omdat Hij niets in hen vindt dan wat Zijn haat verdient, omdat toch allen worden geboren als kinderen des toorns en erfgenamen der eeuwige vervloeking. Daarom adopteert Hij hen voor Zich in Christus, en rechtvaardigt hen enkel uit genade.
Nadat Hij hen zo (zie gisteren) met Zich heeft verzoend, wederbaart Hij hen ook door Zijn Geest tot een nieuw leven en tot gerechtigheid. Daaruit vloeien de goede werken voort, die noodzakelijk aan God moeten behagen. Zo bemint Hij niet slechts de gelovigen, maar ook hun werken.
Er moet worden opgemerkt, omdat altijd enig kwaad kleeft aan onze werken, dat zij niet kunnen worden goedgekeurd dan met toegevendheid. Daarom is het de genade van Christus die aan de werken waarde toekent, niet hun eigen waardigheid of verdienste.
Wij ontkennen niet dat onze werken voor God in aanmerking komen. Zo bekroont Hij, zoals Augustinus zegt, Zijn eigen gaven.

Calvijn over Genesis 7:8-9 (“Van het reine vee … kwamen er twee en twee tot Noach in de ark”):
Er moet worden aangenomen dat het geloof van Noach meer kracht heeft gehad, dan alle strikken en netten om dieren te vangen, en dat het ook de deur is geweest waardoor leeuwen en wolven en tijgers met koeien en lammeren zich rustig in de ark begaven.
Dit is de enige manier waarop wij alle moeilijkheden overwinnen, als wij overtuigd zijn dat, wat ons onmogelijk is, voor God gemakkelijk is, en uit die hoop kracht putten.

Calvijn over Genesis 7:11 (“… zijn alle fonteinen van de grote afgrond opengebroken, en de sluizen des hemels geopend”):
Met opzet plaatste Hij ons tussen twee graven, opdat wij niet zorgeloos Zijn genade, waarvan ons leven afhangt, verachten. Want het element van het water, dat de geleerden beschouwen als een van de beginselen van leven, bedreigt ons van boven en van beneden, als het niet door Gods hand wordt tegengehouden.

Calvijn over Genesis 7:23 (“… Noach alleen bleef over, en wat met hem in de ark was”):
Zoals Noach Gods belofte opvolgde, en zich verborg met vrouw en kinderen, om onder een zekere schijn van de dood de dood te ontvluchten, zo past het ook ons de wereld op te geven en te sterven, opdat de Heere ons door Zijn Woord levend zou maken, want nergens elders is de bewaring van onze zaligheid veilig.

Calvijn over Genesis 8:1 (“En God gedacht aan Noach”):
Noach is in de hoop op het hem door God beloofde behoud niet bedrogen.
Wij weten, hoezeer wij gewoon zijn te denken dat God afwezig is, als wij niet door duidelijke ervaring Zijn aanwezigheid gevoelen.
Hoewel hij de belofte die hij eenmaal aangenomen had, tot het uiterste toe heeft vastgehouden, moet men toch geloven dat hij ernstig door verschillende beproevingen geslingerd is geworden. God heeft zo, zonder twijfel, zijn geloof en lijdzaamheid geoefend.
Laten wij uit dit voorbeeld leren te steunen op Gods Voorzienigheid, ook al schijnt Hij zeer vergeetachtig te zijn; want ten laatste zal het uit de betoning van Zijn hulp blijken, dat Hij ons gedachtig is geweest.
En als ons het vlees tot wantrouwen aanspoort, laten wij dan niet aan de onrust daarvan toegeven; maar zodra deze gedachte ons besluipt, dat God nalaat voor ons te zorgen, doordat Hij slaapt of ver weg is, laten wij het dan terstond tegengaan / beantwoorden met dit schild: “De Heere, Die Zijn hulp beloofd heeft aan ellendigen, zal ons op tijd nabij zijn, zodat wij metterdaad zullen gevoelen, dat Hij voor ons gezorgd heeft.”

Calvijn over Genesis 8:1 (“En God gedacht aan Noach, en aan al het gedierte, en aan al het vee dat met hem in de ark was”):
Van geen geringe betekenis is de toevoeging dat God ook aan de dieren heeft gedacht. Want als Zijn genade zich uitstrekt tot het redelooze vee en de wilde dieren, ter wille van het heil aan mensen beloofd, hoe liefderijk zal Hij dan voor Zijn kinderen zijn, aan wie Hij zo vrijwillig en heilig trouw heeft gezworen?

Calvijn over Genesis 8:15-16 (“Toen sprak God tot Noach, zeggende: ga uit de ark”):
Het is een heilige vreesachtigheid die uit geloofsgehoorzaamheid voortkomt. Laten wij het er dus voor houden dat Noach uit heilige voorzichtigheid niet tot het genieten van de natuur is overgegaan, zolang niet Gods stem hem daartoe uitnodigde.
Wij zien, dat de heilige man God met een onafgebroken geloof heeft gehoorzaamd.
Aangezien hij op Gods bevel in de ark was gegaan, bleef hij daarbinnen, totdat God de deur opende en hij wist, dat zijn vertrek God aangenaam was.
Ook in kleine dingen raadt de Schrift ons deze gematigdheid aan, dat wij niets moeten ondernemen, dan met een gerust geweten. Hoeveel te minder is dan in ernstige zaken de lichtzinnigheid der mensen te verdragen, dat ze zonder God te raadplegen zich veroorloven te doen, wat hun goeddunkt.
Het is niet te verwachten, dat God door buitengewone openbaringen in bijzondere ogenblikken zal verklaren, wat er gedaan moet worden, maar toch moeten wij aan Zijn lippen hangen, om zeker overtuigd te zijn, dat wij met niets beginnen wat in strijd is met Zijn Woord.

Calvijn over Genesis 8:20 (“En Noach bouwde voor de HEERE een altaar”):
Er waren voortdurend tekenen voor hun ogen nodig om hen eraan te herinneren, dat er geen omgang met God mogelijk was zonder de Middelaar.
Voor God stinken alle offers die niet met de reuk van het geloof zijn doortrokken.

Calvijn over Genesis 8:21 (“En de HEERE rook die liefelijke reuk”):
Noach bedoelde niets anders te belijden, dan dat hij zijn leven en dat van de dieren aan de barmhartigheid Gods alleen had te danken.
Deze vroomheid was als een goede en lieflijke reuk voor God, zoals men vindt in Psalm 116 vers 12: “Wat zal ik de Heere vergelden voor alles wat Hij mij heeft bewezen? Ik zal de kelk van het heil opnemen en de Naam des Heeren aanroepen.”

Calvijn over Genesis 8:21 (“het gedichtsel van ‘s mensen hart is boos van zijn jeugd aan”):
Niet alleen wordt het vonnis geveld over de bedorven zeden, maar de slechtheid wordt gezegd aangeboren te zijn, zodat niets dan kwaad opwelt.
Laten de mensen erkennen dat zij, zoals ze uit Adam worden geboren, een maaksel zijn vol boosheid, en dat zij daardoor alleen verkeerde gedachten vormen, totdat ze een nieuw werk van Christus worden, en door Zijn Geest tot een ander leven worden omgezet.
Er is geen twijfel aan, of de Heere bedoelt dat het verstand van de mens zelf verkeerd en helemaal door het kwade besmet is, zodat alle gedachten die daaruit te voorschijn komen, slecht zijn.

Calvijn over Genesis 9:2 (“uw vrees en uw verschrikking zij over al het gedierte der aarde”):
Wij zien wel, dat woeste dieren mensen aanvallen en velen verscheuren en verslinden (en geen wonder, want als wij brutaal opstaan tegen God, waarom zouden de dieren niet tegen ons opstaan), maar als God hun woestheid niet wonderlijk in toom hield, zou het meteen gedaan geweest zijn met het menselijke geslacht.
Vanwaar komt het dat slangen ons sparen, dan omdat Hij hun giftigheid bedwingt? Vanwaar komt het dat tijgers, olifanten, leeuwen, beren, wolven en ontelbare andere wilde dieren niet al wat mens is, verslinden, verscheuren en verteren, dan doordat zij door deze onderwerping als door een teugel worden tegengehouden ? Dat wij dus ongedeerd blijven, hebben wij te danken aan die bijzondere bescherming en bewaring van God.
Dat ossen gewoonlijk onder het juk gaan, dat de woestheid van paarden wordt bedwongen, zodat ze berijders toelaten, of gezadeld worden om lasten te dragen, dat koeien melk verschaffen en zich geduldig laten melken, dat schapen stil zijn onder de hand van de scheerder, vloeit voort uit die heerschappij, die (hoewel voor een groot deel verminderd) toch niet geheel is afgeschaft.

Calvijn over Genesis 9:3 (“Al het kruipende, dat leeft, zal voor u tot spijze zijn. Ik heb alles u gegeven gelijk de groene plant” – vertaling van Calvijn):
Wordt dit woord (I Timotheüs 4:4-5 “…alle schepsel Gods is goed, en er is niets verwerpelijk, met dankzegging genomen zijnde; want het wordt geheiligd door het Woord van God, en het gebed”) opgeheven, dan zal niemand met een mondvol brood zijn lichaam voeden en verkwikken, zonder tegelijk zijn ziel te bezoedelen.
Met dit woord spreekt Hij alle nakomelingen van Noach aan, om Zijn gunst aan alle eeuwen te bewijzen. Waartoe dient dit anders dan opdat de gelovigen met kracht zouden opeisen wat zij weten dat van God als Gever hun toekomt?

Calvijn over Genesis 9:5 (“Voorwaar, uw bloed zal Ik eisen…”):
Dit is een niet gering bewijs van de Goddelijke liefde jegens ons, dat Hij de bescherming van ons leven op Zich neemt, en verklaart dat Hij onze dood zal wreken.

Calvijn over Genesis 9:6 (“God heeft de mens naar Zijn beeld gemaakt”):
Mensen zijn, als alleen met hen rekening wordt gehouden, niet waardig dat God voor hen zorgt, maar omdat zij het Beeld van God dragen, acht Hij Zichzelf in hun persoon geschonden.
Niemand kan zijn broeders onrecht aandoen zonder God Zelf te beledigen. En als dit nauwkeurig in ons gemoed ingeprent was, zouden wij veel trager zijn in het aandoen van onrecht.

Calvijn over Genesis 9:9 (“Ik, zie Ik richt Mijn verbond op met u en met uw zaad na u”):
Als wij bedenken, hoe groot de geneigdheid van het menselijke geslacht is tot wantrouwen, zullen wij dit getuigenis niet overbodig achten.
Omdat heden de goddeloosheid niet minder overloopt dan ten tijde van Noach, is het meer dan noodzakelijk dat door dit woord van God als door duizend sloten en grendels, de wateren worden tegengehouden, om niet tot ons verderf los te breken.
Een teken wordt er bij gevoegd om de belofte te verzegelen, waarin de bewonderenswaardige toegevendheid van God schittert Die – om bij ons een vast geloof aan Zijn Woord staande te houden – er geen bezwaar tegen heeft zulke hulpmiddelen te gebruiken.
Vanaf het begin is het aan de sacramenten eigen geweest dat ze strekken tot versterking van het geloof. Want in het verbond ligt immers de belofte opgesloten waaraan het geloof moet beantwoorden.

Calvijn over Genesis 9:12 (“En God zei: dit is het teken van het verbond dat Ik geef tussen Mij en u”):
Sommigen vinden het dwaas, dat het geloof door zulke hulpmiddelen wordt gesteund. Maar die zo spreken, overwegen niet hoe groot de onkunde en de stompzinnigheid van ons verstand is.
Het is alleen Gods werk het geloof te verwekken en te volmaken, en in het bepalen van de middelen daartoe heeft Hij de vrije keus.

Calvijn over Genesis 9:14 (“als Ik wolken over de aarde breng, zal deze boog gezien worden in de wolken”):
Dit is de zin van deze woorden “als Ik wolken over de aarde breng, zal deze boog gezien worden in de wolken”: ‘Zo dikwijls de regen u zal verschrikken, aanschouw dan Mijn boog. Want hoewel hij de regen schijnt te dwingen de wereld te verzwelgen, voor u zal hij het bewijs zijn van aanstaande droogte. Dan past het u vaster te vertrouwen dan bij een heldere en onbewolkte lucht.’

Calvijn over Genesis 9:21 (“En hij dronk van de wijn en werd dronken; en ontblootte zich in het midden van zijn tent”):
Uit Noachs dronkenschap hebben we te leren, wat voor slechte en afschuwelijke zaak dronkenschap is. De heilige aartsvader – een in het oog vallend voorbeeld van soberheid en matigheid – vergeet op een schandelijke en schaamteloze manier zichzelf en werpt zich naakt ter aarde, zodat hij tot een schouwspel voor allen strekt.
Met hoe grote ijver hebben wij dus de matigheid te betrachten, opdat ons niets dergelijks of iets ergers overkomt!

Calvijn over Genesis 9:22 (“Cham zag de schaamte van zijn vader en gaf het aan zijn beide broeders buiten te kennen”):
Liefde jegens ouders, is de moeder van alle deugden.
Acht zielen had God uitgekozen als een heilig en van alle smet gereinigd zaad, tot vernieuwing van Zijn kerk, maar Noachs zonde toont hoe nodig de mensen met een teugel door God moeten worden ingetoomd, hoezeer zij ook uitmunten in deugd.
Chams goddeloosheid toont ons hoe diep de wortel van het kwaad in de mensen ligt, zodat ze voortdurend weer uitspruit, behalve waar de kracht van de Geest sterker is.
Als nu in de heilige schuilplaats van God (de ark) onder zo weinigen een duivel is bewaard gebleven, laten wij er ons dan niet over verwonderen dat nu in de kerk (waar de schare van mensen veel groter is) de slechten met de goeden vermengd zijn.
Onbeschaamde mensen grijpen gewoonlijk ergernissen (ergerlijke zonden in anderen) aan om daarmee (voor zichzelf) de vrijheid tot zondigen te verdedigen.

Calvijn over Genesis 9:23 (“Toen namen Sem en Jafeth een kleed, en zij legden het op hun schouders…”):
Als de liefde jegens onze aardse vader zo’n uitnemende en lofwaardige deugd was, met hoeveel grotere liefdesijver moet dan de heilige Majesteit Gods worden geëerd?

Calvijn over Genesis 9:24 (“En Noach ontwaakte van zijn wijn…”):
Hij had in stilte voor God zijn zonde moeten betreuren en ook door schaamte voor de mensen van zijn berouw getuigenis moeten afleggen.
De Heere wilde ons vermanen dat de standvastigheid van het geloof bewaard moet worden, zelfs als wij hen zien bezwijken die met ons verbonden waren; en dat wij niet moeten bezwijken.
Uit de zwaarte van de straf moet men opmaken hoe afschuwelijk voor God het verachten van onze ouders is, omdat dit de heilige orde van de natuur omkeert en Gods Majesteit en gezag aanrandt in de persoon van hen die Hij beval in Zijn plaats de leiding te hebben.

Calvijn over Genesis 9:25 (“En hij zei: “Vervloekt zij Kanaän…”):
Het is niet in overeenstemming met Gods rechtvaardigheid de misdaden van ouders op hun kinderen te leggen.
Allen die Hij van Zijn Geest heeft beroofd, zijn aan Zijn toorn onderworpen.
Laten wij bedenken dat Gods oordelen niet tevergeefs een diepe afgrond worden genoemd en dat het beneden Gods waardigheid is (aangezien wij allen eenmaal voor Zijn rechterstoel moeten staan) om aan onze oordelen of liever aan onze lichtzinnigheid onderworpen te zijn.

Hij kiest uit wie Hij wil, om in hen een bewijs van genade en vriendelijkheid te geven; anderen bestemt Hij tot het tegenovergestelde doel, om bewijzen te zijn van Zijn toorn en strengheid.
Hoewel het menselijke verstand hier niet kan indringen, moet ieder van ons (in het bewustzijn van zijn zwakheid) leren om liever aan God de lof van rechtvaardigheid toe te kennen, dan zich door dwaze overmoed in een diepe afgrond te storten.

Door de woorden van de Schrift wordt aan God niet de wet voorgeschreven, die Hij niet mag overschrijden, als zou Hij niet vrij zijn in het straffen van misdaden aan meer dan vier geslachten.

In het oog moet worden gehouden de verhouding tussen straffen en genade, waaruit wij leren dat God zó een rechtvaardige Wreker van misdaden is, dat Hij toch méér geneigd is tot goedertierenheid.

Calvijn over Genesis 9:25 (“En hij zei: “Vervloekt zij Kanaän, een knecht der knechten zij hij voor zijn broeders”):
Gods oordelen zijn niet altijd zichtbaar voor ons, en worden door het vleselijke verstand niet altijd verstaan.

Calvijn over Genesis 9:27 (“God breide Jafeth uit, en hij wone in Sems tenten!”):

Dit is een niet gewone steun voor ons geloof, dat de roeping der heidenen niet slechts in de eeuwige Raad van God is besloten, maar ook openlijk door de mond van de aartsvader is uitgesproken.

De uitdrukking ‘Japheth zal wonen in Sems tenten’ prijst ons de onderlinge gemeenschap aan, die er tussen gelovigen moet zijn en onderhouden moet worden.

Calvijn over Genesis 10:1 (“Dit nu zijn de geboorten van Noachs zonen…”):
Vreselijk is de ondankbaarheid geweest van hen die – toen zij van hun vaders en grootvaders hoorden hoe wonderlijk in korte tijd de vernieuwing der wereld had plaats gevonden – toch zo maar de genade van God en de behoudenis zijn vergeten.
Omdat de goddeloze vergeetachtigheid van de mensen Gods oordeel en barmhartigheid met een nevel bedekte, stond de deur open voor satans leugens.
Wonderlijk heeft Gods goedheid gewedijverd met de slechtheid der mensen, dat aan zulke ondankbaren, woesten en onbeschaafden het leven nog werd verlengd.
Het zou goed zijn om in de geschiedenis van die dingen die Noach niet dan met grote verwondering met zijn eigen ogen heeft gezien, God te aanschouwen, Zijn kracht te bewonderen, Zijn goedheid te prijzen en Zijn hand te erkennen, vol verborgenheden niet minder in het herstellen dan in het scheppen van de wereld!
De kerk werd in een onaanzienlijk bedelaarskleed, als het ware over de grond kruipende, van Godswege gespaard, totdat Hij te zijner tijd het Hoofd openbaarde.

Calvijn over Genesis 11:4 (“En zij zeiden: laat ons een naam voor ons maken”):
Eerzucht is niet alleen onrecht voor mensen, maar ook driestheid tegen God. Zodra stervelingen zichzelf vergeten en zich hoger verheffen dan hun past, is het zeker, dat zij strijd voeren tegen God. Het kan niet anders, of elk die zijn perken overschrijdt, valt rechtstreeks God aan. De opeenvolging van strijd moet ons niet ontmoedigen. De eenheid van taal had onder hen samenstemming in de liefde moeten aankweken, maar nadat deze schare zich van de zuivere dienst van God en van de heilige vergadering der gelovigen had vervreemd, groeit zij aan om oorlog tegen God te verwekken.

Calvijn over Genesis 11:3 (“En zij zeiden een ieder tot zijn naaste: “Kom aan, laat ons tichels strijken, en wel doorbranden! En de tichel was hun voor steen, en het lijm was hun voor leem”):
Vaak houdt de moeilijkheid ons van noodzakelijke arbeid af; maar zij missen stenen en kalk en aarzelen toch niet een gebouw te beginnen dat boven de wolken uitsteekt. Wij leren uit dit voorbeeld, hoever de begeerte van mensen gaat, als zij eenmaal aan hun eerzucht toegeven.

Calvijn over Genesis 11:4 (“Zij zeiden: “Kom aan, laat ons een naam voor ons maken”):
Dit is de voortdurende razernij van de wereld, dat terwijl men de hemel veracht, men de onsterfelijkheid op aarde zoekt, waar alles bouwvallig en vergankelijk is. Uit dit voorbeeld leren wij hoezeer het ons past nederig te leven en te sterven. Het getuigt niet van ware wijsheid, als midden in het leven de dood ons voor ogen moet komen om ons aan matigheid te gewennen.
Als iemand verlangt groot te zijn op aarde, waar hij onder de mensen beledigend was, zal zijn onheilige overmoed eindelijk tegen God Zelf uitbreken, zodat hij de hemel gaat bestormen.

Calvijn over Genesis 11:6 (“Zie, zij zijn enerlei volk…”):
Hij verwaarloost de menselijke zaken niet: niet alleen waakt Hij over het heil van de gelovigen, maar even goed let Hij op de slechtheid van de goddelozen.

Calvijn over Genesis 11:7 (“Kom aan, laat Ons nederdalen…”):
Tenzij de zegen des Heeren met ons is, waardoor alleen een goede uitslag te verwachten is, moet al wat wij ondernemen noodzakelijk verdwijnen.
Omdat God zegt, dat Hij zich altijd zal verzetten tegen de onmatige brutaliteit van mensen, zal alles, wat wij tegen Zijn wil ondernemen, slecht aflopen, ook al bieden alle schepselen van boven en van beneden ons om strijd hun hulp aan.
Hoewel de wereld nog heden ten dage deze vervloeking draagt, toch blinkt te midden van straf en schrikwekkende blijk van Gods toorn tegen de trotsheid van de mensen de wonderlijke goedheid van God uit, dat de volken over en weer, ondanks verschillende talen, met elkaar omgang kunnen hebben vooral hierin, dat Hij het ene evangelie in alle talen heeft bekend gemaakt door de hele wereld, en de apostelen met de gave der talen heeft toegerust. Daardoor is het gekomen, dat zij, die tevoren jammerlijk verdeeld waren, in eenheid van geloof samensmolten.
In deze zin zegt Jesaja (hoofdstuk 19 vers 18) dat Kanaän onder Christus’ regering een voor allen gemeenschappelijke taal zal bezitten, omdat, al verschillen zij in klank van de spraak, zij toch één en hetzelfde zeggen, wanneer zij roepen: “Abba, Vader”.

Calvijn over Genesis 12:1 (“De HEERE nu had tot Abram gezegd: Ga gij uit uw land, en uit uw maagschap, en uit uws vaders huis, naar het land, dat Ik u wijzen zal”):
Deze roeping van Abram is een opmerkelijk voorbeeld van de genadige ontferming van God. Of was Abram door enige verdienste van goede werken God voorgekomen? Was hij tot Hem gegaan? Had hij Hem gunstig gestemd? God strekt uit eigen beweging de hand naar hem uit om de dwalende terug te brengen. Hij verwaardigt Zich Zijn heilige mond te openen, om de door satans listen bedrogene de weg der zaligheid te openbaren.

Het is wonderlijk dat de diep ellendige man boven zoveel heilige dienaren van God wordt voorgetrokken, zodat bij hem het verbond des levens bewaard zou blijven, in hem de kerk zou worden verlevendigd, en hij gesteld zou worden tot een vader van alle gelovigen.

… dit is opzettelijk gebeurd, opdat in zijn persoon de genade van God te meer verheerlijkt zou worden.

Hij is een voorbeeld van de roeping van ons allen: in hem zien wij dat de dingen die niet zijn, enkel door Gods barmhartigheid uit niets te voorschijn worden geroepen, opdat ze iets beginnen te zijn.

Velen zien wij voor korte tijd ontvlammen, die later weer bekoelen. Hoe komt dit anders, dan doordat zij bouwen zonder fundament? Daarom wilde God nauwkeurig alle zinnen van Abram beproeven, opdat hij niet zo maar of ondoordacht iets zou ondernemen, en terstond met berouw het zeil zou laten zakken en zich zou terugtrekken.

Als wij standvastig God willen volgen, past het ons, alle lasten die ons bijblijven, alle moeilijkheden en alle gevaren zorgvuldig te overwegen, opdat wij niet slechts uit een plotselinge opwelling bloesems voortbrengen, maar uit een diepe en vaste wortel vruchten van geloof gedurende ons hele leven voortbrengen.

Waarom zou God niet meteen het land aanwijzen, dan omdat Hij, Zijn knecht in onzekerheid latend, hem des te beter zou toetsen of hij werkelijk gehecht was aan Zijn woord.

Hij zegt als het ware: “Ik beveel je blindelings uit te gaan, en ik verbied je te vragen, waarheen Ik je zal leiden, totdat je – je vaderland verloochenend – je helemaal aan Mij zult hebben overgegeven.”

Dit is het rechte bewijs van onze gehoorzaamheid, als wij niet eigenwijs zijn, maar ons aan de Heere toevertrouwen.

Zo dikwijls Hij iets van ons eist, past het ons niet bekommerd te zijn over de uitslag, want dan doen vrees en zorg ons vertragen.

Blindelings God als Leidsman te volgen is beter dan, steunend op eigen wijsheid, rond te dwalen langs de kromme wegen die zij voor ons uitdenkt.

Het is voldoende dat Abram zich metterdaad gehoorzaam aan God betoond heeft, toen hij zijn zorgen aan Gods voorzienigheid toevertrouwde, en als het ware, al wat hem kon doen dwalen, aan Zijn boezem ontlastte.

Calvijn over Genesis 12:1 (“… naar het land dat Ik u wijzen zal”):
Abram, Izak en Jacob zijn in dat land vreemdelingen geweest, en hebben door het geloof de Goddelijke belofte aangaande het bezit daarvan omhelsd.

Calvijn over Genesis 12:2 (“En Ik zal u tot een groot volk maken”):
Aangezien wij traag zijn om te gehoorzamen, zou God te vergeefs bevelen, tenzij Hij ons tegelijk aanmoedigde door het onderpand van Zijn genade en zegen er bij te voegen. Het geloof staat niet vast, als het niet gegrond is op Gods beloften. Alleen het geloof verwekt gehoorzaamheid.
De belofte op zichzelf zou zonder uitwerking geweest zijn, als Abram niet geheel aan Gods lippen had gehangen.

Calvijn over Genesis 12:2 (“… en Ik zal u zegenen”):
Opdat Abram niet zou wanhopen, stelt God hem Zijn zegen voor ogen, die door een wonder meer kan doen, dan men volgens de loop der natuur in anderen ziet gebeuren. “Mijn genade zal niet bij u alleen blijven dat u alleen die zult genieten, maar zij zal zich over alle volken uitstorten.”

Calvijn over Genesis 12:3 (“En Ik zal zegenen die u zegenen, en vervloeken die u vloekt”):
Hier komt de wonderlijke goedheid van God te voorschijn, omdat Hij vriendschappelijk een overeenkomst aangaat met Abram, zoals mensen gewoonlijk aangaan met bondgenoten en huns gelijken.
Dit is een onschatbaar bewijs van bijzondere liefde, dat God Zich om ons zo diep vernedert.
Men kan dus besluiten tot de algemene leer dat God ons zo liefheeft, dat Hij onze vrienden zal zegenen en op onze vijanden wraak zal nemen.
Hoezeer Gods kinderen ook vrede zoeken, toch zal het hun nooit aan vijanden ontbreken.
Er is geen reden waarom de ondankbaarheid van de wereld ons zou ontmoedigen, als velen ons van zelf vijandig zijn, en (door geen enkel onrecht daartoe uitgelokt) ons proberen te benadelen.
Laten wij met deze ene troost tevreden zijn, dat God gemeenschappelijk met ons de strijd aanvat.
God spoort hier de Zijnen aan om trouw en menslievendheid te betonen aan alle goeden, en anderzijds, om zich van alle onrecht te onthouden.
Dit is geen gewone prikkel om de gelovigen te steunen, als wij hun enige dienst bewijzen, dat God die vergoedt.
Niet minder moet het ons afschrikken dat Hij ons de oorlog verklaart, als wij één van de Zijnen beledigen.

Calvijn over Genesis 12:3 (“…en in u zullen alle geslachten des aardrijks gezegend worden”):
Aangezien wij allen vervloekt geboren worden sinds de eerste mens van God is afgevallen, wordt ons hier een nieuw geneesmiddel aangeboden.
Het genadeverbond, dat God met Abram sloot, is niet vast of hecht, dan allen in Christus.

Calvijn over Genesis 12:4 (“En Abram trok heen, zoals de HEERE tot hem gesproken had”):
Hier wordt ons in één woord de regel voorgeschreven waarnaar wij ons hele leven hebben in te richten, namelijk dat wij niets beginnen, dan op Gods bevel.
Ons leven zal eerst dan goed ingericht zijn, als wij ons door Gods Woord laten leiden, en niets ondernemen, dan op Zijn Woord.
Abrams roeping is een algemeen voorbeeld van het leven van alle gelovigen. Wel krijgen wij niet allen het bevel om ons vaderland te verlaten, maar God wil dat allen gemeenschappelijk zich onder Zijn Woord zullen buigen en uit Zijn mond hun leefregel zullen ontvangen, opdat zij niet door hun eigen wil of menselijk welgevallen omgevoerd worden.
Uit Abrams voorbeeld leren wij dus onze absolute zelfverloochening, opdat wij alleen voor God zouden leven en sterven.

Calvijn over Genesis 12:5 (“En Abram nam … de zielen die zij verkregen hadden in Haran”):
Dit is zeker, dat door slavernij de orde van de natuur vreselijk geweld is aangedaan, omdat daarom de mensen geschapen waren om onderling gemeenschap te onderhouden.

Calvijn over Genesis 12:7 (“En de HEERE verscheen aan Abram, en zei: aan uw zaad zal Ik dit land geven”):
Op te merken is met welk soort van hulp God hem in zijn beproevingen te hulp komt. Hij schenkt hem alleen een woord, en wel zo’n woord dat Abram kon menen dat hij bespot werd. Hij spreekt uit, dat Hij aan zijn zaad dat land zou geven. Maar waar was dat zaad, of hoop op zaad, aangezien hij een kinderloze grijsaard was en een onvruchtbare vrouw had? Deze troost was dus voor het vlees ongenietbaar.
Maar het geloof had een andere smaak, want het heeft de eigenschap om alle zinnen der vromen gevangen te leggen onder de gehoorzaamheid aan het Woord, opdat één belofte van God voldoende is.
Laten wij leren dat in tegenspoed dit ene geneesmiddel ons genoeg moet zijn, dat God ons toespreekt door Zijn Woord, opdat ons verstand gevoelt dat Hij ons gunstig is, en dat aan de onbeschaamde wensen van ons vlees niet de vrije teugel mag worden gevierd.

Calvijn over Genesis 12:7 (“Toen bouwde hij daar een altaar voor de HEERE, Die hem verschenen was”):
Vraagt iemand, of Abram niet zonder altaar God kon dienen, dan antwoord ik, dat de inwendige dienst van ons hart niet genoeg is, als niet de uitwendige belijdenis voor de mensen er bij komt.
Wij zijn geschapen met dit doel, dat wij ziel en lichaam aan God aanbieden.
God wilde dat het van het begin af voor het menselijke geslacht vast zou staan, dat men zonder offer niet tot Hem kan naderen.
Wij weten dat God nooit door dierenbloed verzoend was. Daaruit volgt, dat Abrams geloof op Christus gericht was.
Het bijgeloof stelt zich God voor, zoals het graag wil, maar Abrams vroomheid wordt geprezen, dat hij die God Die aan hem was geopenbaard, door het oprichten van een altaar diende.

Calvijn over Genesis 12:8 (“En hij brak op van daar …”):
Wanneer Christus voor ons de hemel heeft geopend, en ons daarheen dagelijks openlijk tot Zich nodigt, moet het niet onbillijk worden geacht, als Hij wil dat wij vreemdelingen op de wereld zijn.

Calvijn over Genesis 12:8 (“En hij bouwde daar voor de HEERE een altaar, en riep de Naam des HEEREN aan”):
Het is waarschijnlijk dat geen geringe haat tegen hem is ontstaan, omdat er niets is dat goddelozen meer kwelt dan een andere godsdienst, waardoor zij wegens blindheid geheel worden veroordeeld.

Calvijn over Genesis 12:10 (“En er was honger in dat land”):
Men moet in aanmerking nemen dat Chaldaea bovenmate vruchtbaar was. Gewend aan overvloed komt hij dus te Haran, waar men vermoedt dat hij goed heeft kunnen leven, omdat hij daar in slaven en vermogen is toegenomen. Nu wordt hij door hongersnood verdreven uit dat land waar hij, steunende op het woord van God, zich een leven had voorgesteld, gelukkig en vol van alle goeds. Wat moest hij daarvan wel denken, als hij niet goed gewapend was tegen satans aanslagen? Wel honderdmaal zou zijn geloof zijn uitgewist.
Wij weten, zo dikwijls de zaken niet naar wens gelukken, dat plotseling deze deun door het vlees ons wordt voorgepraat: “God heeft je bedrogen.”
Laten wij bedenken, omdat de staat van het tegenwoordige leven onstandvastig en aan ontelbare veranderingen onderhevig is, dat, al komen hongersnood en oorlogsgevaar en andere wisselvalligheden plotseling tegen onze verwachting op om ons in de engte te drijven, toch het rechte pad moeten worden gehouden, en dat, al worden onze lichamen her- en derwaarts geslingerd, toch het geloof onbewogen moet blijven staan.

Calvijn over Genesis 12:11 (“En het geschiedde, toen hij naderde om in Egypte te komen, dat hij zei tot Saraï, zijn vrouw: zie toch, ik weet, dat gij een vrouw zijt, schoon van aangezicht”):
Wanneer hij over zijn leven bekommerd was geweest, wat terecht zou zijn, had hij zijn zorg op God moeten wentelen.
Ik stem toe dat Gods voorzienigheid voor de gelovigen geen verhindering is, om voor zichzelf te zorgen, maar dan moet dat zo gebeuren, dat zij de voorgeschreven grenzen niet overschrijden.
Door dit voorbeeld worden wij vermaand om in ingewikkelde en twijfelachtige zaken van de Heere de geest van verstand en wijsheid te vragen, en tegelijk om ons kalm te houden en niet lichtzinnig iets buiten Zijn Woord te ondernemen.
Het dagelijks leven leert ons dat zij die niet tevreden zijn met een gewoon en middelmatig uiterlijk, vaak tot hun schade moeten voelen, hoe duur onmatige schoonheid hun te staan komt.

Calvijn over Genesis 12:12 (“En het zal geschieden, wanneer de Egyptenaars u zullen zien, zullen zij zeggen…”):
God beveelt ons zó ons te onthouden van kwade en ongunstige oordelen, dat Hij ons toch toestaat voor onbekende mensen op onze hoede te zijn.

Calvijn over Genesis 12:15 (“Ook zagen de vorsten van Farao haar, en prezen haar bij Farao”):
Abram heeft gezondigd door al te zeer en ontijdig bezorgd te zijn, omdat hij zich aan Gods genade niet had overgegeven, noch de eerbaarheid van zijn vrouw aan Gods trouw en hoede had aanbevolen.

Calvijn over Genesis 12:17 (“Maar de HEERE plaagde Farao met grote plagen, ook zijn huis, ter oorzake van Saraï, Abrams vrouw”):
Hier hebben wij een in het oog vallend bewijs, hoe trouw God zorgt voor Zijn knechten, omdat Hij de bescherming op Zich neemt van een verachte en onaanzienlijke vreemdeling tegen de machtigste koning.
Laten wij, uit zulke voorbeelden geleerd, bedenken dat wij, al zijn wij om ons kleine aantal en zwakheid in minachting voor het oog van de wereld, toch dierbaar zijn voor God, zodat Hij om ons de oorlog verklaart aan koningen en de hele wereld.
Laten wij bedenken dat wij door Zijn hulp worden beschermd, zodat de wellust en het geweld van hen die meer kunnen dan wij, ons niet kunnen onderdrukken.
De daden der mensen moeten niet altijd afgemeten worden naar ons oordeel, maar moeten liever in de weegschaal van God worden gewogen.
Het gebeurt vaak dat de Heere iets in ons vindt, dat terecht straf verdient, terwijl wij onszelf buiten gevaar achten, en onszelf van alle schuld vrijpleiten.
Dat Hij Zijn knecht Abram spaarde, moet worden toegeschreven aan Zijn Vaderlijke toegevendheid.

Calvijn over Genesis 13:2 (“En Abram was zeer rijk”):
Wij weten hoezeer zelfs matige geldmiddelen velen verhinderen, het hoofd naar de hemel op te heffen.
Veel fanatici sluiten de rijken uit van de hoop op de zaligheid, alsof armoede alleen de poort tot de hemel is. Maar zij brengt soms mensen in meer moeilijkheden dan rijkdom.
Anderzijds moet men zich wachten voor een ander kwaad: dat de rijkdommen ons geen hinderpaal in de weg werpen, of ons verhinderen onbezorgd naar het koninkrijk der hemelen te staan.

Calvijn over Genesis 13:5-6 (“En Lot had ook schapen… En dat land droeg hen niet om samen te wonen”):
Het gevaar bestond dat Abram zich door zijn bezittingen te veel op zijn gemak zou voelen; zoals voorspoed de meeste mensen verblindt.
God tempert dus de zoetheid van zijn schatten als door iets zuurs en Hij staat niet toe dat het gemoed van Zijn knecht door die zoetheid al te zeer wordt betoverd.
Wanneer verkeerde gedachten ons aanzetten tot het najagen van overbodige schatten, omdat wij niet voelen hoeveel nadeel zij met zich brengen, moge de herinnering aan deze geschiedenis strekken om die onmatige liefde in ons te verminderen.
Zo dikwijls rijken enige onaangenaamheid voelen door hun overvloed, laten zij dan leren hun gemoed door dit geneesmiddel (de herinnering aan deze geschiedenis) te zuiveren; opdat zij zich aan hun eigendommen niet al te zeer hechten.
Laten we, als we in de engte worden gebracht, bedenken dat God door dit middel de verborgen kwalen van ons vlees geneest.
Laten zij die overvloed hebben, bedenken dat zij door doornen worden omgeven, en laten zij oppassen dat zij niet worden gestoken.
Laten zij van wie de middelen ingekrompen en zeer beperkt zijn, bedenken dat van Godswege voor hen wordt gezorgd dat zij niet in boze en schadelijke strikken verward raken.

Calvijn over Genesis 13:7 (“En er was twist tussen de herders van Abrams vee en de herders van Lots vee”):
Als wij ook maar enigermate bekommert zijn om het geluk van ons en van de broeders, moeten wij oppassen voor twisten, die satan macht geven om ons te verderven.

Calvijn over Genesis 13:8 (“En Abram zei tegen Lot: “Laat er toch geen twist zijn tussen mij en u, en tussen mijn herders en uw herders; want wij zijn mannen broeders”):
Als de vreze Gods niet zoveel invloed op ons heeft als wel behoort, is het nuttig andere hulpmiddelen bijeen te brengen om ons bij onze plicht te houden.
Wanneer we nu allen met deze bepaling tot Gods kinderen zijn aangenomen, dat wij broeders onder elkaar zouden zijn, dan is deze heilige band bij ons geringer dan behoort, tenzij hij genoeg is om twisten te doen bedaren.

Calvijn over Genesis 13:9 (“Is niet het hele land voor uw aangezicht? Scheid u toch van mij; als gij de linkerhand kiest, zal ik ter rechterhand gaan; en als gij de rechterhand kiest, zal ik ter linkerhand gaan”):
Zoals de moeder van alle twisten eerzucht is, dat is de begeerte en zucht om te overwinnen, zo is het beste geneesmiddel om alle bitterheid weg te nemen, dat elk vredelievend en gematigd iets van zijn recht laat vallen.

Calvijn over Genesis 13:10-11 (“En Lot hief zijn ogen op, en hij zag de hele vlakte der Jordaan, dat zij die geheel bevochtigde… Zo koos Lot voor zich de hele vlakte der Jordaan”):
Het spreekt vanzelf, dat elk die te veel bedacht is op eigen voordeel, noodzakelijk onvriendelijk moet zijn tegenover anderen.

Calvijn over Genesis 13:13 (“De mannen van Sodom waren grote zondaars tegen de HEERE”):
Als men rekent met de rechterstoel van God, moet alle mond gestopt worden, en ligt de hele wereld voor God verdoemelijk.

Calvijn over Genesis 13:14 (“En de HEERE zei tot Abram, nadat Lot van hem gescheiden was…”):
Het beste geneesmiddel om droefheid te verzachten of te genezen ligt in het Woord van God.
God maakt op dit ogenblik Zijn belofte tot een geneesmiddel voor de aanwezige droefheid.

Calvijn over Genesis 13:15 (“Al dit land dat gij ziet, zal Ik aan u geven, en aan uw zaad, tot in eeuwigheid”):
De verandering die Christus heeft aangebracht, was geen afschaffing van de oude beloften maar veeleer de bevestiging daarvan.

Calvijn over Genesis 13:16 (“Ik zal uw zaad stellen als het stof der aarde”):
We zien dat God hem steeds staande hield door Zijn woord en wilde, dat hij alleen van Hem zou afhangen.
Dit recht eist de Heere voor Zich en wil Hij aan Zijn woord toegekend hebben, dat het ons alleen voldoende is.

Calvijn over Genesis 13:17 (“Maak u op, wandel door dit land, in zijn lengte en in zijn breedte; want Ik zal het u geven”):
Dit schijnt nog belachelijker: dat God Abram beveelt om te zwerven, totdat hij het hele land heeft rond gereisd. Want waartoe diende dit anders, dan om beter te verstaan dat hij een bijwoner was, en opdat hij door onophoudelijke onrust tevergeefs uitgeput, aan een vast en bepaald bezit zou wanhopen?
Hoe kan Abram zich ervan overtuigen dat hij de heer is van dat land waar hij amper water mag drinken, hoewel hij met grote moeite putten heeft gegraven?
Dit zijn oefeningen van het geloof, dat hij in het Woord de dingen aanschouwt die nog ver zijn en voor de vleselijke waarneming verborgen zijn.
Het geloof is het zien van dingen die afwezig zijn, en heeft het woord als een spiegel waarin het de genade Gods ziet besloten.
Laten wij leren, zó de aarde te doorwandelen, dat wij van alle rust verstoken slechts een enige toevlucht overhouden in de wachttoren van het woord.
Tegenwoordig is de toestand van de vromen niet anders; want al zijn zij door allen gehaat en gaan zij onder verachting en schande gebogen; al zwerven zij zonder vaste woonplaats rond, terwijl zij soms hierheen en daarheen worden gedreven en aan naaktheid en armoede lijden toch horen zij de erfenis van de wereld, die hun beloofd is, aan te nemen.

Calvijn over Genesis 14:1-10 (“En het geschiedde in de dagen van … dat zij oorlog voerden met …”):
De hoofdinhoud van deze geschiedenis biedt ons een verschrikkelijk schouwspel van menselijke hebzucht en trots.
Als wij tegenwoordig leiders ongewone drukte zien maken en met hun geweld een land zien beroeren, moeten wij bedenken dat dit kwaad zeer oud is, want in alle tijden heeft de zucht om te heersen onder de mensen al te veel de overhand gehad.

Calvijn over Genesis 14:12 (“Ook namen zij Lot…”):
Hierin zien wij dat goeden en kwaden moeiten gemeenschappelijk hebben.

Calvijn over Genesis 14:18 (“En Melchizedek, koning van Salem, was priester van de allerhoogste God”):
In deze onbekende man schittert Gods wonderlijke genade bijzonder heerlijk, omdat hij te midden van het bederf der wereld, de enige was die in dat land de zuivere en oprechte verzorger en bewaker van vroomheid was.
De slotsom is dat Christus zó de van God begunstigde Koning zou zijn, dat Hij ook tot Priester werd gezalfd en wel tot eeuwige Priester, welke wetenschap voor ons meer dan nuttig is, opdat wij zouden leren Christus’ koninklijke macht te verbinden met Zijn Priesterlijke dienst.
Dezelfde dus – Die alleen en eeuwig is aangewezen tot Priester om ons met God te verzoenen, en na volbrachte verzoening voor ons tussen te treden – heerst ook als Koning met grote kracht, om onze zaligheid te beschermen en ons door Zijn hulp te behoeden.
Zo kunnen wij, steunend op Zijn voorspraak, ons voor Gods aangezicht stellen, wetend dat Hij ons genegen is. Ook kunnen wij, vertrouwend op Zijn onoverwonnen arm, veilig roemen tegen allerhande vijanden.
Wij mogen, vertrouwend op Zijn (Christus') onoverwonnen arm, veilig roemen tegen allerhande vijanden.
Omdat Christus door Zijn dood het priesterschap heeft vervuld, daarom volgt daar uit, dat door die ene offerande God eens en voor altijd verzoend is, zodat de verzoening niet elders hoeft te worden gezocht.

Calvijn over Genesis 14:22 (“Abram zei tot de koning van Sodom: Ik heb mijn hand opgeheven tot de HEERE…”):
Dit staat vast, dat mensen nooit lichtzinnig zweren, of zij roepen Gods wraak over hun hoofd in, en maken Hem tot hun Vijand.

Calvijn over Genesis 14:24 (“… laat die hun deel nemen”):
Het is geen geringe deugd, zo te handelen dat u anderen niet dwingt te handelen naar uw voorbeeld, als een regel.
Laat elk toezien wat zijn roeping meebrengt, en wat zijn plicht is, opdat niet de een de ander door zijn beslissing van te voren oordeelt.
Het is een al te heerszuchtige eigenzinnigheid, als wij anderen net zo’n wet willen voorschrijven, wat wij zelf volgen als recht en overeenkomend met onze plicht.
Dikwijls vernedert de Heere de Zijnen, opdat zij in voorspoed zich niet verheffen.

maandag 16 maart 2009
Calvijn over Genesis 15:1 (“Vrees niet, Abram, Ik ben voor u een Schild, uw zeer groot Loon”):
Als je Mij maar tot Vriend hebt, is er geen reden om te vrezen.
Wees bij uw rondtrekken op de wereld met Mijn hulp tevreden en wees liever afhankelijk van de hemel, dan verkleefd aan de aarde.
God vermaant Abram goedsmoeds te zijn, maar waarin anders is zulke gerustheid gegrond, dan daarin dat wij door het geloof Gods zorg voor ons leren verstaan, en op Zijn voorzienigheid leunen?
Met de uitdrukking ‘Schild’ bedoelt Hij dat Abram onder Zijn bescherming altijd veilig zou zijn.
Door Zich een Loon te noemen, vermaant Hij hem, dat hij aan Hem alleen genoeg moet hebben.
God heeft eenmaal de bescherming van de gelovigen op Zich genomen, en daarom spreekt Hij hun dagelijks toe dat Hij zorg zal dragen om hen onder Zijn hand veilig te bewaren en met Zijn macht te beschermen.
Omdat God de taak op Zich neemt van een schild tot verdediging van onze zaligheid, moet deze belofte voor ons zijn als een koperen muur, zodat wij in enig gevaar niet meer dan nodig is hoeven te vrezen.
Door verschillende en ontelbare begeerlijkheden van het vlees rondgedreven worden mensen dikwijls heen en weer geslingerd.
Mensen zijn al te zeer verkleefd aan het tegenwoordige leven, daarom volgt het tweede lid, waarin God de gelovigen betuigt dat alleen Hij aan alle punten van een gelukkig leven voldoet.
‘Loon’ betekent zoveel als erfenis of geluk.
Als deze gedachte in ons gemoed goed was ingeprent, dat in God alleen de hoogste en algehele volkomenheid van alle goed voor ons is, zouden wij gemakkelijk paal en perk kunnen stellen aan de verkeerde begeerlijkheden, die ons jammerlijk verontrusten.
Eerst dan zijn wij gelukkig, als wij God tot Vriend hebben.
Hij overlaadt ons niet alleen met alle overvloed van weldaden, maar Hij geeft Zichzelf aan ons te genieten.
Wat kunnen mensen nog meer verlangen, daar waar ze God genieten?
De goddeloze ondankbaarheid van mensen is zo gruwelijk, dat God hun nooit genoeg geeft. Daarom noemt de Heere Zich niet maar eenvoudig ‘Loon’, maar ‘zeer groot’, waarmee het ons past meer dan tevreden te zijn.
Dit is de overvloedigste stof tot vertrouwen en een hechte steun.
Elk die gelooft dat zijn leven door Gods hand wordt beschermd, dat hij onder die bescherming nooit ongelukkig zal zijn en dat hij in al zijn zorgen en moeilijkheden naar die haven mag vluchten, die zal het beste medicijn vinden voor alle kwalen.
Niet dat de gelovigen geheel vrij zijn van alle vrees en zorg, zolang zij door stormen van gevaren en moeilijkheden geslingerd worden. Maar de angst in hun gemoed wordt gestild.
Zoals Gods hulp krachtiger is dan alle gevaren, zo overwint het geloof de vrees.

Calvijn over Genesis 15:2 (“Toen zei Abram: Heere, HEERE, wat zult Gij mij geven, omdat ik zonder kinderen heenga”):
Wat is begeerlijker, dan opgenomen te worden in Gods bescherming, en in de genieting van Hem gelukkig te zijn.
God laat ons toe, de zorgen waarmee wij gekweld worden en de zwarigheden waaronder wij gebukt gaan, in Zijn boezem uit te storten.

Calvijn over Genesis 15:5 (“Zie nu op naar de hemel, en tel de sterren, indien gij ze tellen kunt”):
Abrams geloof heeft door het aanschouwen van de sterren steun ontvangen.
Om de Zijnen vaster aan Zich te verbinden en met meer kracht in hun verstand door te dringen, wekt de Heere, nadat Hij de oren heeft aangeroerd met Zijn woord, tegelijk ook de ogen op met uitwendige tekenen, om met de oren overeen te stemmen.
De aanblik van de sterren was niet overbodig, maar met deze gedachte wilde God Abrams gemoed treffen: was Hij (Die alleen door Zijn woord, plotseling zo’n talrijk leger voortbracht, om daarmee de hemel te versieren, die tevoren leeg en woest was) niet in staat om zijn lege huis met nakomelingschap te vervullen?

Calvijn over Genesis 15:6 (“En hij geloofde in de HEERE; en Hij rekende het hem tot gerechtigheid”):
Satan heeft alle eeuwen op geen ding zich zozeer toegelegd, als op het uitdoven en verstikken van de leer van de rechtvaardiging door het geloof om niet, welke hier duidelijk geleerd wordt.
In de eerste plaats wordt Abrams geloof geprezen, waarmee hij Gods belofte heeft omhelsd.
In de tweede plaats wordt aan het geloof een lofrede toegevoegd, omdat Abram daardoor gerechtigheid heeft verkregen voor Gods aangezicht, en dat door toerekening.
Om de kracht en de natuur of de aard van deze rechtvaardigheid duidelijk uiteen te zetten, voert Paulus ons mee naar Gods hemelse rechterstoel.
Wie God tot zijn Erfdeel heeft, verheugt zich niet met een gebrekkige vreugde, maar, als in de hemel opgenomen, geniet hij de vaste vreugde van het eeuwige leven.
Deze stelling moet worden vastgehouden, dat alle beloften van God die voor de gelovigen zijn bestemd, uit Gods vrije liefde voortvloeien, en bewijzen zijn van Zijn Vaderlijke liefde en vrijmachtige aanneming tot kinderen waarop hun zaligheid is gegrond.
Abram is gerechtvaardigd, omdat hij God tot zijn Vader aannam.
Om geen andere oorzaak rechtvaardigt het geloof ons, dan omdat het ons met God verzoent; en dat niet door zijn verdienstelijkheid, maar doordat wij de genade aannemen die ons in de beloften aangeboden wordt, en doordat wij – in de vaste overtuiging dat wij als kinderen door God worden bemind – niet twijfelen aan het eeuwige leven.
Abram is hierom gerechtvaardigd omdat hij, leunende op Gods Vaderlijke liefde, heeft vertrouwd op Zijn goedheid alleen, en niet op zichzelf of op zijn eigen verdiensten.
De heiligen worden door het geloof gerechtvaardigd zolang zij in de wereld zijn. Duidelijk blijkt, dat de heiligen uit genade gerechtvaardigd worden tot hun dood toe.
Wat hier over één man gezegd wordt, wordt door Paulus op alle kinderen Gods overgebracht.

Calvijn over Genesis 15:7 (“Voorts zei Hij tot hem: Ik ben de HEERE, Die u uitgeleid heb uit Ur der Chaldeeën”):
Het is voor ons van het grootste belang gedurende ons hele leven God tot Leidsman te hebben om te weten, dat wij niet zo maar de een of andere twijfelachtige weg zijn ingeslagen.
Het is alsof Hij zei: van u verwacht Ik standvastige volharding en vast geloof van het begin tot het einde.
Dit wordt gezegd, opdat hij Gods beloften die hij vanaf het begin van zijn geloof aanvaardde, tot één geheel zou vormen.

Calvijn over Genesis 15:8 (“En hij zei: Heere, HEERE, waarbij zal ik weten, dat ik het erfelijk bezitten zal?”):
De Heere geeft nu en dan aan Zijn kinderen vrijheid om tegenwerpingen te maken die bij hen opkomen.
Goddelozen stemmen de beloften op geen enkele manier toe, omdat hun gemoed met verkeerde gedachten vervuld is, maar vromen, die de verhinderingen in hun vlees voelen, bestrijden deze opdat zij Gods Woord niet de weg versperren, en zij zoeken medicijnen voor de kwalen waarvan zij zich bewust zijn.

Calvijn over Genesis 15:9 (“En Hij zei tot hem: Neem voor Mij een driejarige vaars…”):
Dat Abram zonder tegenspraak aan Gods bevel gehoorzaamt, zonder de bedoeling daarvan te verstaan, is een bewijs van zijn geloofsgehoorzaamheid, en daaruit blijkt, dat hij geen andere bedoeling heeft gehad dan na wegneming van zijn bezwaar eerbiedig te berusten in het woord des Heeren, zoals hem betaamde.
Laten wij leren de ondersteuningen die God ons tot versterking van ons geloof aanbiedt, rustig aan te nemen, ook al beantwoorden ze niet aan onze verwachting, en schijnen ze met ons de spot te drijven.

Calvijn over Genesis 15:10 (“En deelde ze middendoor, en hij legde elks deel tegenover het andere”):
Abram verlangde zekerheid aangaande de beloofde erfenis van het land. Nu verneemt hij dat God beginnen zal met te doden, dat is: dat hij en de zijnen eerst moesten sterven, voordat zij de heerschappij van het land zouden genieten.
God beveelt de geslachte dieren in delen te snijden, omdat de Heere Abrams geslacht heeft willen tonen, dat het niet slechts gelijk was aan een dood lichaam, maar ook aan een vaneengescheurd en uit elkander gesneden lichaam. Want de slavernij waarmee ze voor een tijd onderdrukt zijn, was zwaarder dan de dood.
Maar omdat het offer aan God wordt gebracht, wordt de dood onmiddellijk in een nieuw leven veranderd.
Dat Abram de delen tegenover elkaar legt, en onderling rangschikt, ziet hierop, dat Abrams geslacht uit de verstrooing weer bijeen vergaderd zou worden.
Hoe moeilijk de herstelling van de kerk is en met hoeveel bezwaren, toont de vrees waarmee Abram bevangen werd.
Wij zien dat hem twee dingen aanschouwelijk zijn voorgesteld, de harde slavernij, waardoor Abrams kinderen onderdrukt zouden worden, totdat zij verminking en verscheuring nabij waren en vervolgens de verlossing, die een duidelijk onderpand was van hun aanneming tot kinderen van God.
Ook wordt ons in hetzelfde gezicht de algemene toestand van de kerk vertoond, want het is Gods gewone handelwijze haar uit niet te scheppen en uit de dood op te halen.

Calvijn over Genesis 15:11 (“En het wild gevogelte kwam neer op het aas; maar Abram joeg het weg”):
Nadat de gelovigen in Gods bescherming zijn opgenomen, worden zij niet zo beschermd door Zijn hand, dat zij vrij zijn van aanvallen van alle kanten, want satan en wereld houden niet op het hen moeilijk te maken.
Zal het offer dat wij God hebben aangeboden, niet worden geschonden, maar rein en ongeschonden blijven, dan moeten vijandige aanvallen niet zonder moeite en inspanning worden afgeweerd.

Calvijn over Genesis 15:13 (“Toen zei Hij tot Abram: weet voorzeker, dat uw zaad vreemd zal zijn in een land dat het hunne niet is, en zij hen zullen dienen, en die zullen hen verdrukken vierhonderd jaren”):
Bedacht moet worden, dat Abram voordat hij een zoon kreeg, hoorde, dat zijn zaad geruime tijd een gevangene en slaaf zou zijn. Want zo handelt de Heere met Zijn knechten: Hij begint altijd met de dood, om door het opwekken van doden Zijn kracht des te beter te tonen.
Abrams geloof was van een bewonderenswaardig en bijzonder karakter, dat hij in zo’n droevige Godspraak berustte en daaruit besloot, dat God zijn Bevrijder zou zijn, nadat de ellenden tot de hoogste toppunt waren geklommen.
Om het geduld van de Zijnen te oefenen, stelt de Heere (de vervulling van) Zijn belofte meer dan vier eeuwen uit.

Calvijn over Genesis 15:14 (“Maar Ik zal het volk dat zij zullen dienen, ook rechten; en daarna zullen zij uittrekken met grote bezittingen”):
Het heil van hen die Hij liefheeft, gaat Hem ter harte, en Hij zal niet dulden dat zij ongestrafd worden gekweld door slechte en misdadige mensen.
Zo dikwijls het ons ten deel valt, dat wij door tirannen onmenselijk worden behandeld (wat de kerk bijna altijd ten deel valt) hebben wij deze troost: nadat onze verdraagzaamheid genoeg door het kruis is beproefd, zal God – door Wiens goeddunken wij zo worden vernederd – als Rechter zitten om onze vijanden de rechtmatige vergelding te geven voor hun wreedheid, die zij nu uitoefenen.

Calvijn over Genesis 15:14 (“… en daarna zullen zij uittrekken met grote bezittingen”):
In de uitkomst zal blijken dat onze ellende gezegend is.
Laten wij ons herinneren, dat aan Gods toorn plaats gegeven moet worden, zoals Paulus ons vermaant, opdat wij niet hals over kop wraak zoeken.
Ook aan hoop moet plaats worden gegeven, opdat zij ons ondersteunt als wij onder de last van het kwaad gebogen gaan en zuchten.

Calvijn over Genesis 15:15 (“Gij zult tot uw vaderen gaan met vrede; gij zult in goeden ouderdom begraven worden”):
De dood in het bijzonder maakt onderscheid tussen verworpenen en Gods kinderen, al is in dit leven hun lot bijna hetzelfde en de situatie gelijk, behalve dat Gods kinderen het vele malen slechter hebben.
Grijsaards worden door hun zwakheid aangespoord gedurig te bedenken dat zij moeten verhuizen; als niet de hoop op een beter leven hen opricht, blijft er voor hen niets over dan droevige verschrikkingen.
De gelovigen bevelen hun zielen zonder vrees en droefheid in Gods hand.
Abram ging gewillig en blij sterven, toen hij in Izaäk het zekere onderpand van de Goddelijke zegen had, en wist dat een beter leven voor hem in de hemel was weggelegd.

Calvijn over Genesis 15:16 (“… de ongerechtigheid der Amorieten is totnogtoe niet volkomen”):
Als wij horen dat God in de hemel stil wacht, totdat de ongerechtigheden hun toppunt hebben bereikt, moeten wij bedenken dat dit voor ons allerminst een tijd is om stil te zitten, maar moet elk zich veeleer daarover bekommeren, hoe wij het oordeel van de hemel zullen afwenden.
Dat Hij zo stilzit in de hemel neemt niet weg, dat Hij Rechter der wereld blijft, en voor geen ogenblik Zijn plicht vergeet.

Calvijn over Genesis 15:17 (“… zie, er was een rokende oven en vurige fakkel, die tussen die stukken doorging”):
Laten we zelfs in de dood goede hoop blijven koesteren op het leven, want ten laatste zal de Heere over ons het licht doen opgaan, als wij ons tenminste aan Hem ten offer wijden.

Calvijn over Genesis 16:2 (“En Saraï zei tot Abram: Zie toch, de HEERE heeft mij toegesloten, dat ik niet baar; ga toch in tot mijn dienstmaagd, misschien zal ik uit haar gebouwd worden. En Abram hoorde naar de stem van Saraï”):
Beider geloof ging mank, niet in het wezen, maar om zo te zeggen in het middel of in de manier van handelen, doordat zij het zoeken van nakomelingschap, dat van God moest worden verwacht, buiten de wettige ordening Gods zoeken te bespoedigen.
Wij leren dat God niet te vergeefs de Zijnen beveelt te rusten en stil te wachten, zo vaak Hij hun wensen verschuift en uitstelt.
Welke schuld vinden wij dus in Saraï? Dat zij deze zorg in Gods schoot had moeten werpen, en Zijn kracht niet had moeten binden aan de orde van de natuur, of die beperken tot haar eigen inzicht.
Zodra mensen zich veroorloven wijzer te zijn dan billijk is, zijn zij geneigd om ongeoorloofde middelen uit te proberen.
Dat Saraï, zo’n heilige vrouw, als oorblazer haar man aanzet om even als zij zelf van ongeduld te bruisen, daaruit kunnen wij leren hoe ijverig wij de wacht moeten houden, zal satan ons niet door heimelijk bedrog overvallen.
Satan hitst niet alleen slechten en goddelozen op om met opzet ons geloof te bestrijden, maar om ons onvoorbereid te verpletteren valt hij ons nu en dan heimelijk en steelsgewijze aan, door goeden en eenvoudigen.
Laat men aan alle zijden op zijn hoede zijn tegen satans hinderlagen, opdat hij ons niet langs de ene of andere kant door loopgraven besluipt.
Uit dit voorbeeld leren wij dat er geen reden is om de moed op te geven, als satan ons geloof schudt, als Gods waarheid maar niet wankelt in onze harten.

Calvijn over Genesis 16:2 (“En Abram hoorde naar de stem van Saraï”):
Als wij zien dat Abram (die gedurende zoveel jaren als een onoverwonnen worstelaar krachtig had gestreden, en zulke moeilijke hindernissen had overwonnen) nu in één ogenblik voor de verzoeking bezwijkt, wie van ons zou dan niet vrezen voor een soortgelijk gevaar?
Al hebben wij dus lang en standvastig in het geloof gestaan, toch moeten wij dagelijks God vragen dat Hij ons niet in verzoeking leidt.

Calvijn over Genesis 16:3 (“Zo nam Saraï haar dienstmaagd en zij gaf haar aan Abram, haar man, hem tot een vrouw”):
Hetzelfde vindt plaats met alle verzinsels die aan Gods Woord worden aangehaakt. Want al worden zij ook door een eervol voorwendsel bedekt, het bederf schuilt er in, dat van de zuiverheid van het Woord afwijkt, en deze bezoedelt.
Omdat dit een zeer gewone hartstocht is, moeten de gelovigen zich gewennen aan verdraagzaamheid, als hun soms een zo onbillijk loon voor weldaden wordt vergolden.

Calvijn over Genesis 16:5 (“Toen zei Saraï tot Abram: mijn ongelijk is op u; ik heb mijn dienstmaagd in uw schoot gegeven … de HEERE rechte tussen mij en u!”):
Zo blind is de woede van de toorn, dat zij lichtzinnig op deze of gene aanvalt en zonder onderzoek hen veroordeelt die geheel vrij van schuld zijn.
Nu toont de Heere in de moeder der gelovigen eerst hoe geweldig de gloed van de toorn is en waartoe zij de mensen meesleept, vervolgens hoe blind zij zijn die zich de vrije teugel geven in eigen zaken; opdat wij zouden leren op onze hoede te zijn, zo dikwijls het gaat om ons eigen belang.
De best ingerichte huisgezinnen zijn nu en dan niet zonder twist, ja, dit kwaad dringt tot in Gods kerk door.

Calvijn over Genesis 16:6 (“Abram zei tot Saraï: zie uw dienstmaagd is in uw hand; doe haar, wat goed is in uw ogen”):
Zo vaak wij iets beginnen tegen het Woord van God, wankelen onze gemoederen bij de eerste de beste aanleiding tot vrees, want de enige vastheid is God tot Leidsman te hebben.
Zo stelt de Heere Zich tegen onze verkeerde plannen, en zo roept Hij ons bij zorgeloosheid tot bezinning.

Calvijn over Genesis 16:9 (“Toen zei de Engel des HEEREN tot haar (= Hagar): Keer weder tot uw vrouw, en verneder u onder haar handen”):
Niets is beter dan door gehoorzaamheid en verdraagzaamheid de hardheid van hen die boven ons staan, te doen bedaren.

Calvijn over Genesis 16:10 (“Ik zal uw (=Hagars) zaad zeer vermenigvuldigen”):
De Heere kon met het volste recht haar kortweg verplichten tot wat recht was, maar opdat Hagar des te liever zou doen, wat zij wist dat haar plicht was, lokt Hij haar als door zoete woorden tot gehoorzaamheid.
Hierop (zie gisteren) doelen ook de beloften waarmee de Heere ons uitnodigt tot vrijwillige gehoorzaamheid. Want Hij wil ons niet slaafs trekken, zodat wij uit dwang doen wat ons is bevolen.
Daarom (zie gisteren) mengt Hij vriendelijke en vaderlijke uitnodigingen daarmee, en handelt Hij met ons vrij en niet anders dan als met Zijn kinderen.

Calvijn over Genesis 16:11 (“Ook zei des HEEREN Engel tot haar (= Hagar): zie, gij zijt zwanger, en zult een zoon baren”):
Wij zien dat ten aanzien van het tegenwoordige leven, Zijn goedheid zich ook zal uitstrekken tot het vleselijke zaad van Abram.
Als Hij wilde dat Ismaëls naam een eeuwig gedenkteken van Zijn tijdelijke zegen zou zijn, zal ónze ondankbaarheid des te minder te verdragen zijn, als wij niet tot onze dood toe Zijn hemelse en eeuwige genadegaven verheerlijken.

Calvijn over Genesis 16:11 (“… omdat de HEERE uw (= Hagars) verdrukking aangehoord heeft”):
Laten wij, gewaarschuwd door het gevoel van onze ellenden, Hem onmiddellijk zoeken.
Hierin ligt een niet geringe versterking van het geloof, dat onze gebeden niet door de Heere veracht zullen worden. Hij komt nalatigen en dwazen voor met Zijn hulp, en Hij is nabij hen die naar Hem niet vragen. Hoeveel te meer zal Hij dan de vrome wensen van de Zijnen gunstig zijn!

Calvijn over Genesis 16:13 (“En zij noemde de Naam des HEEREN, Die tot haar sprak: Gij, God des aanziens”):
Elk die ervan overtuigd is dat hij door God wordt gezien, moet noodzakelijk als onder Zijn ogen leven.

Calvijn over Genesis 16:4-13
Hieruit besluiten wij hoe nuttig het is dat zij door kastijdingen bedwongen worden, die zich niet uit eigen beweging vernederen.
Dit is ook zeker nodig voor ons, dat terwijl God ons kastijdt met Zijn hand, Hij ons ook door Zijn Geest tot zachtzinnigheid stemt.
Ons geloof staat anders nooit vast, tenzij wij – zeker overtuigd aan Gods bescherming alleen genoeg te hebben – veilig alles ter wereld gering achten wat onze zaligheid in de weg staat.
God beroemt Zich niet op Zijn macht, die Hij bij Zichzelf verborgen houdt, maar Hij verklaart die dus aan Zijn kinderen, opdat Abram daaruit stof tot vertrouwen zou putten. Zo ligt in deze woorden een belofte opgesloten.
Niet te vergeefs heeft God uitgesproken, dat Hij de sterke God is, voorzien van kracht om de Zijnen te helpen.
Abram moest van alle andere steunsels afgebracht worden om zich geheel aan God alleen toe te wijden.
Niemand verbindt zich ooit aan God, behalve die, terwijl hij alle schepselen op de juiste plaats stelt, Hem alleen hoogacht.
Gods macht moet, waar ze gekend werd, ons tot zo’n bewondering van Zijn wezen voeren, en de eerbied voor Hem moet zo ons verstand innemen, dat niets ons verhindert Hem te dienen.

Calvijn over Genesis 17:1 (“Wandel voor Mijn aangezicht, en wees oprecht”):
Als men met God te doen heeft, blijft er geen gelegenheid over tot huichelen.
Met deze bepaling neemt God voor Zich kinderen aan, dat Hij op zijn beurt de plaats en de eer van een Vader zou krijgen.
Zoals Hij nu Zelf niet liegt, zo eist Hij met recht wederkerig trouw van de Zijnen.
Laten wij dus in het oog houden, dat God Zich daarom aan de gelovigen bekend maakt, opdat zij onder Zijn toezicht zouden leven, en Hem als Rechter niet slechts van hun daden maar ook van hun gedachten erkennen. En daaruit besluiten wij ook, dat er geen andere maatstaf is van een vroom en zuiver leven, dan dat wij van God afhankelijk zijn.

Calvijn over Genesis 17:1 (“Ik ben God, de Almachtige. Wandel voor Mijn aangezicht, en wees oprecht”):
Gods verbond met Abram is tweeledig: het eerste lid was getuigenis van Zijn genadige liefde, waaraan de belofte van het gelukzalige leven verbonden was. Maar het andere lid was een aanmaning tot het ijverig betrachten van rechtvaardigheid.

Calvijn over Genesis 17:2 (“Ik zal Mijn verbond stellen tussen Mij en u”):
… alsof God gezegd had: “Zie eens, hoe welwillend Ik voor u ben; want hoewel Ik dit rechtens kon doen, eis Ik van u toch niet op bevel oprechtheid, maar hoewel Ik niets verplicht ben, daal Ik uit vrije genade af tot een wederkerig verbond.”

Calvijn over Genesis 17:3 (“Toen viel Abram op zijn aangezicht…”):
Het geloof, dat zich verlaat op Gods genade, niet kan gescheiden worden van een rein geweten. Wanneer Abram zich neerbuigt, verklaart hij beide gehoorzaam aan te nemen.
Laten wij bedenken dat in één en dezelfde geloofsomhelzing, de genadige aanneming tot kinderen, waarin onze zaligheid met de nieuwheid van leven gelegen is, moet aanvaard worden.

Calvijn over Genesis 17:4 (“Mij aangaande, zie, Mijn verbond is met u”):
Omdat ons geloof niet anders dan in Zijn eeuwige waarheid geworteld kan zijn, en daarom moet ons voor alles duidelijk zijn, dat uit Zijn heilige mond is voortgekomen, wat ons wordt voorgesteld.

Calvijn over Genesis 17:4 (“Gij zult tot een vader van menigte van volken worden”):
De heidenen zouden door het geloof worden ingelijfd in Abrams geslacht, hoewel zij niet uit hem zijn voortgekomen naar het vlees.
… zodat van alle kanten volken, die anders van elkaar vervreemd en onderling verdeeld zijn, tot één huisgezin van Abram zouden samensmelten.

Calvijn over Genesis 17:7 (“Ik zal Mijn verbond oprichten tussen Mij en tussen u, en tussen uw zaad na u in hun geslachten, tot een eeuwig verbond, om u te zijn tot een God, en uw zaad na u”):
Zij die menen dat alleen de uitverkorenen hier bedoeld worden, hebben het mis. Want de Schrift spreekt herhaaldelijk uit, dat Abrahams geslacht dat uit hem is voortgekomen, bijzonder door God tot Zijn eigendom is aangenomen.
De leer van Paulus aangaande Abrahams natuurlijke kinderen is duidelijk: dat zij heilige takken zijn, omdat zij uit de heilige wortel zijn voortgekomen.
Niets is zekerder dan dat God Zijn Verbond sluit met Abrahams kinderen die van nature uit hem zouden voortkomen.
Niet zodra werd gezegd: “Ik zal uw God zijn en de God van uw zaad na u”, of de kerk werd van de overige volken afgescheiden. Toen is het volk Israël als de kudde van God in Zijn eigen schaapskooi opgenomen.
Als Paulus de heidenvolken buiten God en het eeuwige leven stelt, omdat zij vreemdelingen van het verbond waren, volgt daaruit dat alle Israëlieten leden van de kerk en kinderen van God, en erfgenamen van het eeuwige leven geweest zijn.
Voor alle Israëlieten gemeenschappelijk was de belofte waardoor de Heere hen tot kinderen had aangenomen. Het kan niet ontkend worden, of daarin was de eeuwige zaligheid aan allen aangeboden.
Omdat het hele volk door een en hetzelfde woord tot de schaapskooi van God wordt geroepen, worden in dit opzicht allen zonder uitzondering als kinderen beschouwd, en slaat de naam van kerk op allen gemeenschappelijk.
Paulus zegt dat niet allen die uit Abraham zijn, als wettige kinderen worden beschouwd, omdat zij geen kinderen van de beloften zijn maar alleen van het vlees (Romeinen 9 vers 8). Want hier wordt de belofte niet in het algemeen genomen voor het uitwendige woord, waardoor God Zijn genade zowel aan verworpenen als aan uitverkorenen aanbiedt, maar ze moet beperkt worden tot de krachtdadige roeping, die Hij inwendig bezegelt door Zijn Geest.
Hier ontstaat een dubbele reeks van kinderen in de kerk. Ten opzichte van het verborgen heiligdom van God worden geen anderen als kinderen van God beschouwd, dan zij in wie de belofte door het geloof verwerkelijkt is.
Dit onderscheid vloeit voort uit de bron van de vrijmachtige uitverkiezing, waaruit ook het geloof zelf ontstaat.

Calvijn over Genesis 17:10 (“Dit is Mijn verbond dat gij houden zult tussen Mij en u, en uw zaad na u: dat al wat mannelijk is, besneden wordt”):
Dit hebben alle sacramenten gemeen, dat zij met het Woord van God verbonden zijn, waarin Hij betuigt dat Hij ons gunstig is, en ons uitnodigt tot hoop op de zaligheid.
Een sacrament is niets anders dan een zichtbaar woord, of een graveersel en beeld van Gods genade, dat Zijn Woord meer verduidelijkt.
Als er tussen het woord en het geloof een onderlinge betrekking bestaat, volgt daaruit, dat dit doel en dit gebruik aan de sacramenten is opgelegd, zij zij het geloof helpen, bevorderen en versterken.
Óf God biedt Zich (in het sacrament) uit spot en bedrieglijk aan als Borg, óf het geloof vindt daar steun om zich daarop te verlaten, en daaruit zijn zekerheid te putten.

Calvijn over Genesis Genesis 17:11 (“Gij zult het vlees van uw voorhuid besnijden; en dat zal tot een teken zijn van het verbond tussen Mij en u”):
Om twee redenen is het waarschijnlijk dat God bevolen heeft de voorhuid te besnijden: toch om te tonen dat alles wat uit de mens wordt verwekt, onrein is, vervolgens dat de zaligheid uit het gezegende zaad van Abraham zou voortkomen.
Allereerst heeft God in de besnijdenis alles veroordeeld wat de mensen uit hun voortbrenging aankleeft, opdat Hij – nu het bederf der natuur openbaar is geworden – hen zou leiden tot doding van het vlees. Tegelijk echter werd daarin de zegen die beloofd was in het zaad van Abraham, aangeduid en bezegeld.
In dit teken werd de verzoening van God en mensen die in Christus werd geopenbaard, aangewezen.

Calvijn over Genesis Genesis 17:12 (“Een zoontje van acht dagen zal besneden worden”):
God heeft in dit teken de vernietiging van de oude mens zó voorgesteld, dat Hij toch aantoont dat Hij de mensen tot het leven herstelt.

Calvijn over Genesis Genesis 17:12 (“Een zoontje van acht dagen zal besneden worden, al wat mannelijk is in uw geslachten: de ingeborene van het huis, en de gekochte met geld van elke vreemde die niet is van uw zaad”):
Wij weten dat vroeger slaven ter nauwernood onder het getal der mensen gerekend zijn. Maar toch neemt God hen uit genegenheid tot Zijn knecht als Zijn kinderen aan.
De trots van het vlees wordt neergeworpen, omdat God zonder aanzien des persoons, vrijen en slaven bij de kudde voegt.
In Abrahams persoon heeft Hij aan al Zijn knechten deze wet voorgeschreven, om ernaar te streven wie ze ook maar onder zich hadden, te leiden tot dezelfde geloofsgemeenschap.
Huisgezinnen van godzaligen moeten even zovele kerken zijn.
Als wij onze vroomheid wensen te bewijzen, moeten wij moeite doen, om elk van ons zijn huisgezin in de gehoorzaamheid aan God geordend te hebben.

Calvijn over Genesis 17:13 (“Mijn verbond zal zijn in uw vlees, tot een eeuwig verbond”):
Door Christus’ komst werd de besnijdenis pas bekrachtigd, opdat ze altijd zou voortduren, en opdat dit verbond vast zou zijn, dat God eenmaal sloot.
Al is het gebruik van de besnijdenis opgehouden, toch houdt ze niet op een eeuwig of blijvend verbond te zijn, als slechts Christus als middelpunt wordt gesteld, Die met verandering van het teken de waarheid ervan heeft bevestigd.

Calvijn over Genesis 17:14 (“En wat mannelijk is, de voorhuid hebbende, wiens voorhuids vlees niet besneden zal worden, die ziel zal uit haar volken uitgeroeid worden; hij heeft Mijn verbond gebroken”):
Als God zo’n liefdevol onderpand aanbiedt van Zijn liefde en van het eeuwige leven, waartoe anders voegt Hij dan bedreigingen daaraan toe, dan om hen die snel moesten komen toelopen, uit traagheid op te wekken?
Omdat het de mensen niet vrij staat te scheiden wat God heeft samengevoegd, kan niemand het teken verachten of verwaarlozen, zonder het woord te verwerpen, en zich van de daarin aangeboden zegen te beroven.
Dezelfde regel nu geldt tegenwoordig in de doop. Al wie met verachting van de doop waant aan de belofte alleen genoeg te hebben, versmaadt zoveel hij maar kan Christus’ bloed, of laat althans niet toe dat het vloeit tot reiniging van zijn kinderen.
Op de verachting van het teken volgt de rechtmatige straf, het missen van de genade, omdat door de goddeloze mishandeling, of liever verscheuring van teken en woord, Gods verbond wordt ontheiligd.
Gods Verbond wordt bekrachtigd, waar wij door het geloof omhelzen wat Hij belooft.

Calvijn over Genesis 17:16 (“Ik zal u ook uit Sara een zoon geven”):
Daarin straalt des te helderder Gods vrije goedheid uit, dat Hij, al verhinderen de mensen door hun struikelblokken Zijn komst, toch tot hen komt.

Calvijn over Genesis 17:21 (“Maar Mijn verbond zal Ik met Izak oprichten”):
Al hebben wij nu overvloed van alle genot en goed, toch is ons geluk vergankelijk, tenzij wij in geloof doordringen tot het hemelse rijk van God, waarin een grotere en hogere zegen voor ons is weggelegd.

Calvijn over Genesis 17:27 (“En alle mannen van zijn huis, de ingeborenen van het huis, en de gekochten met geld, van de vreemde af, werden met hem besneden”):
God schijnt heden een onmogelijk uitvoerbare zaak te bevelen, als Hij wil dat overal in de hele wereld Zijn evangelie gepredikt zal worden, om haar van de dood tot het leven terug te brengen.
We zien hoe groot de hardnekkigheid is van bijna allen, hoe vele en hoe krachtige aanslagen satan [tegen de prediking van het evangelie] in het werk stelt, zodat zelfs bij het begin alle wegen zijn afgesloten.
Toch past het elk deze dienst te volbrengen, en niet voor de belemmeringen uit de weg te gaan.

Calvijn over Genesis 18:2 (“Abraham hief zijn ogen op en zag; en zie, er stonden drie mannen tegenover hem; toen hij hen zag, liep hij hun tegemoet van de opening der tent, en boog zich ter aarde”):
Het natuurlijke gevoel zelf schrijft ons voor, dat vreemdelingen het meest geholpen moeten worden. Want er zijn geen mensen die meer medelijden en hulp verdienen, dan diegenen die wij beroofd zien van vrienden en van huiselijk comfort.
Het is vreselijke wreedheid, hen trots te verachten die, van gewone hulpmiddelen verstoken, tot onze bijstand de toevlucht nemen.
Laten wij uit Abrahams voorbeeld vaststellen, dat zo dikwijls broeders ons tegemoet komen, die onze hulp behoeven, deze van Godswege ons worden aangeboden.

Calvijn over Genesis 18:12 (“Sara lachte bij zichzelf”):
Zo dikwijls wij Gods beloften en werken naar eigen gevoel en naar de natuurwetten afmeten, beledigen wij Hem.
Wij kunnen Hem niet anders de verschuldigde eer bewijzen, dan door ons aan Zijn Woord te onderwerpen, welke hindernissen zich in hemel en op aarde daartegen ook verzetten.

Calvijn over Genesis 18:14 (“Zou iets voor de HEERE te wonderlijk zijn?”):
Gods mogelijkheid moet niet naar menselijk begrip afgemeten worden.
God wordt door ons beroofd van Zijn kracht, zo dikwijls wij Zijn woorden wantrouwen.
Wie niet méér van God verwacht dan de maat van zijn zinnen kan bevatten, doet God het grootste onrecht aan.

Calvijn over Genesis 18:15 (“Hij zei: nee, maar gij hebt gelachen”):
Het is niet genoeg dat Gods oordeel wordt geëerbiedigd, tenzij wij ook onze zonden onomwonden en zonder terughouding belijden.
Oprecht moet de belijdenis worden gedaan, opdat wij, na openlijk veroordeeld te zijn, Zijn genade mogen inroepen.

Calvijn over Genesis 18:17 (“En de HEERE zei: zal Ik voor Abraham verbergen, wat Ik doe?”):
God gaat steeds voort Zijn weldaden aan de gelovigen te bewijzen, ja Hij vermeerdert die en overlaat ons plotseling met vroegere en nieuwe weldaden. En op die wijze handelt Hij dagelijks met ons.
Wat anders is de reden dat Hij ons onophoudelijk met ontelbare gunstbewijzen overlaadt, dan dat Hij ons eenmaal Zijn Vaderlijke liefde heeft geschonken en nu Zichzelf niet kan verloochenen?
Laten wij bedenken, dat God, zodra Hij welwillend jegens ons begint te zijn, nooit moe wordt, voordat Hij door de ene weldaad op de andere te laten volgen, ons heil heeft volmaakt.
Nadat Hij ons eenmaal heeft aangenomen en ons verstand door Zijn Woord heeft verlicht, houdt Hij ons tegelijk de brandende fakkel van datzelfde Woord voor ogen, opdat wij de oordelen en straffen op de misdaden door het geloof zouden beschouwen.
Hoewel de Heere luid verkondigt, dat tegenspoed een geseling is van Zijn toorn, luistert bijna niemand, omdat wij door verkeerde inbeeldingen van ons vlees de oorzaken ergens anders zoeken.

Calvijn over Genesis 18:19: (“… opdat hij zijn kinderen en zijn huis na hem zou bevelen, en zij de weg des HEEREN houden”):
Gewis niet daartoe openbaart God ons Zijn wil, opdat de kennis daarvan met ons verloren zou gaan, maar opdat wij Zijn getuigen zouden zijn voor de nakomelingen, en dat zij deze [kennis] – van ons ontvangen hebbende van mond tot mond (om zo te zeggen) – weer aan de kleinkinderen zouden overleveren.
Vaders moeten zich er met zorg op toeleggen, om dat wat ze van de Heere geleerd hebben, ook aan hun kinderen bekend te maken.
Door ons moet Gods waarheid worden verbreid, opdat niet maar elk bij zichzelf afzonderlijk wijs zou zijn, maar dat de een de ander in overeenstemming met zijn roeping en maat van het geloof zou opbouwen.
Het lijdt geen twijfel, of de grove onwetendheid die op de wereld heerst, is de rechtmatige straf voor de traagheid van de mensen.
Met deze woorden geeft Mozes te kennen, dat Gods gericht wordt voorgesteld niet alleen opdat zij verschrikken die in onverschilligheid in hun ondeugden voortleven, en zo, in de engte gebracht, tot Christus de toevlucht nemen, maar ook opdat de gelovigen zelf, die reeds met de vreze Gods begiftigd zijn, meer en meer toenemen in het beoefenen van de godzaligheid.
Wie in dit punt nalatig zijn, verwerpen of onderdrukken Gods genade zoveel zij kunnen.

Calvijn over Genesis 18:20: (“De HEERE zei: het geroep van Sodom en Gomorra is groot”):
Hieruit ontstaat de vrees voor de zonde, dat wij gevoelen dat Gods toorn door 's mensen schuld wordt uitgelokt.
Deze uitdrukking betekent, dat al onze daden waarvan wij denken dat de herinnering reeds begraven is, voor Gods rechterstoel worden gebracht, en vanzelf straf eisen, ook al is er niemand die aanklaagt.

Calvijn over Genesis 18:21: (“Ik nu afdalen en bezien, of zij naar hun geroep dat tot Mij gekomen is, het uiterste gedaan hebben, en zo niet, Ik zal het weten”):
Terwijl Hij met een bewonderenswaardige verdraagzaamheid wacht, totdat wij tot de hoogste trap van goddeloosheid zijn gekomen, en onze verkeerdheid zo kwaadaardig is, dat ze niet meer gespaard kan worden, klagen wij toch nog over Zijn al te grote haast in het optreden met gestrengheid.
Als God soms Zijn oordelen uitstelt, moeten wij niet menen, dat het nu goed met ons er voor staat, maar laten we, voordat het geroep van onze misdaden Gods oor heeft vermoeid, ons door Zijn bedreigingen opgeschrikt, bijtijds haasten om met Hem in verzoende betrekking te treden.

Calvijn over Genesis 18:25: (“Zou de Rechter van de ganse aarde geen recht doen?”):
God kan evenmin van het recht worden afgeleid, als Hij Zichzelf kan verloochenen dat Hij geen God zou zijn.

Calvijn over Genesis 18:27: (“Zie toch; ik ben begonnen te spreken tot de Heere, hoewel ik stof en as ben)”:
Opgemerkt moet worden, dat Abraham, hoe dichter hij tot God nadert, des te beter gevoelt, hoe ellendig en verwerpelijk de staat van de mens is.
Het is alleen de glans van Gods heerlijkheid, die de mensen – ontdaan van hun dwaas en verwaand vertrouwen – met schaamte verplettert en volkomen vernedert.
Wie bij zichzelf schijnt iets te zijn, laat die de ogen opslaan tot God, en meteen zal hij bekennen dat hij niets is.
Dat de Heere gedurig zo vriendelijk Abraham antwoordt, moet ons doen inzien, dat hij niet onbeschaamd of lastig is.

Calvijn over Genesis 18:32: (“En Hij zei: Ik zal de stad niet verderven om de tien”):
Waar Abraham biddend voor de Sodomieten tot de zesde bede toe gunstig werd verhoord, zal de Heere veel minder iemands beden afwijzen, die voor de kerk en de huisgenoten des geloofs worden uitgestort.

Calvijn over Genesis 18:33: (“Toen ging de HEERE weg, toen Hij geëindigd had tot Abraham te spreken; en Abraham keerde terug naar zijn plaats”):
Niets is gevaarlijker dan te wonen waar de vrijheid van misdaden openlijk regeert.

Calvijn over Genesis 19:5: (“Waar zijn die mannen die deze nacht tot u gekomen zijn? Breng hen uit tot ons, opdat wij ze bekennen”):
God straft de goddeloosheid van de mensen, als Hij hen tot zo grote blindheid overgeeft, dat zij in zondige wellusten gaan leven, en hun lichamen schande aandoen.
Onze goddeloosheid is des te minder te verontschuldigen, naarmate Gods waarheid des te helderder aan ons is geopenbaard.

Calvijn over Genesis 19:6: (“Lot ging uit tot hen aan de deur”):
Het is werkelijk een bijzondere deugd om het heil en de eer van gasten te stellen boven zijn leven.
Deze zielegrootheid wordt geëist van Gods kinderen, dat ze zich niet ontzien, als het gaat over plicht en geloof.

Calvijn over Genesis 19:8: (“Ik heb twee dochters, die geen man bekend hebben; ik zal hen nu tot u uitbrengen, en doe met hen, zoals het goed is in uw ogen”):
Zo zijn gewoonlijk de daden van de heiligen: niets komt zo volkomen tot stand dat het niet ergens enigszins kreupel gaat.
Door dit voorbeeld worden wij vermaand, om als de Heere ons met de geest van onoverwinnelijke kracht heeft toegerust, ook te vragen dat Hij ons bestuurt door de geest van voorzichtigheid.
Laat ons hieruit leren, als wij in de uiterste engte worden gedreven, de Heere te bidden, de een of andere uitweg te openen.

Calvijn over Genesis 19:10: (“Die mannen staken hun hand uit, en deden Lot tot zich inkomen in het huis”):
Hier onderwijst Mozes dat de Heere, al doet Hij zich voor een tijd ook anders voor terwijl de gelovigen in gevaar verkeren, hen toch nooit in de steek laat, maar Zijn hand (om zo te zeggen) op het beslissende tijdstip uitstrekt.
Laten wij met een kalm gemoed ruimte geven aan Zijn voorzienigheid, en onverschrokken onze roeping uitoefenen en doen wat Hij beveelt.
Al laat Hij ook toe dat wij gevaar lopen, toch zal Hij tonen, dat Hij ons nooit vergeten is.

Calvijn over Genesis 19:12: (“Toen zeiden die mannen tot Lot: wie hebt gij hier nog meer? een schoonzoon, of uw zonen, of uw dochters, en alles wat gij hebt in deze stad, breng uit deze plaats”):
God weet heel goed, dat maar weinigen in het volle bezit zullen zijn van de zaligheid, die Hij beveelt aan allen zonder onderscheid aan te bieden.

Calvijn over Genesis 19:13: (“Wij gaan deze plaats verderven”):
Zo is de traagheid van ons vlees dat wij altijd eerst langzaam en moeilijk te bewegen zijn om Gods oordeel te ontvluchten, tenzij wij door ernstige vrees ervoor worden aangespoord.

Calvijn over Genesis 19:14: (“Hij was in de ogen van zijn schoonzonen alsof hij gekheid maakte”):
Als eerbied en vreze Gods niet aanwezig zijn, verdwijnt alles wat over straf van zonden wordt gezegd, als ijdelheid en scherts.
Hieruit zien wij, wat voor verderfelijk kwaad valse gerustheid is, die het verstand van goddelozen zo dronken maakt, ja betovert, dat zij menen dat God niet meer als Rechter in de hemel zit. En zo worden zij verhard in hun kwaad, totdat zij door een plotselinge ondergang worden getroffen, terwijl zij roepen: “Vrede en geen gevaar.”

Calvijn over Genesis 19:15: (“Toen de dageraad opging, drongen de engelen Lot aan”):
In de persoon van Lot stelt de Geest des Heeren ons een toonbeeld voor ogen van onze traagheid, opdat wij alle gevoelloosheid van ons zouden afwerpen, en zodra het hemelse woord in onze oren weerklinkt, zouden leren ons tot stipte gehoorzaamheid aan te gorden.

Calvijn over Genesis 19:16: (“Maar hij vertoefde; zo grepen dan die mannen zijn hand”):
Van dit kwaad van traagheid is elk bij ervaring getuige, en daarom past het de gelovigen met des te grotere ijver zich gereed te maken om God te volgen, en ook er op hun hoede voor te zijn, om zich niet als het ware doof te houden voor Zijn bedreigingen.

Calvijn over Genesis 19:18: (“Lot zei tot hen: Neen toch, Heere!”):
Deze stelregel moet men vasthouden, dat onze gebeden zondig zijn, als zij niet op het Woord zijn gegrond.

Calvijn over Genesis 19:19: (“Zie toch, Uw knecht heeft genade gevonden in Uw ogen, en Gij hebt Uw weldadigheid groot gemaakt”):
Omdat Gods goedheid door het schenken nooit wordt uitgeput of vermoeid, behoren wij, hoe inschikkelijker wij Hem bevonden hebben, naar die mate ook des te meer genegen te zijn om goede verwachtingen van Hem te koesteren.
Dit is het eigene van het geloof, dat uit vroegere ondervonden genade de zekerheid ontstaat voor de toekomst.
Laten wij, vertrouwende op Gods barmhartigheid, er niet aan twijfelen dat Hij ons toestaat alles van Hem te verwachten, en te vragen, maar wat Hij Zelf beloofd heeft.

Calvijn over Genesis 19:19: (“ik zal niet behouden kunnen worden naar het gebergte heen…”):
Dit is waarlijk des mensen aard, dat zij liever hun behoudenis in de hel willen zoeken dan in de hemel, zo dikwijls zij hun eigen zin volgen.

Calvijn over Genesis 19:21: (“Hij zei tot hem: Zie, Ik heb uw aangezicht opgenomen ook in deze zaak”):
Het is niets nieuws, dat soms uit toegevendheid door de Heere wordt toegestaan, wat Hij toch niet goedkeurt.
Als God zo welwillend en vriendelijk de verkeerde wensen van de Zijnen inwilligt, wat zal er dan wel gebeuren als onze gebeden naar het zuivere richtsnoer van Zijn Geest zijn ingericht, en uit Zijn Woord geput?

Calvijn over Genesis 19:22: (“Ik zal niets kunnen doen, totdat…”):
Hoewel de uitdrukking ogenschijnlijk wat kras is, heeft het toch niets ongerijmds, dat God de kwaden niet kan verdelgen, zonder dat Hij Zijn uitverkorenen redt.
Laten wij in het oog houden, dat Gods macht door een heilige band verbonden is met Zijn genade en trouw aan de beloften.
Men kan naar waarheid en terecht zeggen, dat God niets kan dan wat Hij wil en heeft beloofd.

Calvijn over Genesis 19:24: (“De HEERE deed zwavel en vuur over Sodom en Gomorra regenen, van de HEERE uit de hemel”):
In Gods hand is het menselijke geslacht, zodat Hij kan overgeven ten verderve die Hij wil, en met barmhartigheid behandelen wie Hij wil.
Al wat wij met de maat van ons oordeel niet kunnen meten, moet aan Gods verborgen oordeel worden onderworpen.

Calvijn over Genesis 19:26: (“En zijn vrouw zag om van achter hem; en zij werd een zoutpilaar”):
Geen groter onrecht kan God worden aangedaan, dan dat aan Zijn Woord geloof wordt ontzegd.
Wij weten waartoe Christus ons beveelt te denken aan de vrouw van Lot, namelijk opdat de verleidingen van de wereld ons niet afhouden van het bedenken van het hemelse leven.
Hoewel men over haar eeuwig heil niets zekers kan zeggen, is het toch waarschijnlijk dat God met het opleggen van tijdelijke straf, haar ziel heeft gespaard.
Dikwijls kastijdt God de Zijnen in hun vlees, opdat de ziel behouden zou worden van het eeuwig verderf.
Als de zwaarte van de straf ons afschrikt, laten wij dan bedenken dat zij tegenwoordig niet lichter zondigen, die (terwijl zij niet uit Sodom, maar uit de hel zelf gered zijn) ergens anders heenzien, dan naar de voorgestelde palm (overwinning) van de hemelse roeping.

Calvijn over Genesis 19:29: (“En het geschiedde, toen God de steden van deze vlakte verdierf, dat God aan Abraham gedacht, en Hij leidde Lot uit het midden van deze omkering”):
Men moet vasthouden dat alles wat de Heere uit genade, zonder enige andere drijfveer dan Zijn goedheid, doet, daarom wordt toegeschreven aan de vroomheid of gebeden van de mensen, opdat wij aangezet zouden worden tot het dienen van God en tot het gebed.
Als nu de Heere de genade, waarmee Hij Zijn knecht Abraham heeft verwaardigd, tot zijn neef uitstrekt, die reeds als een vreemde buiten zijn huisgezin stond, hoeveel te meer moet dan een ieder van de gelovigen hopen, dat diezelfde genade aan zijn huisgenoten zeker niet onthouden zal worden?
Als de Heere, waar Hij ons begunstigt, ook anderen die met ons zijn verbonden, om wille van ons goed doet, hoeveel te meer zal Hij dan met ons rekening houden?

Calvijn over Genesis 19:32: (“Kom, laat ons aan onze vader wijn te drinken geven, en bij hem liggen, opdat wij van onze vader zaad in het leven behouden”):
Hieruit blijkt, waartoe mensen worden meegesleept als zij hun eigen wil volgen; niets kan namelijk zo ongerijmd of zo dierlijk zijn, dat wij er ons niet in storten, waar wij de teugel vieren aan ons vlees.
Laat dit het begin van al onze wensen zijn, te onderzoeken wat de Heere toestaat, opdat ons niet in de geest zou komen iets te verlangen, dan wat Hij volgens Zijn Woord toestaat.

Calvijn over Genesis 19:35: (“En zij gaven hun vader ook die nacht wijn te drinken”):
Voor prikkels tot het kwaad moet men op zijn hoede zijn niet anders dan voor dodelijke onheilen, en elke vleiende uitlokking tot zondigen moet men vrezen niet anders dan iets vergiftigs.
Door dit voorbeeld wilde de Geest ons aansporen tot waakzaamheid, omdat – als wij het allerminst daaraan denken – door een onzichtbare vijand netten voor ons worden gespannen.
Als wij op ons zelf acht geven, zal die waakzaamheid ons tegen alle listen van onze vijand op onze hoede doen zijn.
Er is niemand, die niet tot zijn eigen misleiding duizenden verleidingen van satan met zich omdraagt.

Calvijn over Genesis 20:1: (“En Abraham reisde vandaar naar het land van het zuiden, en woonde tussen Kades en Sur; en hij verkeerde als vreemdeling te Gerar”):
Het is voor vromen nuttig geen vaste woonplaats te hebben op aarde, opdat zij niet – terwijl zij hun hart hechten aan een gelegen en rustige woonplaats – de erfenis des hemels uit het oog verliezen.

Calvijn over Genesis 20:2: (“Abraham had van Sara, zijn vrouw, gezegd: zij is mijn zuster”):
In deze geschiedenis stelt de Heilige Geest ons een heldere spiegel voor ogen, van zowel de menselijke zwakheid als de Goddelijke genade.
Omdat Abraham het grote gevaar had vergeten dat hem in Egypte was overkomen, stoot hij zich hier weer aan dezelfde steen.
In het voorbeeld van de heilige aartsvader zien wij hoe gemakkelijk de vergeetachtigheid zowel van straffen als van Gods goedheid ons overrompelt.
Als wij ons zeer nauw doorzoeken, zal er bijna niemand worden gevonden die ontkent dat hij meermalen op dezelfde manier zich heeft misgaan.
Als wij nauwkeurig alles overwegen, zondigde Abraham door ongeloof, omdat hij minder eer gaf aan Gods voorzienigheid dan hij behoorde.
Daarin ligt ook voor ons de vermaning, hoe veilig het is, om niet op eigen plannen te vertrouwen.

Calvijn over Genesis 20:3: (“God kwam tot Abimelech in een droom des nachts”):
God betoont Zich dagelijks matig tegenover ons, als Hij ons zo met Zijn roede tuchtigt, dat toch Zijn barmhartigheid en goedheid Zijn strengheid ver overtreffen.
Ook dit moet vlijtig worden opgemerkt, dat – hoezeer wij ook door de wereld worden veracht – wij toch voor Hem kostbaar zijn, om wier wil Hij ook koningen berispt.

Calvijn over Genesis 20:3: (“Zie, gij zijt dood om de vrouw die gij weggenomen hebt, want zij is met een man getrouwd”):
Echtbrekers zullen, hoewel zij voor een korte tijd ongestraft voortleven, toch eindelijk gevoelen, dat God een Wreker is, omdat Hij de echtverbintenissen beschermt.
Wij zien wanneer de Heere Zijn hulp uitstelt, zodat Hij eerst op het laatste ogenblik naar de gelovigen Zijn hand tot redding uitstrekt, Hij daardoor duidelijker toont, hoe bewonderenswaardig Zijn voorzienigheid is.

Calvijn over Genesis 20:6: (“God zei tot hem in de droom: Ik heb geweten dat gij dit in oprechtheid van uw hart gedaan hebt”):
Er is geen reden, waarom elk zich in zijn eigen oordeel zou vrijpleiten, maar veel meer moeten wij leren onze daden aan Gods oordeel te toetsen.
Als nu zij die zich van geen kwaad bewust zijn, de straf niet ontvluchten, wat zal dan met ons gebeuren, als wij door ons eigen geweten van binnen worden gearresteerd.
God betoont Zich dagelijks voor de Zijnen een trouwe Wachter, opdat zij niet van kleine misstappen tot misdaden vervallen.

Calvijn over Genesis 20:7: (“Als gij haar niet teruggeeft, weet, dat gij voorzeker zult sterven”):
In alle bedreigingen is de oproep tot bekering besloten.
Als Hij ons uitnodigt tot bekering, volgt daaruit dat er hoop op vergiffenis overblijft, als wij ons maar bekeren.

Calvijn over Genesis 20:8: (“Toen stond Abimelech des morgens vroeg op, en sprak al deze woorden voor hun oren”):
Dit voorbeeld van zo’n stipte gehoorzaamheid, dat ons in een goddeloos koning wordt getoond, beneemt onze traagheid alle verontschuldiging, als bij ons Gods bedreigingen zo weinig uitwerken.

Calvijn over Genesis 20:9: (“En Abimelech zei: Wat heb ik tegen u gezondigd, dat gij over mij en over mijn koninkrijk een grote zonde gebracht hebt?”):
Opgemerkt moet worden, dat echtbreuk hier een grote zonde wordt genoemd, die niet slechts één enkele man, maar het hele volk als het ware aan misdaad schuldig maakt. Zo kon Gerars koning niet spreken, indien hij de heiligheid van het huwelijksrecht niet kende.

Calvijn over Genesis 20:10: (“Voorts zei Abimelech tot Abraham: wat hebt gij gezien, dat gij deze zaak gedaan hebt?”):
Laten wij uit Abimelechs voorbeeld leren, wanneer ons enig onrecht is aangedaan, zó met onze broeders te twisten, dat wij hun de gelegenheid geven om zich vrij te kunnen verantwoorden.

Calvijn over Genesis 20:11: (“Abraham zei: ik dacht: alleen is de vreze Gods in deze plaats niet, zodat zij mij om mijn vrouw zullen doden”):
Alleen de vreze Gods is het die onderlinge menslievendheid verplicht, bewaart bij de zedigheid, en wreedheid intoomt, zodat wij niet net als monsters elkaar verscheuren.
De deur voor allerlei onrecht staat open, als de liefde en vreze Gods is verdwenen. Van deze zaak hebben wij tegenwoordig (1550) een maar al te duidelijk bewijs in de verschrikkelijke storm van misdaden, die bijna de hele wereld overdekt.
Waarvandaan zou zo’n grote veelsoortige verscheidenheid van misleiding en bedrog komen, zo’n trouweloosheid en wreedheid, dan alleen doordat met God wordt gespot en alle billijkheid wordt onderdrukt?
Zo dikwijls wij een moeilijke strijd hebben te voeren met het bederf van onze eeuw, moet Abrahams tijd ons voor de geest komen, die hoe vol ook van goddeloosheid en andere misdaden toch de heilige man niet wegtrok van zijn plicht.

Calvijn over Genesis 21:1: (“En de HEERE bezocht Sara, zoals Hij gezegd had”):
Het is van het grootste belang, dat wij weten dat Gods vrije goedheid, zowel in de oorsprong als in de voortgang van de kerk, heerschappij voert, en dat uit niets anders kinderen Gods worden geboren, dan enkel uit Zijn barmhartigheid.
Mozes roemt de trouw van God, alsof hij zei dat God nooit met ijdele beloften de mensen lokt, en dat Hij niet minder waarachtig is in het geven van wat Hij heeft beloofd, dan Hij in het beloven mild en vrijgevig is.

Calvijn over Genesis 21:4: (“En Abraham besneed zijn zoon Izak, zijnde acht dagen oud, zoals God hem geboden had”):
Er is niets hoger dan het eenvoudige Woord van God tot regel te hebben en niet wijzer te zijn dan geoorloofd is.

Calvijn over Genesis 21:8: (“Toen maakte Abraham een grote maaltijd op de dag dat Izak gespeend werd”):
Niets verhindert, dat heilige mensen hun vrienden uitnodigen tot gemeenschappelijke blijdschap, om gezamenlijk God te danken en vrolijker dan gewoonlijk te eten. Wel moet altijd ingetogenheid en matigheid in acht worden genomen.
God handelt niet zo streng met ons, dat het niet geoorloofd is om nu en dan zijn vrienden gul te onthalen, hetzij als er een bruiloft gevierd moet worden, hetzij als voor ons kinderen worden geboren.

Calvijn over Genesis 21:9: (“En Sara zag de zoon van Hagar spottende”):
Niets is bitterder voor het heilig hart, dan Gods genade aan spot te zien blootgesteld.

Calvijn over Genesis 21:14: (“Toen stond Abraham des morgens vroeg op, en nam brood, en een fles water, en gaf ze aan Hagar, die leggende op haar schouder; ook het kind, en zond haar weg”):
Dit is het ware bewijs van geloof en vroomheid, als de gelovigen worden gedrongen, om zich zover te verloochenen, dat zij ook de hoogste drang der natuur, die op zichzelf beschouwd niet slecht noch zondig is, onderwerpen aan Gods wil.

Calvijn over Genesis 21:19: (“En God opende haar ogen, dat zij een waterput zag”):
Als God ons van Zijn besturing berooft, en Hij Zijn genade van ons wegneemt, dan worden ook alle hulpmiddelen, ook die voor de hand liggen, ons ontroofd, alsof zij ver verwijderd waren.
Daarom moet men niet slechts vragen, dat Hij ons rijkelijk geeft wat ons tot nut is, maar tegelijk, dat Hij ons de wijsheid schenkt om die te gebruiken, anders overkomt het ons, dat wij midden tussen de bronnen met gesloten ogen wegkwijnen.

Calvijn over Genesis 21:21: (“En zijn moeder nam hem een vrouw”):
Omdat het huwelijk een voornaam deel is van het menselijke leven, past het kinderen in het sluiten daarvan aan de ouders onderworpen te zijn, en hun raad te volgen.

Calvijn over Genesis 21:24: (“En Abraham zei: ik zal zweren”):
Omdat het kinderen van God past tot iedere mogelijke dienst bereid te zijn, daarom is er niets ongerijmder dan zich lastig of traag te bewijzen, waar men van ons eist wat billijk is.

Calvijn over Genesis 21:33: (“En Abraham riep de Naam des HEEREN, de eeuwige God, aan”):
Abraham zegt dat hij niet was overgegaan tot het vertrouwen op een aards koning, noch vertrouwde op het pas gesloten verbond, wat een afwijking zou geweest zijn van de eeuwige God.

Calvijn over Genesis 22:1: (“Het geschiedde dat God Abraham verzocht”):
Als Jacobus (hoofdstuk 1 vers 13) ontkent dat iemand door God wordt verzocht, weerlegt hij de goddeloze lasteringen van hen die om de schuld van hun kwaad van zich af te schuiven, God proberen in plaats van zichzelf de schuld te geven.
Terecht leert Jacobus niet op een ander te moeten schuiven de zonden waarvan wij de wortel in onze begeerlijkheden hebben.
Al druppelt Satan zijn vergif in ons hart, en al prikkelt hij door zijn inblazingen de verkeerde begeerlijkheden in ons, toch worden wij niet door aandrang van buiten tot zondigen gedreven, maar ons eigen vlees zet ons aan, en uit eigen beweging gehoorzamen wij aan zijn verlokselen.
Dit is de enige manier om standvastigheid van geloof te voeden, dat wij al onze zinnen samentrekken op het Woord van God.
Welke verzoekingen ons ook worden opgedrongen, toch weten wij dat de overwinning in onze hand is, zolang als wij zijn toegerust met een vast geloof, anders zijn wij werkelijk volstrekt niet in staat weerstand te bieden.
Dit is pas de ware onderworpenheid, als wij, voordat Gods wil ons bekend is, bereid zijn die te doen.Wij zien dat allen zich beroemen op dezelfde gehoorzaamheid als Abraham, maar waar het op de daad aankomt, ontvluchten zij het juk van God.

Calvijn over Genesis 22:2: (Neem nu uw zoon):
Alle genade die hij van God verwachten kon, lag in deze ene belofte opgesloten: “In Izaak zal u het zaad genoemd worden.”
Hieruit [“In Izaak zal u het zaad genoemd worden”] moest hij noodzakelijk afleiden, dat de zaligheid van hem en van het hele menselijke geslacht verloren zou gaan, tenzij Izaak ongedeerd bleef.
Dit woord [“In Izaak zal u het zaad genoemd worden”] had hem grondig onderricht, dat God zonder Middelaar de mensen niet genadig zou zijn. Want al was dit (woord) van Paulus nog niet geschreven, dat ‘alle beloften van God in Christus Ja en Amen zijn’, (II Korinthiërs 1 vers 20) toch was het in Abrahams hart gegrift.
Ook werd hem niet alleen de dood van zijn zoon aangekondigd, maar hem werd ook bevolen om hem met eigen hand te doden. Hij moest dus het bewijsstuk van zijn zaligheid niet alleen wegwerpen maar ook zelf verscheuren of in 't vuur werpen, zodat hem niets meer overbleef dan dood en hel.
Gevraagd wordt hoe hij toch door het geloof geleid kon overgaan tot tot het uiterste, namelijk het offeren van zijn zoon, waar wat hem was voorgesteld strijdig was met het woord van God, waarop het geloof noodzakelijk moet steunen.
Zijn geest moet hevig geslingerd en geweldig geschokt zijn geweest, toen Gods bevel en belofte in zijn hart met elkaar botsten.
Maar nu hij zeker wist, met God te doen te hebben, Die hem niet vijandig kon zijn, heeft hij, hoewel hij niet meteen een manier vond om de tegenstrijdigheid weg te nemen, toch door zijn geloofsverwachting het bevel met de belofte in overeenstemming gebracht, omdat hij, in de ontwijfelbare overtuiging dat God getrouw was, aan Zijn voorzienigheid de uitkomst overliet, waarvan hij niets wist.
Om aan God te gehoorzamen, was het noodzakelijk met hand en tand de belofte vast te houden.
Het past niet dat het geloof, dat kostbaarder is dan goud en zilver, zonder beproeving zomaar rustig blijft liggen; en de ondervinding leert, dat elk naar de maat van zijn geloof door God beproefd wordt.
God beproeft Zijn knechten, niet alleen als Hij de lusten van het vlees ten onder brengt, maar ook als Hij al hun verstand tot niets brengt, om hen tot volle zelfverloochening te leiden.
Door hem zijn ‘enige’ te noemen, rijt God de pas geslagen wonde, door de onterving van de andere (zoon) teweeggebracht, weer open.

Calvijn over Genesis 22:2: (Neem nu uw zoon, uw enige, die gij liefhebt):
Elk woord dat volgt, wordt met nadruk gezegd, om de smart te verzwaren. Hij zegt: “Dood het voorwerp van uw enige liefde." Niet alleen zijn vaderlijke liefde bedoelt Hij, maar die uit het geloof ontstond.
Abraham beminde zijn zoon niet slechts uit kracht der natuur, zoals vaders gewoonlijk in zonen vermaak scheppen, maar omdat hij in hem de Vaderlijke liefde van God aanschouwde.
Daarom schijnt God niet zozeer Zijn aanval te richten op de vaderlijke liefde van Abraham, als wel Zijne eigen goedwilligheid jegens hem met voeten te treden.

Calvijn over Genesis 22:2: (…ga naar het land Moria, en offer hem daar tot een brandoffer):
Door deze omstandigheid werd de bitterheid van de smart niet weinig vermeerderd. God wil niet dat hij op staande voet het slachten van zijn zoon verricht, maar dwingt hem drie dagen lang deze foltering in het hart te koesteren, opdat hij door zich voor te bereiden tot het slachten van zijn zoon, zijn gevoel des te zwaarder zou folteren.
Tot niets zijn wij meer geneigd dan boven de maat wijs te zijn. Opdat God ons dus werkelijk leerzaam en gehoorzaam voor Zich zou maken, is het nuttig dat wij van eigen overleg verstoken zijn en er niets overblijft dan dat wij ons aan de leiding van Zijn wil overgeven.

Calvijn over Genesis 22:7: (Toen sprak Izak tot Abraham, zijn vader, en zei: “Mijn vader.” En hij zei: “Zie, hier ben ik, mijn zoon.” En hij zei: “Zie het vuur en het hout, maar waar is het lam tot het brandoffer?”):
Het is niet twijfelachtig, of God heeft Izaaks tong met opzet niet alleen geneigd tot die vriendelijke benaming, maar ook tot deze vraag geleid, opdat er niets meer zou ontbreken aan de hoogste mate van smart.
Ook deze aanval doorstaat de heilige man met een onoverwinlijk gemoed, en zozeer blijft hij volharden in de voorgestelde loopbaan, dat hij toont geheel aan God verbonden te zijn, en niets toe te laten, dat óf zijn vertrouwen zou schokken óf zijn gehoorzaamheid verhinderen.
Het is de moeite waard om op te merken hoe hij die knoop, die niet los te maken was, ontwart: hij vlucht namelijk in de schuilplaats van de Goddelijke voorzienigheid in de gedachte: “God zal voor Zich voorzien.”
Dit voorbeeld wordt ons ter navolging voorgesteld: zo dikwijls de Heere iets voorschrijft, komen er plotseling vele dingen opdagen die ons aan het wankelen brengen: de middelen ontbreken ons, van overleg zijn wij verstoken, alle uitwegen schijnen voor ons gesloten te zijn. In zulke engten is het enige middel, om niet te gaan wanhopen, dat wij de afloop aan God overlaten, dat Hij door onbegaanbare streken een weg zal banen.
Evenals wij God onrecht aandoen, wanneer wij niets van Hem verwachten dan wat ons verstand kan bevatten, zo wordt Hem door ons geen geringe eer betoond, als wij in verwarde zaken toch in Zijn voorzienigheid berusten.

Calvijn over Genesis 22:10: (Abraham strekte zijn hand uit, en nam het mes om zijn zoon te slachten):
Laten wij uit zijn voorbeeld leren, allerminst af te gaan op dat wat ons vleselijk gevoel ons voorschrijft als waarschijnlijk, maar laat God door Zijn wenk alleen ons de manier voorschrijven van ons doen en laten.
Zoals Abraham toont dat hij God vreest, door zijn eigen en eniggeboren zoon niet te sparen, zo wordt van alle gelovigen gemeenschappelijk het bewijs van diezelfde vreze geëist in de verloochening van zichzelf.

Calvijn over Genesis 22:13: (Abraham nam die ram en offerde hem als brandoffer in de plaats van zijn zoon):
Dat de ram in de plaats van Izaak werd gesteld, daarin toont God ons als een spiegel wat het doel is van onze mortificatio (het geestelijk doden van ons zondige ik), namelijk dat wij, door de kracht van Gods Geest in ons, dood voor onszelf, toch levende offeranden zouden zijn.

Calvijn over Genesis 22:14: (Abraham noemde de naam van die plaats: De HEERE zal het voorzien):
In de uiterste angst had hij de toevlucht genomen tot Gods voorzienigheid. Hij betuigt dat hij dit niet tevergeefs heeft gedaan; want hij erkent dat de ram maar niet toevallig daar heeft gedwaald, maar van Godswege was gezonden.

Calvijn over Genesis 22:16-17: (Omdat gij uw zoon, uw enige, niet onthouden hebt, voorzeker zal Ik u grotelijks zegenen):
Wat vrijwillig wordt geschonken, wordt loon der werken genoemd om de Zijnen te bezielen tot liefde om recht te handelen, als zij verstaan dat hun diensten Hem zozeer behagen, dat Hij ze zelfs met loon verwaardigt.
Dubbel mild toont de Heere Zich, wanneer Hij, omdat ons wil aansporen tot vroom leven, op onze werken overdraagt wat enkel aan goedheid te danken is.
Onterecht verdraaien de roomsen die welwillende uitnodigingen van God, waarmee Hij onze verslapping wil verhelpen, tot het tegenovergestelde doel, dat de mens aan zijn verdiensten zou mogen toekennen, wat enkel een geschenk is van Goddelijke mildheid.

Calvijn over Genesis 23:3; (Daarna stond Abraham op van het aangezicht van zijn dode):
Ambrosius overweegt zeer verstandig dat wij door dit voorbeeld onderricht worden, dat zij verkeerd doen die zich te veel bezig houden met het treuren over de doden.
Als Abraham toen reeds een einde heeft gemaakt aan zijn smart, en zich heeft ingetoomd, toen de opstanding nog een duistere zaak was, verdienen zij niet de minste verontschuldiging, die heden aan hun ongeduld de vrije teugel vieren, nu ons in de opstanding van Christus zo’n ruime troost ter beschikking staat.

Calvijn over Genesis 23:4: (Geef mij een erfbegrafenis bij u, opdat ik mijn dode begraaf):
Het begraven der doden was een gemeenschappelijk gebruik van allen, opdat zij zelf bij zichzelf getuigen zouden zijn van het toekomstige leven.
Men kan niet ontkennen, dat godsdienst zorg voor het begraven meebrengt. Zeker was het vanaf het begin van Godswege bij alle volken ingeprent om de doden te begraven.
Ik stem toe dat het niet altijd in de geest is opgekomen bij goddeloze mensen, dat zielen na de dood voortleven, en er hoop overblijft op de opstanding ook voor de lichamen, en dat zij zich niet met zulke vrome overwegingen hebben bezig gehouden, zo dikwijls zij hun doden in graven verborgen…
… maar hun onnadenkendheid neemt niet weg, dat het beeld van het toekomstige leven hun voor ogen stond, zodat zij onverontschuldigbaar zijn.
Abraham heeft, omdat hij de hoop der opstanding diep in het hart had ingegrift, het zichtbare teken daarvan, zoals behoorde, ijverig geëerd.
Hiertoe kocht Abraham de spelonk, om voor zich en de zijnen een heilige en reine begraafplaats te hebben. Om een voet aarde te hebben voor het plaatsen van een tent, daarvoor zorgde hij niet, maar wel zorgde hij voor een graf.
Vooral wilde Abraham een bijzondere en eigen begraafplaats hebben in dat land, dat hem tot een erfenis beloofd was, om een getuigenis af te leggen voor de nakomelingen, dat noch door zijn dood, noch door de dood van de zijnen, de belofte Gods te niet werd gedaan, ja zelfs toen meer van kracht werd.
De doden die ontbloot waren van het licht van de zon en van de gemeenschappelijke levensgeest, bleven toch altijd in het bezit van de beloofde erfenis.
Terwijl zij zelf zwegen en stom bleven, verkondigde hun graf alom, dat de dood voor hen geen hinderpaal was om in het bezit van de beloofde erfenis te geraken. Deze gedachte nu kon niet postvatten, tenzij Abraham door het geloof had opgezien naar de hemel.
Steeds had Abraham al zijn aandacht gericht op God, zodat hij Zijn naakte belofte veel hoger schatte, dan het tegenwoordige bezit van het land.

Calvijn over Genesis 23:9: (… dat Efron de spelonk van Machpela mij om het volle geld geeft):
Hoe weinigen zullen er gevonden worden die bij inkopen en andere zaken, niet hun voordeel zullen zoeken uit het verlies van een ander? Want als de verkoper iets tweemaal zo hoog dan het waard is, laat voorkomen, om de koper maar zoveel mogelijk af te zetten, en de koper van zijn kant door draaierij de verkoper tot een lage prijs zoekt te laten afdalen, komt er geen einde aan het bieden.
Hoe prachtige schijn de hebzucht ook heeft, toch maakt ze dat zij die elkaar bekorten, de rechtschapenheid en het recht vergeten.

Calvijn over Genesis 24:1: (Abraham was oud):
De ouderdom zelf, die meestal niet ver van de dood af staat, moet er ons toe leiden om de toestand van ons huisgezin te regelen, opdat, wanneer wij dood zijn, een goede vrede onder de nakomelingen bewaard blijft, en de vreze des Heeren en de goede orde van kracht blijven.
Omdat mensen amper geloven dat Gods voorzienigheid zich uitstrekt tot over huwelijken, staat Mozes des te uitvoeriger bij dit punt stil.

Calvijn over Genesis 24:3: (… dat gij voor mijn zoon geen vrouw zult nemen van de dochters der Kanaänieten):
Dit voorbeeld moet ons tot een algemene regel zijn, dat het aan zonen van een gezin niet vrij staat een huwelijk te sluiten, dan met toestemming van de ouders. Dit schrijft ook zeker het recht der natuur voor, dat in zo’n belangrijke zaak kinderen van de wil van hun ouders afhankelijk zijn.
De vrijheid van jonge mensen moet beteugeld worden, dat ze niet zonder hun vaders te raadplegen, lichtzinnig overgaan tot een huwelijk.

Calvijn over Genesis 24:5-6: (Die knecht zei tot hem: “Misschien zal die vrouw mij niet willen volgen naar dit land; zal ik dan uw zoon moeten wederbrengen naar het land waar gij uitgetrokken zijt?” En Abraham zei tot hem: “Wacht u, dat gij mijn zoon niet daarheen terugbrengt”):
Wij zien dat het hart van de heilige man door geen beweging van zorgen in moeilijke en verwarde zaken zich van Gods bevel heeft laten afleiden. En wij worden door zijn voorbeeld vermaand, om ondanks alle beletselen God te volgen.

Calvijn over Genesis 24:12: (En hij zei: HEERE, God van mijn heer Abraham, doe haar mij toch heden ontmoeten…):
Wij weten dat niemand naar behoren bidt, behalve die zijn wensen aan God onderwerpt.

Calvijn over Genesis 24:12: (En hij zei: HEERE, God van mijn heer Abraham, doe haar mij toch heden ontmoeten…):
Daarom is niets minder ongepast, dan met onze willekeur iets aan God voor te schrijven.
Door Gods beleid en hand worden de zaken der mensen zo beschikt, dat er geen toevalligheden zijn.

Calvijn over Genesis 24:15: (Het geschiedde, eer hij geëindigd had te spreken, ziet, Rebekka kwam uit):
Nu en dan stelt Hij (het verhoren van) onze wensen wat langer uit (dan bij Abrahams knecht), zodat wij schijnen, terwijl wij ons afmatten met bidden, vergeefse moeite te doen.
Al ‘antwoordt’ het resultaat niet terstond, toch zijn de beden van de Zijnen nooit vergeefs.

Calvijn over Genesis 24:21: (En de man ontzette zich over haar stilzwijgend, om te merken of de HEERE zijn weg voorspoedig gemaakt had, of niet):
Nooit is het geloof in de heiligen zo in alle delen volkomen, of er rijzen vele twijfelingen op.
Hoewel het geloof het gemoed van de vromen bedaard en rustig maakt, zodat ze geduldig op God wachten, schudt het toch niet alle zorg van hen af.

Calvijn over Genesis 24:22: (Die man nam een gouden voorhoofdsiersel en twee armringen):
Men vraagt of zulke versierselen door God worden goedgekeurd, die niet zozeer tot versiering als wel tot weelde dienden. Ik antwoord, dat niet altijd in de Schriften wordt verhaald, wat geschikt is te worden nagevolgd.
Wat de Heere in het algemeen voorschrijft, moet voor een onwrikbare regel worden gehouden. Op bijzondere voorbeelden te steunen, is gevaarlijk.
Om de innerlijke hebzucht van het hart te verdrijven, veroordeelt Hij onmatige en overtollige schittering, die de verlokkingen tot vele zonden in zich bevat.
Wel is het onze taak niet uitdrukkelijk alle sieraad te verbieden, maar toch, omdat alles wat boven een matig gebruik gaat, door de een of andere verkeerde ijdelheid is bedorven, moet niet slechts middelmatigheid in acht worden genomen, maar ook onthouding, zover als dat kan.
Zij misleiden zichzelf die menen dat de voorbeelden van de heiligen hun steun kunnen verlenen tegen de algemene wet van God.

Calvijn over Genesis 24:26: (Toen neigde die man zijn hoofd, en aanbad de HEERE):
Deze dankbetuiging leert ons dat wij steeds Gods voorzienigheid voor ogen hebben te houden, om aan Hem toe te schrijven, wat ons voorspoedig gelukt.

Calvijn over Genesis 24: 40 & 48: (De HEERE, voor Wiens aangezicht ik gewandeld heb, zal Zijn engel met u zenden, en Hij zal uw weg voorspoedig maken. En ik neigde mijn hoofd, en aanbad de HEERE):
Dat nu Abrahams knecht, overtuigd dat de engel van God hem tot leidsman zou zijn op zijn tocht, zijn beden noch zijn dankzegging tot hem richt, daaruit leren wij dat de engelen niet om die reden ons tot dienaren van Gods zegen zijn gesteld, dat ze door ons zouden worden aangeroepen of de dienst van God tot zich zouden overbrengen.

Calvijn over Genesis 24:50: (Toen antwoordde Laban, en Bethuel, en zeiden: van de HEERE is deze zaak voortgekomen; wij kunnen kwaad noch goed tot u spreken):
Zodra ons Gods wil duidelijk is gebleken, moeten niet alleen de tongen stilzwijgen, maar ook alle gevoelens stil zijn, omdat het een onheilige brutakliteit is, ook maar één gedachte toe te laten die daartegen strijdt.

Calvijn over Genesis 24:52: (Abrahams knecht boog hij zich ter aarde voor de HEERE):
De erkenning van Gods weldaden is het offer van de lieflijkste geur, ja, de boven alle offeranden uitmuntende dienst van God. Door ontelbare weldaden worden de mensen onophoudelijk door God overladen. Daarom is ondankbaarheid volstrekt onverdragelijk, als zij zich niet oefenen in het vermelden daarvan.

Calvijn over Genesis 24:65: (Toen nam zij de sluier, en bedekte zich):
Daarom is de losbandigheid van onze eeuw des te schandelijker en te minder te verontschuldigen, nu de kleding van de bruiden met opzet wordt gericht op het wegnemen van alle schaamtegevoel.

Calvijn over Genesis 25:7: (Dit nu zijn de dagen van de jaren van Abrahams leven, die hij geleefd heeft, honderd vijf en zeventig jaren):
Hij verdient de lof van wonderlijke en onvergelijkelijke verdraagzaamheid, dat hij gedurende honderd jaren ronddwalende, terwijl de Heere hem langs verschillende wegen rondleidde, tevreden was enkel met Gods belofte, zowel in het leven als in het sterven.
Als alleen het zien van God hem gedurende zijn hele leven ondersteunde, opdat hij niet zou omkomen te midden van de zwaarste stormen, te midden van vele bittere smarten, te midden van kwellende zorgen, kortom een onmetelijke opeenhoping van kwalen, moeten ook wij leren, (opdat we nooit moe worden) om ons op deze steunpilaar te verlaten, dat de Heere ons een gelukkig levenseinde heeft beloofd, en wel veel duidelijker dan aan onze vader Abraham.

Calvijn over Genesis 25:8: (En Abraham gaf de geest en stierf, in goede ouderdom):
Mozes bedoelt dat de vader der gelovigen geen uitzondering heeft gemaakt op het gemeenschappelijke lot, opdat onze harten niet zouden treuren, dat onze uitwendige mens verdorven wordt, maar dat wij zouden denken aan die vernieuwing die verborgen is in de hoop, en met een kalm gemoed deze bouwvallige tent zouden laten instorten.
Calvijn over Genesis 25:8: (En Abraham gaf de geest en stierf, in goede ouderdom):
Er bestaat geen reden, waarom ons zwak en kwijnend lichaam, onze doffe ogen, onze bevende handen, het verval van al onze ledematen ons de moed zou ontnemen om op het voorbeeld van onze vader blij en opgeruimd de dood tegemoet te snellen.
Wij zien hoevelen de begeerlijkheid van het leven verstrikt, ja dat bijna de hele wereld kwijnt tussen walging van het tegenwoordige leven en een onverzadigbare dorst daarnaar.
De verzadiging van het leven is een bijzonder genade van God, opdat wij bereid zijn om eruit te verhuizen.

Calvijn over Genesis 25:21: (Izak bad de HEERE zeer in de tegenwoordigheid van zijn vrouw, want zij was onvruchtbaar):
De kerk wordt geboren en groeit door hemelse kracht en genade, en niet door alleen maar natuurlijke middelen.
De kerk komt niet uit menselijke vlijt voort, maar vloeit alleen vanuit Gods genade.
Zoals Izaak ons door zijn voorbeeld aanzet tot volharding in het bidden, zo toont ook God, dat Zijn oren nooit doof zijn voor de gebeden van de gelovigen, al stelt Hij ze lange tijd uit.

Calvijn over Genesis 25:22: (Zij ging om de HEERE te vragen):
Zij schrijft door haar voorbeeld ons voor toe te zien dat wij in droevige zaken niet al te zeer toegeven aan onze droefheid, of, door ondoorgrondelijke kwellingen van binnen te voeden, onze harten verteren.

Calvijn over Genesis 25:23: (De meerdere zal de mindere dienen):
Waarom anders keert Hij de door Hem gestelde orde met opzet zó om, dan opdat wij zouden weten, dat met voorbijzien van alle waardigheid, Jakob uit genade is verkoren, om erfgenaam te zijn van de beloofde zegen?
God verkiest het hele zaad van Jakob zonder uitzondering, zoals de Schrift op onderscheidene plaatsen getuigt, omdat Hij allen op gelijke wijze met dezelfde bewijzen van Zijn genade heeft verwaardigd, namelijk met het Woord en de sacramenten.
Maar steeds was een andere, bijzondere uitverkiezing van kracht, die in een zeker en beperkt getal mensen wordt samengevat, zodat God, in de algemene ondergang, bewaarde die Hij wilde.
Ezau en Jakob zijn gelijkelijk deelgenoten geweest van de uitwendige roeping. Hieruit blijkt dat zij door Gods verborgen besluit worden gescheiden, voor wie er een gemeenschappelijke roeping was.
Laat dit leerstuk vast blijven, dat sommigen van de mensen verloren gaan en anderen de zaligheid verkrijgen, en dat de oorzaak afhangt van Gods verborgen welbehagen.
Als Gods uitverkiezing de eerste oorsprong van heiligheid is, zoekt men te vergeefs in de mensen de grond van de onderscheiding. Zij berust alleen in Gods wil.

Calvijn over Genesis 25:28: (Izak had Ezau lief, en Rebekka had Jakob lief):
Er is geen heiliger band van onderlinge overeenstemming dan het huwelijk.

Calvijn over Genesis 25:29: (Jakob had een kooksel gekookt; en Ezau kwam uit het veld, en was moe):
Jacob had uit eigen beweging zijn uitgehongerde broer te hulp moeten komen.
Omdat het menselijke geslacht, van zijn oorsprong af, verloren en aan het verderf is overgegeven, worden zij die behouden worden, alleen door vrije genade Gods van de ondergang bevrijd.
Daarom worden niet sommigen boven anderen gesteld door eigen verdienste, maar omdat allen gelijkelijk de genade onwaardig zijn, worden zij behouden die God naar Zijn wil heeft uitverkoren.
Dit (woord) van Paulus moet steeds vastgehouden worden, dat niemand boven een ander uitmunt door zijn vlijt of deugd, maar alleen door Gods genade.
Laten wij hieruit leren, dat allen die God niet verwaardigt met de genade van Zijn Geest, dierlijk en redeloos zijn, en zo gehecht aan het bouwvallige leven, dat zij aan het geestelijk koninkrijk van God niet denken.
Alle verworpenen blijven ondergedompeld in de bederfselen van het vlees, maar de uitverkorenen worden door de Heilige Geest vernieuwd, om een maaksel Gods te zijn, geschapen tot goede werken.
Er blijft niets anders over, dan dat alle vlees zwijgt voor het aangezicht des Heeren, en de hele wereld zich met deemoedige schuldbelijdenis vernedert voor Zijn oordeel.

Calvijn over Genesis 25:30: (Ezau zei tot Jakob: laat mij toch slurpen van dat rode, dat rode daar):
Een aardsgezinde geest hebben wij allen, en als wij onze natuur als leider volgen, zullen wij gemakkelijk afstand doen van de hemelse erfenis. Laat dus onmiddellijk de aansporing van de apostel ons voor de geest komen: „Laten wij geen onheiligen zijn, zoals Ezau.”

Calvijn over Genesis 25:34: (Zo verachtte Ezau de eerstgeboorte):
Goddelozen, vervreemd van het hemelse leven, gevoelen niet dat hun schade wordt aangedaan, totdat God van de hemel bliksemt. Zolang zij de wensen van het vlees vervuld zien, verachten zij Gods toorn, en zo komt het, dat ze gevoelloos naar hun verderf verdergaan.
Laten wij leren, als wij soms, bedrogen door de verlokselen der wereld, van de rechte weg zijn afgeweken, snel ons zelf wakker te schudden.

Calvijn over Genesis 26:1: (En er was honger in dat land):
Moeilijk en hard was die staat, dat de Heere wilde, dat de Zijnen in het land, dat Hij hun beloofd had te zullen geven, gasten zouden zijn, die gedurig naar nieuwe woonplaatsen moesten verhuizen.
Dit schijnt nog minder te verdragen, dat Hij zelfs niet toeliet daar als vreemdeling te verkeren, en (om zo te zeggen) een onstandvastig en bewegelijk leven te leiden, maar dat Hij ze bijna van honger deed omkomen.
Wie zou niet zeggen, dat de Heere het Zijne was vergeten, waar Hij Zijn kinderen, die Hij in Zijn trouwe zorg opnam, zelfs niet schaars en armoedig van levensmiddelen voorzag?
Zo oefende God de heilige vaders, opdat wij, onderricht door hun voorbeeld, in beproevingen niet al te week en te zacht zouden zijn.

Calvijn over Genesis 26:2: (En de HEERE verscheen hem en zei: “Trek niet naar Egypte”):
Omdat Hij met die maat de Zijnen bestuurt, dat Hij niet meteen al hun ondeugden verbetert en volkomen reinigt, komt Hij hun zwakheden tegemoet, en voorkomt Hij door gepaste middelen het kwaad waarin ze verstrikt zouden kunnen worden.
Zoals vast moet worden gehouden, dat welke harde en zware beproevingen ons drukken, nooit Gods hulp ons zal ontbreken om kracht te verschaffen, zo moeten wij op onze beurt op onze hoede zijn en ons niet lichtzinnig in gevaar storten.
Maar zijn zwakheid moet hem waarschuwen om zich zorgvuldig en voorzichtig in acht te nemen.

Calvijn over Genesis 26:2: (Woon in het land dat Ik u aanzeggen zal):
Hij wil dat deze eer aan Zijn woord zou worden bewezen, dat Izaäk te midden van uitwendige verontrustingen van binnen kalm bleef.
Nooit zullen we op een betere grond steunen, dan wanneer wij ons maar afhankelijk voelen van Gods Woord, en met terzijdestelling van de tegenwoordige omstandigheden, door het geloof Zijn zegen die nog niet zichtbaar is, aannemen.
Hij bevestigt weer Zijn vroeger gegeven belofte, opdat Izaäk vlijtiger tot gehoorzamen zou worden.
De Heere is gewoon de Zijnen uit traagheid wakker te schudden, opdat zij met inspanning van alle krachten voor Hem strijden, terwijl hij hen gedurig verzekert dat hun arbeid niet ijdel zal zijn.
Hoewel Hij van ons een vrije en passende gehoorzaamheid eist, zoals een vader van zijn kinderen, daalt Hij toch zo laag af tot onze bevatting, dat Hij ons een beloning voorhoudt, om ons te lokken en aan te moedigen.

Calvijn over Genesis 26:5: (Omdat Abraham Mijn stem gehoorzaam is geweest, en Mijn bevel, Mijn geboden, Mijn inzettingen en Mijn wetten heeft onderhouden):
Hij prijst Abrahams gehoorzaamheid, om Izaäk tot zijn navolging te prikkelen.
De zin is dat Abraham, door zijn leven geheel naar Gods wil te richten, had gewandeld in de zuivere dienst van God.

Calvijn over Genesis 26:7: (Toen de mannen van die plaats hem vroegen over zijn vrouw, zei hij: “Zij is mijn zuster”, want hij vreesde te zeggen: “Mijn vrouw”, opdat misschien, zei hij, de mannen van deze plaats mij niet doden om Rebekka):
Hieruit blijkt hoe groot de neiging van onze natuur is tot wantrouwen, en hoe licht wij in ingewikkelde zaken verstoken zijn van inzicht.
Omdat zoveel gevaren aan alle kanten ons omringen, moeten wij de Heere vragen, dat Hij ons versterkt met Zijn Geest, opdat ons verstand niet door vrees en aarzeling vergaat en vervliegt. Anders zal het gedurig gebeuren, dat wij iets verkeerds proberen, waarvan wij onmiddellijk, en toch te laat, berouw zullen hebben.

Calvijn over Genesis 26:8: (Het geschiedde, dat Abimelech, de koning der Filistijnen, uit het venster keek en zag dat, zie, Izak was jokkende [= grapjes aan het maken / liefkozen] met Rebekka zijn vrouw):
God stelt zo’n toonbeeld van Zijn welwillendheid ons voor ogen, dat de gelovigen, als ze eens gevallen zijn, vertrouwen dat Hij barmhartig en gunstig is voor hen.
Door dit voorbeeld worden wij onderwezen dat in het hele leven gerechtigheid moet worden beoefend, opdat de mensen ons niet van misdadige of schandelijke dingen kunnen verdenken.
Er is niets, dat ons beter beschermt tegen elk spoor van schande, dan het leiden van een eerbaar en matig leven.
Mozes spreekt niet over echtelijke gemeenschap, maar over een of ander te vrij gebaar, dat óf het bewijs was of van ongebonden dartelheid, of van huwelijksliefde.
Tegenwoordig baant de bandeloosheid zich met zó’n geweld een weg, dat echtgenoten gedwongen worden om buitensporige spel van hun vrouwen met anderen stilzwijgend toe te laten.

Calvijn over Genesis 26:10: (Abimelech zei: Wat is dit, dat gij ons gedaan hebt?):
Wij moeten ons herinneren dat wij in het licht moeten wandelen, dat God voor ons heeft ontstoken, opdat niet zelfs ongelovigen, die door de duisternis van onwetendheid omgeven zijn, ons van dwaasheid beschuldigen.
Deze eigenschap heeft het geloof, dat het ons binnen de door God voorgeschreven perken houdt, zodat wij niets ondernemen dan op Zijn bevel of met Zijn toelating.
Als God ook ongelovigen voor Zijn rechterstoel daagt, en hen de rechtmatige veroordeling niet laat ontgaan, wat een verschrikkelijke straf staat dan ons te wachten, als wij de kennis die God in ons geweten heeft gegrift, door onze slechtheid proberen te vernietigen.

Calvijn over Genesis 26:14: (…zodat de Filistijnen hem benijdden):
Laten wij allen leren, niet al te begerig naar grote rijkdom te staan.
Het is geen gewoon goed, zonder afgunst, onrust en twist te leven.
Alle moeiten waardoor God de Zijnen oefent, zijn geen enkel beletsel om bij alle weldaden die Hij rijkelijk schenkt, het genot van Zijn Vaderlijke liefde vast te houden.
Zo matigt Hij de gunst die Hij in deze wereld aan Zijn kinderen laat blijken, opdat Hij hen in die tussentijd door scherpe prikkels zou aanzetten tot het bedenken van het hemelse leven.

Calvijn over Genesis 26:23: (En de HEERE verscheen hem in die nacht en zei…):
Bij de gelovigen heeft één woord van God meer gewicht, dan alle goede dingen bij elkaar.
Izak heeft deze Godspraak met grotere blijdschap ontvangen, dan wanneer duizend rivieren met nectar hadden gestroomd.
Mozes prijst met opzet deze genade dat de Heere hem heeft opgericht met Zijn woord, opdat wij daaruit zouden leren, aan de andere weldaden van God zodanig de hun toekomende eer te bewijzen, dat het getuigenis van Vaderlijke liefde dat Hij ons geeft in Zijn Woord, altijd de erepalm behoudt.
Levensonderhoud, kleding, goede gezondheid, vrede en opeenvolging van andere gelukkige omstandigheden doen ons de Goddelijke goedheid smaken, maar wanneer Hij ons vertrouwelijk aanspreekt, en ronduit verklaart, dat Hij onze Vader is, dan is dit waarlijk iets dat ons tot verzadiging toe geheel en al verkwikt.
Mensen moeten in Gods tegenwoordigheid vanwege hun zwakheid niet alleen vergaan, maar zelfs geheel tot niets worden teruggebracht.
Zo dikwijls God bij de gelovigen een nieuw bewijs van Zijn genade gaf, ondersteunde Hij hun geloof wel met nieuwe versterkingen, maar toch wilde Hij, dat het gegrond zou blijven op het eerste verbond, waarin Hij hen voor Zich had aangenomen.
En deze manier van doen moeten wij in het oog houden, opdat wij Gods beloften, zoals ze ten nauwste samenhangen, leren verzamelen. En dit is altijd het beginsel dat zich voordoet, dat God ons zo welwillend genade belooft, omdat Hij ons genadig heeft aangenomen.

Calvijn over Genesis 26:24: (De HEERE verscheen aan Izak in die nacht, en zei: Ik ben de God van Abraham, uw vader; vrees niet; want Ik ben met u):
Ten eerste moet worden opgemerkt, dat God tot de gelovigen spreekt met als doel om hun gemoed gerust te stellen.
Als Zijn Woord is weggenomen, moeten zij wel of helemaal verbijsterd verlamd worden, of door onrust gekweld worden.
Van geen andere kant kan er vrede tot ons komen, dan uit de mond van de Heere, wanneer Hij Zich maar betoont de Beschermer te zijn van ons heil.
Wij zijn niet vrij van alle vrees, maar de gerustheid van het geloof is krachtig genoeg om de verwarringen te doen bedaren.

Calvijn over Genesis 26:24: (De HEERE verscheen aan Izak in die nacht, en zei: Ik ben de God van Abraham, uw vader; vrees niet; want Ik ben met u, en Ik zal u zegenen):
De inwendige aanroeping van God heeft geen altaar nodig.
Het is zeker dat de heiligen overal, waar zij ook leefden, God hebben vereerd.
Omdat de vroomheid bij de mensen een bewijs moet tonen, verklaart Izak, door een altaar op te richten en te wijden, openlijk dat hij de ware en enige God vereert, en op die manier scheidt hij zich af van de bedorven heilige verrichtingen der heidenen.

Calvijn over Genesis 26:25: (Toen bouwde hij daar een altaar, en riep den Naam des HEEREN aan):
Alle geloofsoefeningen die gelovigen verrichten, moeten tot dat doel zijn gericht, dat God wordt gediend en aangeroepen.

Calvijn over Genesis Genesis 26:25: (…en Izaks knechten groeven daar een put):
Door deze voorbeelden moeten de gelovigen zich gewennen aan verdraagzaamheid, en als hun soms voedsel en overige levensbehoeften ontbreken, moeten zij het oog richten op Izak, die erg dorstig in de hem van Godswege beloofde erfenis ronddwaalt.

Calvijn over Genesis 26:26: (En Abimelech trok tot hem van Gerar):
Laten wij leren dat de harten der mensen in Gods hand zijn, zodat Hij ze niet alleen ombuigt tot volgzaamheid die tevoren vol woede waren, maar ook door vrees vernedert, zo dikwijls het Hem behaagt.

Calvijn over Genesis 26:27: (En Izak zei tot hen: Waarom zijt gij tot mij gekomen, terwijl gij mij haat, en mij van u hebt weggezonden?):
Deze plaats leert ons, dat het de gelovigen geoorloofd is over hun tegenstanders te klagen om hen, als het mogelijk is, terug te roepen van hun lust om kwaad te doen, en hun geweld, hun bedrog en onrecht te verhinderen.
God eist niet van de Zijnen, dat ze alle onrecht hun aangedaan zwijgend zullen opnemen, maar alleen, dat zij hun gemoed en hun handen afhouden van wraakoefening.
Als toch hun gemoed rein en gehoorzaam is, zullen ook hun tongen niet venijnig zijn, om van misdrijven een verwijt te maken, maar dit alleen zullen zij voor ogen hebben te houden, om slechten, door schaamtegevoel, van het kwade af te houden.
Als uit klagen geen goede verwachting is voortgekomen, is het beter met zwijgen de vrede aan te kweken, opdat ze soms niet als hen die in kwaad doen zichzelf behagen, onverontschuldigbaar worden.

Calvijn over Genesis 26:28: (Zij zeiden: wij hebben merkelijk gezien, dat de HEERE met u is):
Als niet-godvrezende mensen iemand aan wie alles goed lukt, de gezegende des Heeren noemen, getuigen zij dat God de enige Oorsprong van alle goede dingen is, van Wie alleen alle voorspoed afdaalt.

Calvijn over Genesis 26:29: (Zoals wij bij u alleen goed gedaan hebben…):
Zij handelen naar de gewone handelwijze van mensen, wanneer zij hun misdaden zo kunstig en prachtig als het maar kan verbloemen.
Als wij een zonde hebben gedaan, past het veel meer openhartig onze schuld te bekennen, dan door te ontkennen, het hart der beledigden nog meer te verwonden.
Als ons bevolen wordt de vrede na te jagen, ook als ze ons schijnt te ontvluchten, past het ons veel minder om afstotend te zijn, als vijanden zich eigener beweging met ons verzoenen, voornamelijk als er in de toekomst hoop bestaat op enige verbetering, ook al komt de ware bekering nog niet te voorschijn.

Calvijn over Genesis 26:31: (En zij stonden des morgens vroeg op, en zwoeren de een de ander):
Dit is de wettige manier van eedzweren, als mensen zich onderling verplichten tot het bewaren van vrede.

Calvijn over Genesis 27:2: (Ik ben oud geworden, ik weet de dag van mijn dood niet):
Elk draagt in de kracht van het leven duizend doden met zich om, ja de dood eist zelfs de vrucht op die nog in de moederschoot is ingesloten, en vergezelt het door de afzonderlijke levenstijden.
Maar hoe dichter de dood de ouderen nadert, hoe meer zij hem zich gedurig voor ogen moeten stellen, en zij mogen niet anders op de wereld verkeren, dan alsof ze reeds het ene been in het graf hadden.

Calvijn over Genesis 27:6vv: (Toen sprak Rebekka tot Jakob, haar zoon…):
Laten we beseffen dat niet altijd een zuivere en heldere kennis in het hart der vromen schijnt, zodat ze in alle daden door de Heilige Geest worden bestuurd. Maar het geringe licht dat hun de weg wijst, is gehuld in tal van nevels van onwetendheid en dwalingen, zodat zij – terwijl zij de rechte gang houden en op het doel aansturen – toch herhaaldelijk wankelen.
Steunend op Gods bevel, gaan wij onbevreesd, waarheen Hij ook roept.
Uit dit voorbeeld leren wij weer, dat het geloof niet altijd wordt uitgeblust door een bijzondere zonde.
Uit dit voorbeeld leren wij dat elk bedaard en voorzichtig moet blijven binnen de perken van zijn roeping, en niet verder mag gaan, dan de Heere in Zijn Woord toelaat.
Hij had liever moeten wachten, totdat God van de hemel een middel aanwees, door het hart van zijn vader Izak te veranderen en zijn tong te besturen, dan iets ongeoorloofds te ondernemen.

Calvijn over Genesis 27:19: (Jakob zei tegen zijn vader: ik ben Ezau, uw eerstgeborene):
Hoewel in de hoofdzaak het geloof van de heilige Jakob uitblonk, staat hij toch in dit opzicht schuldig aan roekeloosheid, dat hij Gods voorzienigheid wantrouwend, door bedrog tot het bezit van de zegen van zijn vader wilde geraken.
Uit dit voorbeeld leren wij, dat als iemand eenmaal de wettige grenzen van zijn plicht heeft overschreden, er geen grens is aan de bandeloosheid. En daarom is er niets beters, dan dat elk zich houdt binnen de van Godswege gestelde perken en niet door meer te ondernemen dan geoorloofd is, de deur openzet voor Satan.

Calvijn over Genesis 27:27: (Toen rook hij de reuk van zijn klederen):
De beeldspraak die Ambrosius op deze plaats bijbrengt, mishaagt mij niet. Jacob, de jongste in jaren, wordt onder het masker van zijn eerstgeboren broer gezegend; de kleding die hij van zijn broer heeft genomen, verspreidt een aangename en zoete geur voor zijn vader. Op die manier, zegt Ambrosius, worden ook wij gezegend, als wij in Christus’ Naam voor het aangezicht van onze hemelse Vader verschijnen, en het kleed van de gerechtigheid, dat ons met zijn reuk aangenaam maakt, van Hem krijgen; daarna worden wij daar in Zijn plaats gesteld.

Calvijn over Genesis 27:29: (Vervloekt moet zijn die u vervloekt; en wie u zegent, zij gezegend):
De heilige man wenst, dat God hem (= Jakob) gunstig zou zijn, in Wiens Vaderlijke gunst een onwrikbar en eeuwig geluk voor ons vast ligt.
Dit is de belofte: wanneer God de gelovigen in Zijn bescherming opneemt, belooft Hij een vijand te zullen zijn van hun vijanden.

Calvijn over Genesis 27:33: (Ik heb hem gezegend; ook zal hij gezegend wezen):
Het nut van deze leer strekt zich uit tot heel de kerk: dat wij zeker weten dat alles wat de herauten van het evangelie ons op Gods bevel beloven, krachtig en vast zal zijn, omdat zij niet spreken als privé personen, maar als op Gods eigen bevel.
De zwakheid van de dienaar verhindert niet dat de waarheid, de kracht en uitwerking voor Gods Woord vaststaat.
Hij die zich aanbiedt als borg van eeuwige zegen en leven, is aan de algemene ellende en de dood onderworpen, maar toch is de belofte van kracht.
Hij die aan ons vrijspreekt van zonden, is een zondaar, maar omdat dit ambt hem van Godswege is opgelegd, wankelt de vastheid van deze genade die in God is geworteld, nooit.

Calvijn over Genesis 27:34: (Toen Ezau de woorden van zijn vader hoorde, schreeuwde hij met een grote en bittere schreeuw, gans zeer):
Ezau bereikt niets, omdat hij niet de deur van het geloof ingaat.
Ook de ware godsvrucht perst er bij Gods kinderen geween en groot geschreeuw uit.
Zij die nalaten God te volgen wanneer Hij roept, roepen Hem daarna tevergeefs aan, wanneer Hij hun de rug heeft toegekeerd.
Zolang God ons toespreekt en uitnodigt, is de deur van het Koninkrijk der hemelen enigermate geopend, en die gelegenheid moeten we te baat nemen, als we willen ingaan.
Paulus omschrijft de welaangename tijd en de dag der zaligheid als ons door het evangelie genade wordt voorgesteld.
Wij moeten vrezen, als wij ons doof houden voor Gods stem als die tegenwoordig is, Hij Zelf Zich op Zijn beurt doof zal houden voor ons geroep.
Maar men vraagt, hoe met deze weigering de belofte is te rijmen: “Wanneer een zondaar zich bekeert van al zijn zonden die hij gedaan heeft, en al Mijn inzettingen onderhoudt, en doet recht en gerechtigheid, dan zal hij gewis leven, hij zal niet sterven.” Vervolgens schijnt het niet met Gods barmhartigheden overeen te komen, het zuchten te verwerpen van hen die verslagen over hun ellende, tot Zijn genade de toevlucht nemen.
Berouw, als het maar waar en oprecht is, zal komen nooit te laat, en de zondaar, als hij zichzelf hartelijk mishaagt, zal vergiffenis ontvangen. Omdat Ezau zonder geloof en berouw (in tranen) uitbreekt om de zegen te begeren, is het geen wonder, dat hij afgewezen wordt.
Het begin van bekering is, dat men smart krijgt over zijn zonde en zichzelf mishaagt.

Calvijn over Genesis 27:37: (Izak zei tot Ezau: zie, ik heb hem tot een heer over u gezet):
God wil, dat de gelovigen zó van Hem afhankelijk zullen zijn, dat zij zich veilig verlaten op het woord dat hun door ’s mensen tong, op Zijn bevel, wordt aangekondigd. Zo zegt men dat zij die slechts boden en tolken zijn van de genadige vergiffenis, de zonden vergeven.

Calvijn over Genesis 27:38: (En Ezau hief zijn stem op, en weende):
ongelovigen betreuren als straf hen kwelt, het geluk dat zij missen, maar ondertussen houden zij niet op om in hun ondeugden behagen te scheppen. Ja, zo weinig verlangen zij van harte naar de gerechtigheid Gods, dat ze liever hebben dat Zijn Naam wordt verdelgd.
Van die aard is het gekners der tanden en het geween in de hel zelf, dat het de verworpenen niet aanzet om God te zoeken, maar hen alleen verteert door verborgen kwellingen.
Intussen blijft de geestelijke zegen ongeschonden in Jacobs bezit, en omdat Ezau weigert zich bij hem te voegen, sluit hij zich uit eigen beweging uit van het Koninkrijk Gods.
Elk die uit vrees en schaamte voor de mensen zich onthoudt van het kwaad is nog niet ver gevorderd.

Calvijn over Genesis 27:43: (Vlucht naar Haran):
Wij leren uit dit voorbeeld, om geduldig te verdragen als de hoop op een beter leven het kruis tot metgezel heeft, zelfs als de Heere ons met deze bepaling als erfgenamen van Zijn Koninkrijk aanneemt, dat wij op de wereld als vreemdeling onzeker zwerven.
Wij moeten op onze hoede zijn, dat geen gemakzucht van het vlees of verleiding van de wereld ons wegvoeren van de koers van onze roeping.

Calvijn over Genesis 28:1: (Izak riep Jakob, en zegende hem):
Hoewel de zegen op zich zelf krachtig was, had toch Jakobs geloof steun nodig. Zo doet de Heere, als Hij gedurig dezelfde beloften herhaalt, Zichzelf en Zijn Woord niets te kort, maar veeleer prijst Hij bij Zijn knechten de zekerheid daarvan aan, opdat die in hun harten wegens de zwakheid van het vlees niet soms zou wankelen.

Calvijn over Genesis 28:4: (Hij geve u de zegen van Abraham, opdat gij erfelijk bezit het land van uw vreemdelingschappen):
Wij zien hierin, met wat voor standvastig geloof de heilige vaderen op het Woord van God vertrouwden. Het was toch geen kleine verzoeking, om als gasten en vreemdelingen rond te zwerven in een land, waarvan het bezit reeds voor honderd jaren hun van Godswege was toegezegd.
Dit is het ware kenmerk van het geloof, dat wij, steunend op Gods Woord alleen, hoezeer wij verontrust worden te midden van de maalstroom van de wereld, even standvastig blijven staan, alsof reeds onze woonplaats in de hemelen was gevestigd.

Calvijn over Genesis 28:4: (Hij geve u de zegen van Abraham, opdat gij erfelijk bezit het land van uw vreemdelingschappen dat God aan Abraham gegeven heeft):
Met deze woorden geeft hij hem te kennen, dat het kan zijn dat hij heel zijn leven moet zwerven, maar dat dit niet de kracht van Gods belofte verhindert, opdat hij met dit ene tevreden, geduldig de tijd van de openbaring afwacht.
Omdat deze kwaal ingeworteld is aan het menselijk geslacht, dat elk graag met het een of ander voorwendsel God probeert te bedriegen, moeten wij bedenken, dat wij niets verrichten, zolang wij ons niet beijveren de zonde bij de wortel uit te trekken, en ons geheel aan God te wijden.

Calvijn over Genesis 28:11: (En hij nam van de stenen van die plaats, en maakte zijn hoofdkussen, en legde zich te slapen op die plaats):
Als we soms vinden dat wij nogal ruw behandeld worden, laat dan het voorbeeld van deze heilige man ons voor de geest komen, zodat dit ons van onze gemakzucht geneest.

Calvijn over Genesis 28:12: (En hij droomde; en zie, een ladder was gesteld op de aarde, waarvan het opperste aan de hemel raakte; en ziet, de engelen Gods klommen daarop op en neer):
Omdat mensen door de zonde van God zijn vervreemd, wordt (al vervult Hij Zelf alles met Zijn kracht en onderhoudt Hij alles) toch door ons niets bemerkt van deze mededeling waardoor Hij ons op zijn beurt tot Zich wil trekken.
Christus alleen is het dus, Die hemel en aarde verbindt. Hij is de enige Middelaar, Die van de hemel tot de aarde reikt. Hij is het ook, door Wie de volheid van alle hemelse goederen van boven tot ons neerdaalt, en door Wie wij anderzijds tot God opklimmen.
Wij, die niet slechts aan de aarde gebonden waren, maar in de afgrond der vervloeking en in de hel zelf waren neergedaald, klimmen op tot God.
Het is geen hinderpaal, dat Christus' lichaam begrensd is, zodat Hij hemel en aarde in het geheel niet zou kunnen vervullen, want Zijn genade en kracht is overal verspreid.
Gods Majesteit, die zich hier zo helder vertoont, moet vrees inboezemen, zodat alle knie zich buigt voor Christus, en dat alle schepselen hoog tegen Hem opzien en aanbidden, en dat voor Zijn aangezicht alle vlees zwijgt.
Maar ook wordt er een vriendelijk en liefelijk beeld van Hem geschilderd, opdat wij zouden weten, dat door Zijn afdalen de hemel voor ons is geopend en dat de engelen met ons bevriend zijn geworden.

Calvijn over Genesis 28:13: (En zie, de HEERE stond op de ladder en zei: Ik ben de HEERE, de God van uw vader Abraham, en de God van Izak):
Verschijningen waarbij geen woord wordt gesproken, laten koud. Het Woord des Heeren is dus als het ware de ziel, die ze levend maakt.
De gedaante van de ladder was een aanhangsel van geringere betekenis bij deze belofte. Zo illustreert en versiert God met uitwendige tekenen Zijn Woord, om nu eens daaraan grotere helderheid en dan weer meer gezag te geven
Laten wij opmerken, dat God, zo dikwijls Hij Zich aan de vaderen vertoont, heeft gesproken, zodat geen zwijgende verschijning hen in twijfel zou laten.
Met de naam Jehovah duidt God aan, dat Hij de Enige Maker van de wereld is, opdat Jakob geen andere goden voor zichzelf zou zoeken.
Terwijl Hij Zich naar Zijn oneindige goedheid schikt naar onze bevatting, laat Hij niets weg wat nuttig is tot onze zaligheid.
Doordat God Zich de God van Abraham en Izak noemt, roept Hij Zijn knecht Jakob terug tot de ware oorsprong van het geloof en bewaart Hij hem bij het eeuwige verbond.
Dit is de heilige band van godsvrucht, waardoor al Gods kinderen onderling samen verbonden zijn, dat zij van het begin tot het einde dezelfde heilsbelofte vernemen, en samen stemmen in één hoop.

Calvijn over Genesis 28:13: (Dit land waarop gij ligt te slapen, zal Ik aan u geven, en aan uw zaad):
Wij lezen, dat het land aan zijn nakomelingen is gegeven. Zelf echter is hij niet alleen tot zijn dood daarin een gast geweest, maar ook kon hij er niet eens sterven. Daaruit besluiten wij, dat met het land als garantie en waarborg, hem iets beters en heerlijkers was gegeven.
Abraham was de geestelijke bezitter van het land en had – tevreden met alleen de aanschouwing daarvan – voornamelijk het oog op de hemel.
Zodra Jakobs kinderen in het land Kanaän zijn ingegaan, bleef de erfenis voortdurend in hun bezit tot op Christus, met Wiens komst de wereld is vernieuwd.
Intussen moest de heilige man, steunende op dit getuigenis van God, op hoop tegen hoop leven. Want hoewel deze belofte rijk en heerlijk was, toch kon toen, waarheen Jacob zich ook wendde, niet de minste goede verwachting hem tegenblinken. Hij zag, dat hij als mens eenzaam en verlaten was, er bleef voor hem niets beters over dan ballingschap, de terugkeer was onzeker en vol van gevaar.
Maar het was nuttig, dat hij zo van alle middelen verstoken zou zijn, opdat hij zou leren alleen van Gods Woord afhankelijk te zijn.
Zo schijnt God ook heden, al belooft Hij ons alles in ruime mate, toch geheel met lege handen tot ons te komen, maar het past ons deze eer en hulde aan Zijn Woord toe te brengen, dat wij door het geloof als rijk en met goederen vervuld leven.
Uit dit voorbeeld leren wij, dat de Heere Zijn gelovigen volstrekt niet teleurstelt, al stelt Hij de vervulling van de goederen die Hij belooft, uit tot na hun dood.

Calvijn over Genesis 28:14: (In u en in uw Zaad zullen alle geslachten des aardbodems gezegend worden):
In Jacob en zijn Zaad is de zegen te herwinnen, waarvan het hele menselijke geslacht in de eerste stamvader was uitgevallen.

Calvijn over Genesis 28:15: (En zie, Ik ben met u, en Ik zal u behoeden overal, waarheen gij zult trekken, en Ik zal u wederbrengen in dit land; want Ik zal u niet verlaten, totdat Ik gedaan zal hebben, wat Ik tot u gesproken heb):
Deze belofte had een dubbel voordeel. Zij behield zijn gemoed bij het geloof aan het Goddelijk verbond. Voorts diende zij om hem te doen weten, dat het niet goed met hem was, tenzij hij in het volle bezit was van de beloofde erfenis.

Calvijn over Genesis 28:16: (Toen Jakob van zijn slaap ontwaakte, zei hij: “Gewis is de HEERE aan deze plaats, en ik heb het niet geweten”):
Laten wij ons, zo dikwijls de Heere ons voorkomt en meer geeft dan ons verstand bevatte, verwonderen dat God ons nabij is geweest.

Calvijn over Genesis 28:17: (En hij vreesde, en zei: “Hoe vreselijk is deze plaats”):
Hoewel God Zijn knechten verblijdt, boezemt Hij hun ook vrees in, opdat zij leren met ware nederigheid en met afzien van zichzelf Zijn genade te omhelzen.

Calvijn over Genesis 28:18-19: (Jakob nam die steen en zette hem tot een opgericht teken. En hij noemde de naam van die plaats Beth-el):
In deze zin wordt de prediking van het evangelie genoemd het ‘Koninkrijk der hemelen’, en kunnen de sacramenten genoemd worden ‘poorten des hemels’, omdat zij ons toegang geven tot het aanschouwen van God.
Door een gedenkteken op te richten, en de plaats een naam te geven, geeft hij te kennen, dat zo’n buitengewone weldaad van God waardig is om alle eeuwen door te worden geprezen.
Daarom beveelt de Schrift de gelovigen niet slechts onder huns gelijken Gods lof te bezingen, maar verplicht deze hen ook hun kinderen in de plichten der vroomheid op te voeden, en de dienst van God voort te planten bij hun nakomelingen.

Calvijn over Genesis 28:20: (Jakob beloofde een gelofte):
Als de lichtzinnigheid van hen verkeerd is die zonder onderscheid geloften uitgieten, moeten wij toezien, dat wij niet aan hen gelijk worden in een ander uiterste, door alle geloften op te heffen.
Opdat een gelofte wettig zou zijn en God zou behagen, is het in de eerste plaats noodzakelijk, dat ze zich richt op het juiste doel; vervolgens, dat mensen niet iets beloven, dan wat op zich door God wordt goedgekeurd, en wat Hij hun ter beschikking gesteld heeft.

Calvijn over Genesis Genesis 29:1: (Toen hief Jakob zijn voeten op, en ging naar het land der kinderen van het Oosten):
Zo vaak als wij in verwarde omstandigheden onzeker omzwerven, moet met het oog des geloofs worden gelet op Gods verborgen voorzienigheid, die ons en onze belangen bestuurt, en zo tot onverwachte uitkomsten leidt.

Calvijn over Genesis 29:14: (Toen zei Laban tot hem: “Voorwaar, gij zijt mijn gebeente en mijn vlees”):
Onze welwillendheid moet zich juist verder uitstrekken, zodat zij zich verbreidt over heel het menselijke geslacht.

Calvijn over Genesis 29:15: (Daarna zei Laban tot Jakob: “Omdat gij mijn broeder zijt, zoudt gij mij dus om niet dienen?):
God heeft het oordeel over billijkheid in ’s mensen natuur ingegrift. Zelden dwalen mensen in algemene beginselen, en daarom geven ze als uit één mond toe, dat men ieder het zijne moet geven. Zodra zij echter aan hun eigenbelang toekomen, verblindt een verkeerde zelfliefde hen, zodat zij naar de tegenovergestelde kant worden meegevoerd.
Laten wij leren onszelf te beteugelen, opdat niet eigenbelang ons zó beheerst, dat wij gerechtigheid onderdrukken.
Men moet God vragen, dat Hij onze hartstochten door de geest van een rechtvaardig oordeel matigt en beteugelt.

Calvijn over Genesis 29:27: (Vervul de week van deze; dan zullen wij u ook die geven, voor de dienst, die gij nog andere zeven jaren bij mij dienen zult):
Als een echtgenote door haar echtgenoot op de één of andere manier niet wordt hooggeacht, verdient het de voorkeur van haar te scheiden, dan een andere binnen te brengen, en haar als het ware gevangen te houden, en van droefheid te gronde te richten.

Calvijn over Genesis 29:30: (En hij had ook Rachel meer lief dan Lea):
Er is geen twijfel aan, of Mozes wilde Jakobs zonden ons overleveren, opdat wij zouden leren op onze hoede te zijn, en al onze handelingen naar de enige regel van Gods Woord te richten.
Als de heilige aartsvader zo is uitgegleden, wie van ons zal dan veilig zijn voor een dergelijke misstap, tenzij hij door Gods bescherming bewaard wordt?

Calvijn over Genesis 29:31: (De HEERE zag dat Lea gehaat was):
De Heilige Geest verklaart, dat zij gehaat worden die niet genoeg bemind worden. Daarom zal niemand voor God onschuldig zijn aan de misdaad van haat, dan die zijn naasten liefheeft.
Niet alleen wordt een verborgen vete als haat beschouwd, maar ook het verwaarlozen van broeders en de lauwheid in de liefde, die overal op de wereld heerst.
Naar dat elk nauwer aan de ander verbonden is, moet men zich beijveren, om door een heiligere band van liefde onderling samen te stemmen.
Bovendien is onder echtgenoten, ook al twisten zij niet openlijk, wanneer zij elkaar met minder liefde dienen, afkeer niet ver van haat verwijderd.

Calvijn over Genesis 29:32: (Zij noemde zijn naam Ruben):
Toen werden over het algemeen Gods weldaden beter afgewogen dan tegenwoordig. Want een goddeloze ongevoeligheid neemt bijna van allen de geesten in beslag, zodat ze net als varkens, de bewijzen die God op welke manier ook geeft van Zijn goedheid, inslokken.
Diegenen worden door de Heere aangezien, die onrechtvaardig door de mensen worden veracht. Dus geeft het de gelovigen een zeer nuttige troost, van wie de ervaring toont dat ze het meest veracht zijn op de wereld.
Zo dikwijls de gelovigen hard en smadelijk worden behandeld, moeten zij tot deze vrijplaats de toevlucht nemen dat God om deze reden ze te meer gunstig gezind is.

Calvijn over Genesis 30:1: (Rachel benijdde haar zuster):
Door deze kwaal (van jaloersheid) in Rachel te tonen, herinnert Mozes ons eraan, dat deze allen is ingeprent, opdat elk van ons zich geheel eraan wijdt die radicaal uit te roeien om zich daarvan te reinigen.
Om van afgunst te genezen, moeten wij trots en liefde tot onszelf wegdoen.

Calvijn over Genesis 30:2: (Jakobs toorn ontstak tegen Rachel):
Jacob wordt toornig, omdat zijn vrouw niets toekende aan Gods voorzienigheid, en dat ze – zich verbeeldende dat kinderen door toeval geboren zijn – Hem de zorg en het bestuur over het menselijke geslacht ontneemt.
Dit was een heilige verontwaardiging, omdat Jakob aan God de rechtmatige eer toekent.

Calvijn over Genesis 30:3: (En zij zei: zie, daar is mijn dienstmaagd Bilha, ga tot haar in):
Hieruit besluiten wij, dat er geen eind is aan het zondigen, waar eenmaal Gods inzetting is verwaarloosd.

Calvijn over Genesis 30:5: (En Bilha werd zwanger, en baarde aan Jakob een zoon):
God wedijvert door weldaden met de slechtheid van de mensen en begeleidt onwaardigen met Zijn genade.

Calvijn over Genesis 30:6: (Toen zei Rachel: God heeft mij gericht, en ook mijn stem verhoord, en heeft mij een zoon gegeven):
Rachel verheerlijkt niet zozeer Gods goedheid, maar juicht zichzelf toe. Laten daarom gelovigen, door haar voorbeeld geleerd, zich ervan onthouden om Gods heilige Naam door geveinsdheid te ontheiligen.

Calvijn over Genesis 30:8: (Toen zei Rachel: ik heb worstelingen Gods met mijn zuster geworsteld; ook heb ik de overhand gehad):
In Rachel wordt ons de trots van onze menselijke natuur uitgetekend, want meestal verheffen zij die God met Zijn weldaden heeft vereerd, zich zo, om smadelijk tegen hun naasten op te staan.

Calvijn over Genesis 30:8: (Toen zei Rachel: ik heb worstelingen Gods met mijn zuster geworsteld; ook heb ik de overhand gehad):
Als God soms onze straffen verlicht, moeten wij des te meer op onze hoede zijn om niet – door Zijn goedheid opgezwollen – te vergaan.

Calvijn over Genesis 30:9: (Toen nu Lea zag, dat zij ophield met baren, nam zij ook haar dienstmaagd Zilpa, en gaf die aan Jakob tot vrouw):
Wij weten, dat allen die zich op de Heere verlaten, kalm en rustig van gemoed zijn, zodat zij geduldig verwachten, wat Hij zal geven.
Het is een rechtmatige straf voor ons ongeloof, als iemand door al te grote haast zich stoot. En daarom moeten wij des te meer op onze hoede zijn tegen de aandrang van het vlees, als wij de rechte weg begeren te houden.

Calvijn over Genesis 30:14: (Ruben vond dudaïm in het veld, en hij bracht die tot zijn moeder Lea):
De Geest vertoont hier niet een prachtig schouwspel, waarmee de Joden zouden kunnen pralen, maar hen vernederend verheft Hij Gods genade, dat Hij Zijn Kerk uit niet heeft te voorschijn geroepen.

Calvijn over Genesis 30:27-28: (Toen zei Laban: noem mij uitdrukkelijk uw loon dat ik geven zal):
Hoe groter de verdraagzaamheid van de heilige man was, hoe meer willekeur Laban tegenover hem gebruikte. Zo misbruikt de wereld de inschikkelijkheid der vromen; en hoe meer zij zich vredelievend gedragen, des te driester de wereld hen aanvalt.
Hoezeer wij ook, in deze wereld, als schapen aan het geweld en het onrecht der wolven zijn blootgesteld, toch hebben wij niet te vrezen, dat zij ons zullen verscheuren of inslikken, omdat toch de hemelse Herder ons beschermt met Zijn hoede.

Calvijn over Genesis 30:30: (De HEERE heeft u gezegend bij mijn voet):
Al leggen mensen zich met goed vertrouwen toe op hun taak, toch hangt het resultaat alleen af van Gods genade.
Tweeledig is het nut van deze leer. Want wat ik ook begin, of op welk werk ik mij ook toeleg, het is mijn plicht, van de Heere te vragen, dat Hij mijn arbeid zegent, opdat die niet vergeefs en vruchteloos is.
Vervolgens, als ik iets heb verkregen is het mijn tweede (plicht), God lof toe te brengen, zonder Wiens hulp de mensen vergeefs vroeg opstaan, en zich de hele dag aftobben, en laat ter ruste gaan.

Calvijn over Genesis 30:33: (Mijn gerechtigheid zal met mij betuigen):
Jakob verwacht alleen van zijn geloof en zijn oprechtheid een gunstige gevolg.
Vaak laat de Heere het toe dat slechten door kwade middelen rijk worden, en staat Hij hun een overvloedige winst toe, terwijl ze door te bedriegen het goed van anderen tot zich trekken. Toch verhindert dit niet, dat Zijn zegen de gewone gezel is van goed geloof en billijkheid.

Calvijn over Genesis 30:36: (Hij stelde een weg van drie dagen tussen hem en Jakob):
De goddelozen zijn gewoon anderen bij zichzelf af te meten, en vandaar komt het, dat ze altijd wantrouwig en bang zijn.

Calvijn over Genesis 30:37: (Jakob nam roeden van groen populierenhout, en van hazelaar, en van kastanje):
Al worden wij onjuist behandeld, toch mogen we niet (terug)vechten met gelijke slechtheid.

Calvijn over Genesis 30:43: (En die man brak gans zeer uit in menigte, en hij had vele kudden):
Niets is Hem meer eigen, en meer in overeenstemming met Zijn gerechtigheid dan Zich als Beschermer / Wreker tussen te plaatsen, waar enig onrecht is geschied.

Calvijn over Genesis 31:3: (De HEERE zei tot Jakob: keer terug naar het land van uw vaders):
Het gebeurt dikwijls, dat de gelovigen, terwijl ze tot God gaan, zich niet zo haasten, als behoort.
Als de loomheid van het vlees ons ophoudt, moeten wij onze ijver door de aanblazing van de Geest leren aanwakkeren.
De Heere zorgt dikwijls beter voor het heil van de Zijnen, als Hij hen onderwerpt aan de haat, de afgunst en kwaadwilligheid van goddelozen, dan wanneer Hij hen door vleierijen laat strelen.
Het was veel nuttiger voor de heilige Jakob, dat hij zijn schoonvader en diens zonen tegen zich had, dan dat zij vriendelijk tegemoet kwamen aan zijn wensen, want hun gunst zou hem van Gods zegen hebben beroofd.
Ook wij ervaren maar al te zeer, welke kracht de verlokkingen der wereld hebben en hoe gemakkelijk die ons, wanneer die overvloeien, door een vergeten van de hemelse goederen besluipen en overvallen.
Wij moeten het niet onaangenaam vinden, door de Heere te worden wakker geschud wanneer wij aan tegenspoed worden blootgesteld, of de wereld ons minder genegen is.
Hatelijkheden, bedreigingen, verwijten, vernederingen / onderwaardering brengen ons dikwijls meer nut aan, dan als allen van alle kanten ons zouden toejuichen.

Calvijn over Genesis 31:13: (Ik ben de God van Beth-el):
Niet daarom noemt Hij Zich de God van Bethel, omdat Hij opgesloten is in de beperkte ruimte van één plaats, maar om Zijn knecht opnieuw aan Zijn belofte te herinneren.
Weinig licht van de leer heerste er toen, en nog gehuld in vele donkere schaduwen. Bijna heel de wereld was tot goden van eigen bedenksel vervallen; die streek, ja het huis van zijn schoonvader was zelfs overvol van afgodisch bijgeloof.
Temidden van zoveel hinderpalen was niets moeilijker voor hem, dan zijn geloof aan de ene ware God verbonden en geboeid te houden.
Jakobs zuivere godsdienst wordt geprezen, dat hij temidden van de wanordelijke dwalingen van de wereld, zich houdt bij de gehoorzaamheid en verering van die God, Die hij eenmaal had leren kennen.
Met deze godsspraak wordt verklaard dat de Heere, dat Hij altijd de vromen gedachtig is, ook terwijl zij schijnen weggeworpen en verlaten te zijn.

Calvijn over Genesis 31:19: (Rachel stal de terafim die haar vader had):
Van deze kwaal is de wortel, dat de mensen, omdat ze vleselijk zijn, zich ook God vleselijk voorstellen.

Calvijn over Genesis 31:23: (Laban jaagde Jakob achterna, en kreeg hem op het gebergte van Gilead):
Hierdoor worden wij onderwezen dat de beproevingen die ons voor een tijd lastig vallen, toch tot onze zaligheid strekken, als wij ons slechts gehoorzaam aan Gods wil onderwerpen, Die met opzet ons zo oefent om hierdoor beter te tonen hoe goed Hij voor ons zorgt.

Calvijn over Genesis 31:29: (Het was in de macht van mijn hand u kwaad te doen):
Ongeloof gaat altijd gepaard met trots, zodat ongelovigen, hoewel verpletterd, toch niet ophouden brutaal zich te verheffen tegen God.

Calvijn over Genesis 31:29: (De God van uw vader heeft tot mij gisteren nacht gesproken, zeggende: wacht u, om met Jakob te spreken, of goed, of kwaad):
Als God Zich aan ons heeft bekendgemaakt, moeten wij tegelijk van de hemel de geest van zachtmoedigheid begeren, die ons tot gehoorzaamheid aan Hem overbuigt en dringt.

Calvijn over Genesis 31:30: (Waarom hebt gij mijn goden gestolen?):
Zo dikwijls dit [van slechtheid te worden beschuldigd] ons ten deel valt, moet deze heerlijke belofte van God ons ondersteunen, dat de Heere op zijn tijd onze onschuld als het morgenlicht te voorschijn zal doen komen.

Calvijn over Genesis 31:42:(Tenzij de God van mijn vader, de God van Abraham, en de Vreze van Izak, bij mij geweest was…):
De vromen vrezen God zo, dat zij volstrekt niet schrikken voor Zijn aanblik, zoals de verworpenen, maar bevend voor Zijn oordeel, wandelen zij voorzichtig voor Hem.

Calvijn over Genesis 31:42: (God heeft mijn ellende, en de arbeid van mijn handen aangezien):
Opdat God ons met Zijn gunst ondersteunt, laten wij leren onze taak tenvolle te verrichten, ons niet aan onze wettige arbeid te onttrekken, en niet te weigeren om ook met veel moeilijkheden vrede te kopen.
Als zij van wie wij het goede zouden verdienen, ons hard en onbillijk behandelen, moeten wij in hoop en stilte ons kruis dragen, totdat de Heere ons te hulp komt, want Hij zal ons niet tot het uiterste in de steek laten, zoals zo dikwijls in de Schrift wordt uitgedrukt.

Calvijn over Genesis 31:42: (God heeft u gisteren nacht bestraft):
Slechte en onbillijke zaken te begunstigen is strijdig met Gods natuur.

Calvijn over Genesis 31:43: (Laban antwoordde en zei tegen Jakob: deze dochters zijn mijn dochters):
Uit deze plaats besluiten wij, al is het dat gierigheid en andere verkeerde hartstochten het oordeel en het gezond verstand wegnemen, toch blijft in het gemoed / de geest van de mensen de kennis van de waarheid ingegrift.

Calvijn over Genesis 31:44: (Kom, laat ons een verbond maken, ik en gij, dat het tot een getuigenis zij tussen mij en u):
Het past Gods kinderen om de vrede niet alleen vurig te omhelzen, maar die zelfs begerig te zoeken, zoals ons bevolen wordt in Psalm 34 vers 15.

Calvijn over Genesis 31:48: (Deze hoop zij heden een getuige tussen mij en u):
Deze regel moet gelden voor de sacramenten: als het woord waarmee God Zich aan ons heeft verpand er uit wordt weggenomen, blijven er maar onnutte en dode zinnebeelden over.

Calvijn over Genesis 31:49: (Laat de HEERE opzicht nemen tussen mij en u, wanneer wij de een van de ander verborgen zullen zijn):
Als er enige godsdienst in ons bloeit, zal Gods aanwezigheid ons veel meer bewegen, dan de aanblik van alle mensen.
Als het algemeen natuurlijk besef dit aan Laban heeft voorgezegd, dat de bedriegerijen die voor de wereld verborgen zijn, in Gods gericht zullen komen, moet het ons, die verkeren onder het licht van het evangelie, met schaamte vervullen om ijverig schuilplaatsen te zoeken voor onze bedriegerijen.

Calvijn over Genesis 31:50: (Als gij vrouwen neemt boven mijn dochters, niemand is bij ons; zie toe, God zal Getuige zijn tussen mij en u):
Waar de huwelijksband, het heiligste dat er onder de mensen is, wordt verbroken, wordt heel de menselijke samenleving tot wankelen gebracht.
Die krankzinnige mensen die heden ten dage zo graag de veelwijverij / polygamie verdedigen, hebben geen andere rechter nodig dan Laban.

Calvijn over Genesis 31:55: (En Laban zegende zijn zonen en zijn dochters):
Hieruit leren wij, dat er voor goddelozen geen verontschuldiging overblijft van onwetendheid, omdat enige beginselen van godskennis blijven in hun harten.
Het gebruik van zegenen komt daarvandaan, dat de mensen vast overtuigd zijn, dat God de enige Bron / is van alle goed.
Hoezeer ze ook trots zich alles aanmatigen, waar ze tot zichzelf komen, worden ze gewillig of onwillig gedwongen te beseffen, dat alle goed slechts van God alleen afkomstig is.

Calvijn over Genesis 32:1: (Jakob trok ook zijns weegs; en de engelen van God ontmoetten hem):
Deze leer moet tot ons allen worden uitgebreid, om te leren in de duidelijke blijken van Gods genade, Zijn onzichtbare aanwezigheid te beschouwen.

Calvijn over Genesis 32:2: (Jakob zei, met dat hij hen zag: dit is een leger van God):
Het getal versterkt niet weinig het vertrouwen, want hoewel het genoeg is, als ons elk een afzonderlijke bewaker wordt geschonken, handelt de Heere toch met ons milder.
Daarom verkleinen zij Gods genade boosaardig, die menen, dat elk van ons maar door één engel wordt beschermd. Zonder twijfel heeft de duivel met deze list ons geloof enigszins proberen te verzwakken.

Calvijn over Genesis 32:3-5: (En Jakob zond boden uit tot Ezau. En hij gebood hun: zo zult gij zeggen tot mijn heer, tot Ezau: ik heb gezonden om mijn heer aan te zeggen, opdat ik genade vind in uw ogen):
Dit voorbeeld leert ons, hoe wij vrede moeten zoeken met slechte mensen. De Heere belet ons immers niet, om ons recht te verdedigen, voor zover de tegenstanders ons dat toestaan, maar wij moeten eerder van ons recht afstand doen, dan dat er door onze schuld strijd ontstaat.

Calvijn over Genesis 32:6,7: (En de boden kwamen terug tot Jakob, zeggende: wij zijn gekomen tot uw broeder, tot Ezau; en ook trekt hij u tegemoet, en vierhonderd mannen met hem. Toen vreesde Jakob zeer, en hij werd bang):
De Heere wilde, dat het gemoed van Zijn knecht door zodanige vrees, al was die ook ongegrond, voor een tijd benauwd zou worden, om daardoor zijn gebedsijver te meer aan te vuren.

Calvijn over Genesis 32:7: (Toen vreesde Jakob zeer, en hij werd bang):
Wij weten immers, wat voor koelheid in dit opzicht ontstaat door vleselijke gerustheid. Opdat dus het geloof niet uit gemis van enige prikkel in ons zou verstijven, laat de Heere dikwijls ons voor vele dingen bang zijn, die niet gevreesd hoeven te worden.
Zij die zich verbeelden, dat het geloof vrij is van alle vrees, hebben nooit iets geproefd wat het ware geloof is.
Niet daartoe belooft de Heere ons nabij te zijn, om ons te bevrijden van alle besef van gevaar, maar opdat de vrees niet de overhand zou krijgen en ons door wanhoop zou overstelpen.

Calvijn over Genesis 32:9: (O, God van mijn vader Abraham, en God van mijn vader Izak, o HEERE…):
Omdat mensen te ver van God verwijderd zijn, dan dat ze in eigen kracht tot Zijne Majesteit zouden kunnen opklimmen, daalt Hij Zelf tot de gelovigen neer.

Calvijn over Genesis 32:9: (Gij hebt tot mij gezegd: keer terug tot uw land, en tot uw stam, en Ik zal goed bij u doen):
En zo nodigt God, door Zich de God van Abraham en van Izaak te noemen, hun zoon Jakob vriendelijk tot Zich. Immers omdat God de God van zijn (ouderlijk) huis was, kon de toegang tot Hem voor de heilige man niet moeilijk vallen.
Door de God van zijn vaderen met name aan te roepen, stelt Jakob zich dus de beloften, hem in hun personen geschonken, voor ogen, opdat hij niet met een weifelend gemoed zou bidden maar zich veilig zou kunnen verlaten op die steun, dat hij als erfgenaam van de beloofde zegeningen God gunstig vóór zich zou hebben.
De gezonde regel van het gebed hebben wij in het Woord te zoeken, opdat wij niet zomaar tot God trachten te gaan, maar tot Hem komen op die manier, als Hij Zich aan ons openbaart.
Zeker is dit de wettige manier van bidden, dat de gelovigen antwoorden op de roepende God. Zo toch onstaat er tussen Zijn Woord en hun wensen onderlinge overeenstemming; zoals geen zoetere en grotere samenstemming kan worden uitgedacht.
Dit is een heilige aanmatiging, wanneer wij, onze plicht gedaan hebbend, volgens Gods roepstem vertrouwelijk van Hem vragen, al wat Hij heeft beloofd, omdat Hij, door Zich vrijwillig aan ons te verbinden, als het ware uit eigen beweging onze Schuldenaar is geworden.
Elk die, zonder te steunen op Gods bevel of belofte, zijn wensen uitspreekt, doet niets dan lege woorden de lucht in schiet.

Calvijn over Genesis 32:10: (Ik ben geringer dan al deze weldadigheden, en dan al deze trouw die Gij aan Uw knecht gedaan hebt):
Men moet satans list in het oog houden. Want om ons door het besef van de (aan het gebed) eigen waardigheid af te schrikken van het bidden, brengt hij ons op deze gedachte: wie ben je, dat je voor Gods aangezicht durft verschijnen?
Deze verzoeking snijdt Jacob bijtijds de pas af, door te zeggen, dat hij de vorige weldaden van God onwaardig was.
Hij erkent, dat God niet gelijk is aan mensen, dat hij nooit moe wordt onophoudelijk weldaden te geven en te vermeerderen.
Jakob put hieruit stof voor zijn geloofsvertrouwen, omdat hij Gods weldoende hand al zo vaak ondervonden had.
Deze verbinding van barmhartigheid en trouw komt overal in de Schrift voor, opdat wij zouden weten, dat al het goede ons toevloeit uit Gods vrije gunst…
… maar dat wij vatbaar daarvoor worden, als wij Zijn beloften door het geloof omhelzen.

Calvijn over Genesis 32:12: (Gij hebt immers gezegd: Ik zal u zeker goed doen, en Ik zal uw zaad stellen als het zand der zee):
Deze zonde is onder de mensen maar al te algemeen, dat zij eerst tot God bidden en dan nog in een kring ronddraaien om voor zichzelf ijdele steun bedenken, terwijl dit de voornaamste vrucht van het gebed is, om in stilheid en kalmte de Heere te verwachten.

Calvijn over Genesis 32:13: (Hij nam van dat wat hem in zijn hand kwam, een geschenk voor Ezau zijn broer):
Hoewel wij biddend onze zorgen op God terugwerpen, om ons gemoed tot vrede en rust te brengen, toch mag die gerustheid ons niet traag maken.
De Heere wil, dat alle hulpmiddelen die Hij ons maar aanreikt, gebruikt zullen worden.
De vromen verwachten de gunstige uitslag van hun inspanning van niets anders dan van Gods barmhartigheid, en doen alleen daarom moeite om hulpmiddelen te zoeken, opdat zij Gods genadegaven door hun traagheid niet verduisteren.
Hebben ze hun plicht gedaan, dan blijven ze afhankelijk van dezelfde genade van God; zijn ze van hulpmiddelen verstoken, dan blijven ze toch rustig.

Calvijn over Genesis 32:22: (Hij stond op in die nacht, en hij nam zijn twee vrouwen, en zijn twee dienstmaagden, en zijn elf kinderen, en hij trok over het veer van de Jabbok):
Door dit voorbeeld worden de gelovigen onderwezen, om telkens als er zich een of ander gevaarlijke situatie voordoet, deze volgorde aan te houden:
- in de eerste plaats dat zij rechtstreeks tot God vluchten,
- vervolgens dat zij alle middelen ten dienste van het ogenblik gebruiken, die zich voordoen,
- ten derde dat zij op elke uitkomst voorbereid zijn, en ongeschokt verder gaan, waarheen de Heere ook beveelt.

Calvijn over Genesis 32:24: (Maar Jakob bleef alleen over; en een Man worstelde met hem):
Deze verschijning was voor Jakob persoonlijk bijzonder nuttig, opdat hij vooruit zou weten, dat hem nog veel strijd te wachten stond, en opdat hij zeker zou weten, dat hij uit die allemaal als overwinnaar te voorschijn zou treden.
Er is niet de minste twijfel, of de Heere heeft aan al de Zijnen gemeenschappelijk in zijn persoon een toonbeeld gesteld van de verzoekingen die er voor hen blijven, en die zij in dit bouwvallige leven moeten ondergaan.
Het hoort als het doel van de verschijning te worden gehouden, dat alle knechten van God op deze wereld net als worstelaars zijn, omdat de Heere hen door onderscheidene soorten van worstelingen oefent.
Er wordt gezegd, dat God Zelf met Jakob heeft geworsteld, opdat wij zouden weten, dat ons geloof door Hem Zelf wordt beproefd, en dat wij, zo vaak als wij beproefd worden, werkelijk met Hem te maken hebben.
Zoals alle voorspoed voortvloeit uit Zijn genade, zo is tegenspoed óf een gesel waarmee hij onze zonden kastijdt, óf een test van geloof en geduld.
Wat eenmaal onder zichtbare gestalte aan onze vader Jakob werd vertoond, wordt nog dagelijks in de leden van de kerk afzonderlijk vervuld, dat zij in beproevingen met God hebben te worstelen.
Omdat Hij de enige Oorzaak is van kruis en smart, en Hij alleen (zoals bij Jesaja wordt gezegd, hoofdstuk 45 vers 7) licht en duisternis schept, wordt Hij gezegd ons te beproeven, voor zover Hij ons geloof op de proef stelt.
Wij krijgen in zijn persoon een les, dat wij gedurende onze hele levensloop oorlog moeten voeren, opdat niemand soms op rust rekenend zichzelf uit eigen beweging zou misleiden.

Calvijn over Genesis 32:25: (… zodat het gewricht van Jakobs heup verwrongen werd):
Wij weten, dat Gods kracht in onze zwakheid wordt volbracht, opdat onze roem voor Hem met ootmoed gepaard zou gaan.
Als onze krachten ongeschonden bleven, en geen letsel of verzwikking uit de strijd was, zou ons vlees meteen overmoedig worden en zouden wij vergeten, dat wij door Gods hulp hadden overwonnen.

Calvijn over Genesis 32:26: (Hij zei: ik zal U niet laten gaan, tenzij Gij mij zegent):
Het is voor Gods kinderen veel beter om verminkt en half gebroken door God gezegend te worden, dan te verlangen naar een vrede waarin zij verlamd raken.

Calvijn over Genesis 32:30: (Jakob noemde de naam van die plaats ‘Pniel’: want ik heb God gezien van aangezicht tot aangezicht, en mijn ziel is gered):
Als voor Gods gezicht de aarde begint te beven, de bergen smelten, de hemel door nevelen wordt bedekt, wat moet dan wel met ellendige mensen gebeuren?
Waar Gods oneindige Majesteit zelfs niet door de engelen kan worden bevat, zonder hen te verteren, moeten wij noodzakelijk, zodra ons Zijn heerlijkheid toestraalt, geheel verdwijnen en in het niet verzinken, als Hij Zelf ons niet ondersteunt en beschermt.
De gelovigen gevoelen, als God Zich aan hen vertoont, dat zij nietiger zijn dan rook, kortom dat het noodzakelijk is om tot God te komen om de trots van het vlees te verbreken.
… en toch als (deze verschijning) wordt vergeleken met de heerlijkheid van het evangelie, ja met die van de wet, dan is ze nog maar gelijk aan een vonkje of een eerste lichtstraal in de duisternis.
Als nu Jakob reeds zo blij is, en zich geluk wenst met die beperkte mate van kennis, wat moeten wij dan tegenwoordig wel doen, aan wie Christus, het levende Beeld van God, door de spiegel van het evangelie keer op keer voor ogen wordt gesteld?

Calvijn over Genesis 33:2-3: (En hij stelde de dienstmaagden en hun kinderen vooraan; en Lea en haar kinderen meer achterwaarts; maar Rachel en Jozef de achterste. En hij ging voorbij hun aangezicht heen, en hij boog zich zeven maal ter aarde, totdat hij bij zijn broer kwam):
Elk van ons moet zich des te meer in acht nemen, en niet dáárom menen dat hij in alle opzichten rein is, omdat hij van plan is recht te handelen. Want plotseling vermengt zich het vlees met ons heilig voornemen en vele zonden en bederfselen overvallen ons ongemerkt.
God handelt goedertieren met ons, als Hij ons dergelijke zonden niet toerekent.

Calvijn over Genesis 33:4: (Toen liep Ezau hem tegemoet, en nam hem in de arm, en viel hem aan de hals, en kuste hem; en zij weenden):
Dat Ezau boven alle verwachting, welwillend en vriendelijk zijn broer tegemoet snelt, is door Gods bijzondere genade gekomen. De Heere heeft op deze manier getoond, dat Hij de harten van de mensen in Zijn hand heeft, en hun hardheid naar Zijn welgevallen verzacht, en hun woestheid beteugelt.
Als ooit de bedreigingen van vijanden ons verschrikken, laten wij dan leren tot dit heilige anker te vluchten.
Weinigen worden beheerst door de geest der aanneming tot kinderen, zodat zij als broeders de onderlinge liefde onder elkaar trouw beoefenen.
Wanneer hij antwoordt, dat hem zo’n talrijk nageslacht door God gegeven is, erkent en belijdt hij, dat kinderen niet op die manier natuurlijkerwijze geboren worden, of dit is altijd waar, dat de vrucht van de buik een beloning of een geschenk van God is.
Het past ons, zolang wij op aarde rondwandelen, afhankelijk te zijn van het Woord des Heeren, opdat het ons niet te zwaar valt opgesloten te worden gehouden onder de schaduw van de dood, totdat ons leven geopenbaard zal worden.
Hoewel voor het uiterlijke onze toestand ellendig en vervloekt is, zegent de Heere ons toch door Zijn Woord, en in dit ene woord spreekt Hij ons zalig: dat Hij ons houdt voor Zijn kinderen.

Calvijn over Genesis 33:6: (Toen traden de dienstmaagden toe, zij en hun kinderen, en zij bogen zich neer):
Laten wij het geduldig verdragen, dat ook in onze tijd de heerlijkheid van de kerk door een morsig kleed is bedekt, en ten spot verstrekt aan ongelovigen.

Calvijn over Genesis 33:11: (Neem toch mijn zegen, die u toegebracht is, omdat God het mij genadig verleend heeft):
Nauwelijks heeft één procent ‘de overtuiging, dat al zijn bezit voortvloeit uit Gods vrije gunst, en toch is dit besef ons door de natuur ingebeiteld, maar wij verwoesten het door onze ondankbaarheid.

Calvijn over Genesis 33:13: (Jakob zei tot Ezau: “Mijn heer weet, dat deze kinderen teer zijn, en dat ik zogende schapen en koeien bij mij heb. Als men die maar één dag voortdrijft, zal de hele kudde sterven):
Laten wij door dit voorbeeld leren onze zorgen te beteugelen, opdat wij niet, waar God voor ons zorgt, beangst zijn als in twijfelachtige omstandigheden.

Calvijn over Genesis 33:14: (… ik zal mij op mijn gemak als leidsman voegen, naar de gang van deze kinderen, totdat ik bij mijn heer te Seïr kom):
De waarheid is voor God te kostbaar, dan dat Hij ons zou toestaan, om zelfs zonder schade te liegen of te bedriegen. Daarom moet men op zijn hoede zijn, om – waar enige vrees voor gevaar ons gemoed in beslag neemt – niet tot dergelijke uitvluchten de toevlucht te nemen.

Calvijn over Genesis 33:20: (Hij richtte daar een altaar op, en noemde het ‘De God van Israël is God’):
Hij had als doel, dat het hele gezin in éénzelfde zienswijze van het geloof God zou dienen. Want het paste hem als een vrome vader van het gezin ijverig zorg te dragen, dat hij geen goddeloos huis had, maar integendeel dat God daar heerste als in een heiligdom.

Calvijn over Genesis 34:1-2: (Dina, de dochter van Lea, ging uit om de dochters van dat land te bezien. Sichem nu, de zoon van Hemor den Heviet, zag haar, en hij nam haar, en lag bij haar, en verkrachtte haar):
Dina wordt geroofd tot ontucht, omdat zij haar vaderlijk huis verliet, en vrijer dan behoorde rondzwierf.
Zij had stil thuis moeten blijven, zoals ook de apostel leert in Titus 2 vers 5 (…om de jonge vrouwen te leren kuis te zijn, het huis te bewaren); en de natuur zelf voorschrijft.
Immers past meisjes die deugd, die een algemeen spreekwoord aan vrouwen heeft toegekend: dat zij huisbewaarsters zijn.
Vaders van gezinnen krijgen de les, om hun dochters onder strenge tucht te houden, als zij verlangen ze van alle onkuisheid vrij te houden.
Als ijdele nieuwsgierigheid in de dochter van de heilige Jakob zo zwaar wordt gestraft, hangt tegenwoordig geen minder gevaar de zwakke maagden boven het hoofd, als zij zich in het openbaar al te vermetel en te graag vertonen, en de lust der jonge mannen uitlokken.
Ongetwijfeld legt Mozes de schuld voor een deel bij Dina zelf, wanneer hij zegt, dat zij is uitgegaan om de dochters van de landstreek te zien, omdat ze onder de ogen van haar moeder in de tent geborgen had moeten blijven.

Calvijn over Genesis 34:4: (Sichem sprak tot zijn vader Hemor: “Neem voor mij deze dochter tot vrouw”):
Zijn prijzenswaardige bescheidenheid wordt aangetoond, wanneer hij zijn vader het gezag toekent; want op eigen gezag begint hij niets wat betreft het sluiten van een huwelijk, maar dit hij laat over aan de macht van zijn vader.
Jongelingen moeten des te meer op hun hoede zijn, dat op die gevaarlijke leeftijd niet de wellust van het vlees hen tot tal van schanddaden aanzet.
Wij besluiten hieruit dat dit recht, dat de ouders over de kinderen hebben, onschendbaar is, zodat zij die dit proberen te ontwrichten, hemel en aarde vermengen.

Calvijn over Genesis 34:7vv: (En de zonen van Jakob…):
Vooral hebben wij te letten op Gods barmhartigheid, waardoor het genadeverbond gebleven is bij Jacobs nakomelingen. Want wat is minder gepast, dan dat (met achterstelling van de hele wereld) enkele mensen in wie zo’n oorlogszuchtige woede en onverzoenlijke doortraptheid heerst, tot Gods volk en kinderen worden gerekend?
Wij zien tenminste dat het niet aan hen te danken is geweest, dat zij niet totaal van Gods Koninkrijk zijn afgesneden.
Hieruit blijkt, dat Gods gunst waarmee de Heere hen heeft verwaardigd, vrijwillig is geweest, en niet gegrond op hun verdiensten.
Met dezelfde toegevendheid moeten wij ook behandeld worden, omdat wij gedurig uitvallen, tenzij God onze zonden vergeeft.

Calvijn over Genesis 34:7: (En de zonen van Jakob ontstaken zeer):
Wij moeten op onze hoede zijn, om niet, nadat wij in het veroordelen van de misdaden van anderen als strenge rechters optraden, ondoordacht voortstormen.

Calvijn over Genesis 34:7: (En de zonen van Jakob ontstaken zeer):
Hieruit hebben wij te leren, om zó over de zonden van anderen te toornen, dat wij toch niets ondernemen boven onze plicht.

Calvijn over Genesis 34:24: (En zij hoorden naar Hemor; en al wat mannelijk was, werd besneden):
Dat zij zo onbekommerd van godsdienst veranderen, openbaart bij hen een diepe minachting van God. Zij die oprecht God dienen, zouden nooit hun bijgelovigheden zo plotseling wegwerpen, dan alleen na overtuigd te zijn door gezond onderwijs en door argumenten.

Calvijn over Genesis 34:25: (Het geschiedde op de derde dag, dat de twee zonen van Jakob, Simeon en Levi, broeders van Dina, een ieder zijn zwaard namen, en al wat mannelijk was, doodden):
Hieruit zien wij hoe goedertieren God met dat volk heeft gehandeld, door uit de nakomelingen van een bloeddorstig man (Levi), en zo’n schandelijke rover, Zich priesters te verkiezen.
Hieruit merken wij dat Mozes niet heeft gesproken uit vleselijk gevoel, maar dat hij het instrument is van de Heilige Geest, een heraut van de hemelse Rechter. Hij is immers een Leviet, toch spaart hij zijn stam niet: zonder aarzelen brandmerkt hij zijn stamvader voor altijd.
Als Hij het schenden van één meisje heeft gestraft met de verschrikkelijke ondergang van een hele stad, dan zal Hij niet oogluikend toezien of werkeloos blijven (geen oogje dichtknijpen), als ontucht legaal wordt verklaard, en wij elkaars slechtheid door de vingers zien.
Natuurlijk zaten Jakobs zonen fout, maar we moeten bedenken dat het in dit geval wel Gods straf was op de hoererij.

Calvijn over Genesis 34:27: (De zonen van Jakob kwamen over de verslagenen, en plunderden de stad):
Dit zijn de gewone vruchten van de onmatigheid van de mensen, dat wie zich eenmaal de vrije teugel viert in het plegen van één misdaad, spoedig tot een andere komt.
Zo worden de zonen van Jacob van moordenaars ook rovers en voegt zich aan de wreedheid hebzucht.
Daarom moeten wij ons met des te meer zorg toeleggen op het beteugelen van onze begeerlijkheden, opdat niet de ene begeerte de andere opwekt, en eindelijk doordat de een de ander aansteekt, een vreselijke brand ontstaat.

Calvijn over Genesis 34:30: (Als zij zich tegen mij verzamelen, zullen zij mij slaan, en ik zal verdelgd worden, ik en mijn huis):
Wij weten dat mensen zelden en met moeite zich laten bewegen tot berouw, dan door vrees voor straf.

Calvijn over Genesis 34:31: (En zij zeiden: zou hij dan met onze zuster als met een hoer doen?):
Zo wordt ons geleerd, hoezeer onmatige toorn mensen van hun verstand berooft.

Calvijn over Genesis 35:1: (Daarna zei God tot Jakob: sta op, trek op naar Beth-el, en woon daar):
Mozes verhaalt ons, dat toen Jakob in de uiterste engte was gebracht, God hem ter rechtertijd en als het ware op het beslissende ogenblik nabij is geweest. Zo bewijst hij in de geschiedenis van één persoon, dat God Zijn kerk, die Hij eenmaal in liefde omhelsde, nooit heeft verlaten, maar altijd voor haar behoud heeft gezorgd.
De gang van zaken moeten wij in het oog houden. Want niet terstond verscheen God aan Zijn knecht, want Hij liet hem eerst gekweld worden door droefheid en ontzaglijk grote zorgen, om hem geduld te leren, en stelde Zijn hulp uit tot de uiterste nood.
God liet het toe, dat de heilige man in die maalstroom van zorgen heen en weer werd geslingerd, en door kwellingen werd benauwd, totdat Hij hem opwekte en uit zijn halfdode toestand genas.
Zo dikwijls als wij deze en dergelijke plaatsen lezen, moet ons dus te binnen komen, dat Gods voorzienigheid, ook wanneer ze het meest schijnt te slapen, toch waakt voor ons heil.

Calvijn over Genesis 35:1: (God zei tot Jakob: sta op, trek op naar Beth-el, en woon daar; en maak daar een altaar voor die God, Die aan u verscheen toen u vluchtte voor uw broer Ezau):
Hieruit leren wij, waar de beste vertroosting in onze rampen is te halen. En tegelijk ook, dat dit de voornaamste oefening van ons leven is, om afhankelijk te zijn van het Woord des Heeren.
… zodat wij vast overtuigd zijn, zodra God ons behoud heeft beloofd, dat Hij het beste met ons handelt, en wij niet aarzelen midden door doodsgevaren voort te gaan.
Omdat wij loom en traag zijn, is de ervaring alleen lang niet voldoende, om Gods genade te bewijzen, tenzij geloof uit het Woord erbij komt.
Wanneer Hij hem herinnert, dat Hij dezelfde God is, Die vroeger hem verschenen was, toen hij vol angst vluchtte, in die woorden is een belofte opgesloten.
Wanneer God Zijn knecht aanspoort tot dankbaarheid, leert Hij hem, dat Hij met dat doel de gelovigen goed doet, dat zij van hun kant erkennen, dat zij alles verschuldigd zijn aan de genade, en dat zij zich oefenen in het verheerlijken daarvan.

Calvijn over Genesis 35:2: (Toen zei Jakob tot zijn gezin: doe weg de vreemde goden die in het midden van u zijn):
Als wij verlangen, dat de Heere ons gunstig zal zijn, moeten alle hindernissen worden weggenomen, die Hem ook maar enigszins van ons scheiden.
Het is nodig, dat overal waar de kennis van de ware God uitstraalt, alles wat de mensen boven Zijn zuivere kennis fabriceren, ver weggedaan moet worden.
Als ooit verdoving en verwaarlozing ons hebben bevangen, dan moeten Gods Vaderlijke kastijdingen ons verlevendigen en prikkelen, zodat we ons ijverig reinigen van alle zonde die door onze nalatigheid is opgehoopt.
De oneindige goedheid van God straalt hier door, Die Jakobs huis, verontreinigd door afgoden, toch tot heiligdom wilde hebben.
Nauwelijks krijgt de waarheid van God ooit zo’n vaste voet onder de mensen, al doen vrome leraren nog zozeer hun best in het bevestigen daarvan, of er blijft in een deel van het volk enig bijgeloof hangen.

Calvijn over Genesis 35:5: (Gods verschrikking was over de steden die rondom hen waren, zodat zij de zonen van Jakob niet achterna jaagden):
Hieruit moeten wij leren, dat de harten van de mensen in de hand van God zijn, zodat Hij sterkte verschaft hen die in zichzelf zwak zijn; en andersom, zo vaak het Hem goeddunkt, een ijzeren hardheid buigzaam maakt.
Zo dikwijls wij de goddelozen in woede zien uitbreken tot ons verderf, moet – opdat wij niet van vrees bezwijken, en onze harten niet door wanhoop worden gebroken – deze verschrikking van God ons in herinnering komen, waardoor de woestheid van de hele wereld, al is ze nog zo heftig, gemakkelijk wordt gebroken.

Calvijn over Genesis 35:7: (En hij bouwde daar een altaar, en noemde die plaats El Beth-el):
De nederigheid van het geloof is loffelijk, want het verlangt niet wijs te zijn boven wat de Heere toelaat.
Dit is de ware wijsheid, dat wij God zo liefhebben, al naar gelang Hij Zich schikt naar onze bevatting.

Calvijn over Genesis 35:11: (God zei tot hem: “Ik ben God de Almachtige”):
Op deze plaats vermeldt de Heere, zoals elders, Zijn kracht, opdat Jakob des te zekerder op Zijn trouw zou steunen.

Calvijn over Genesis 35:13: (Toen voer God van hem op in die plaats, waar Hij met hem gesproken had):
Door deze trant van spreken verhoogt God voor ons de waarde van Zijn Woord, omdat Hij hierdoor als met een bewijs van Zijn genade ons nabij is. Want omdat er tussen ons en Zijn hemelse glorie een grote afstand is, daalt Hij door het Woord tot ons af.

Calvijn over Genesis 35:19: (Zo stierf Rachel…):
De Heere berooft vaak de gelovigen van Zijn gaven, om hen voor het verkeerd gebruik te kastijden. Wie dus die Gods gaven lang wenst te gebruiken, moet leren ze niet te misbruiken, maar ze zuiver en matig te genieten.
Droefheid is niet zonder ondankbaarheid, als zij in tegenspoed onze zinnen zo benevelt, dat de weldaden van God ons niet vrolijker stemmen; of tenminste iets van zoetheid sprenkelen tot het verzachten van de smart.
Vervolgens wordt hieraan toegevoegd haar begrafenis. Dit gebruik kon bij de heilige vaderen niet zo hoog staan, als het niet was vanwege de hoop op een toekomstige opstanding.
Het begraven was geen toneel, maar een levend symbool van de toekomstige opstanding.
Hij zorgde voor de oprichting van een grafteken, dat door alle eeuwen heen zou getuigen, dat hij meer gehecht was aan het volgende leven.

Calvijn over Genesis 35:22: (Ruben lag bij Bilha, de bijvrouw van zijn vader):
Deze wandaad is zozeer in strijd met de natuur, dat ze zelfs onder de heidenen nooit werd geduld. En zeker door een wonderlijke list van satan drong zo’n ontucht door in het heilig huisgezin, zodat Gods uitverkiezing kon schijnen vergeefs te zijn.
Op alle mogelijke manieren probeert satan Gods genade in de uitverkorenen te vernietigen, en als hij dit niet gedaan kan krijgen, schandvlekt hij haar of probeert ze tenminste te verduisteren. Hierdoor komt het, dat dikwijls droevige voorbeelden in de kerk binnensluipen.
De Heere laat ook toe dat de Zijnen zo vernederd worden, opdat zij des te nauwlettender op hun hoede zijn, en ijveriger waken in gebeden, en leren van Zijn barmhartigheid totaal afhankelijk te blijven.
Hierdoor kwam Gods genadige uitverkiezing nog heerlijker uit, omdat Hij Jakobs zonen niet om hun waardigheid boven heel de wereld stelde.
Toen zij zo schandelijk gevallen waren, bleef Zijn genade niettemin haar stand en kracht behouden. Door zulke voorbeelden gewaarschuwd moeten wij leren, om ons te versterken tegen de verschrikkelijke ergernissen waardoor satan ons probeert in verwarring te brengen.
Ook moet elk dit aanwenden als een bijzondere troost voor zijn geloof. Want zo komen ook soms goeden tot een val, waardoor het schijnt dat zij van de genade zijn uitgevallen. Noodzakelijk toch moest op zulke verwoestingen onmiddellijk wanhoop volgen, als niet de Heere aan de andere kant hoop op genadige vergiffenis aan de dag legde.
Toch moeten we steeds onder de hoede van vrees en waakzaamheid blijven, opdat de verzoeking ons niet onvoorziens overvalt, en satans listen ons zo omsingelen.

Calvijn over Genesis 36:1: (Dit nu zijn de geboorten van Ezau):
Hoewel Ezau met zijn nakomelingen uitmunt boven anderen, toch is deze waardigheid gelijk aan een zeepbel, omdat zij onder de gedaante van de wereld hoort, die snel vergaat.

Calvijn over Genesis 36:6: (Ezau nu … was vertrokken naar een ander land, van het aangezicht van zijn broer Jakob):
Zo gebeurt het vaak, dat goddelozen tegen hun bedoeling de uitverkoren kinderen van God van nut zijn.
Laten wij daarom uit deze plaats leren, om in zogenaamd toevallige zaken, zowel als in verkeerde plannen van mensen, met ogen van geloof Gods verborgen voorzienigheid te zien, die alle uitkomsten tot het door Hem bepaalde doel bestuurt.

Calvijn over Genesis 36:31: (Dit zijn koningen die geregeerd hebben in het land Edom, eer er een koning regeerde over de kinderen van Israël):
Aan beide zonen van Izak was deze waardigheid beloofd, dat uit hen koningen zouden voortkomen. Nu beginnen de Idumaëers het eerst te regeren, zo schijnt de toestand van Israël de slechtste te zijn.
Maar ten slotte heeft het verloop van de tijd geleerd, hoeveel te beter het is, om langs de grond kruipend diepe wortels te maken, dan een verkeerde voortreffelijkheid in een ogenblik te verkrijgen, die meteen verdwijnt.
De gelovigen hebben geen reden om de kinderen van de wereld te benijden om hun snelle vorderingen in blijdschap, terwijl zij zelf langzaam voortgaan.
Veel groter is het standvastige geluk, dat de Heere hun belooft, zoals men leest in Psalm 102 vers 29: “De zonen van uw zonen zullen wonen, en hun erfenis zal eeuwigdurend zijn.”

Calvijn over Genesis 37: (Dit zijn Jakobs geschiedenissen):
Wij zullen in deze geschiedenis een prachtig voorbeeld van de Goddelijke voorzienigheid vinden.
Er komen twee andere dingen bij, die in het bijzonder opmerking verdienen. In de eerste plaats, dat de Heere op wonderlijke en ongewone manier Zijn werk volvoert.
In de tweede plaats, dat Hij het heil van Zijn kerk niet uit schitterende heerlijkheid, maar uit dood en graf te voorschijn brengt.
Ja zelfs wordt in Jozefs persoon een levende afbeelding van Christus vertoond, zoals nog meer uit de samenhang zal blijken.

Calvijn over Genesis 37:11: (Zijn broeders benijdden hem):
Als wij tegenwoordig velen weerbarstig zien, die weigeren het evangelie aan te nemen, maar brutaal daartegen opstaan, moeten wij niet ontsteld zijn als over iets nieuws, omdat het hele menselijke geslacht lijdt aan de kwaal van trots.

Calvijn over Genesis 37:19: (Zij zeiden de een tegen de ander: zie, daar komt die meesterdromer aan):
Gods belofte die hem tot de hemelen toe had verhoogd, brengt hem bijna in het graf. Hetzelfde ondervinden ook wij die door de genadige adoptie tot Gods kind in vele zorgen komen.
Want sinds Christus ons tot Zijn kudde samenbracht, laat God ons op allerlei manieren uitwerpen, zodat wij dichter bij de hel dan bij de hemel zijn. Daarom moet het voorbeeld van Jozef in onze harten post vatten, opdat wij niet verschrikt worden, als uit Gods genade velerlei kruis voortkomt.
In Jozef werd afgeschaduwd, wat later vollediger werd vertoond in Christus, het Hoofd van de kerk, opdat elk lid zich op navolging zou toeleggen.

Calvijn over Genesis 37:20: (Laten we hem doodslaan, en wij zullen zien, wat van zijn dromen zal worden):
Als ongelovigen ons kwellen met hun spot, en zich er trots op beroemen dat ons geloof ons niet zal baten, moet hun onbeschaamdheid ons niet ontmoedigen of verhinderen rustig voorwaarts te gaan.

Calvijn over Genesis 37:21: (Ruben hoorde dat, en verloste hem uit hun hand):
Misschien heeft God door dit bewijs van berouw zijn vroegere schande enigszins willen verminderen. Daaruit leren wij, dat wij de mensen, al zijn ze nog zo gruwelijk, niet uit één zonde mogen beoordelen, en daardoor gaan wanhopen aan hun behoud.

Calvijn over Genesis 37:25: (Daarna zaten zij neer om brood te eten):
Als de aartsvaders tot zo’n gevoelloosheid zijn gekomen, laten wij dan uit hun voorbeeld leren, te vrezen, opdat niet door Gods terechte straf hetzelfde slaapgevoel over ons komt.

Calvijn over Genesis 37:32: (Zij zonden de veelkleurige rok, en deden hem tot hun vader brengen, en zeiden: deze hebben wij gevonden; beken toch, of deze de rok van uw zoon is, of niet):
Dit is de geest van verkeerdheid en gevoelloosheid, om zich alleen door schaamte voor de mensen te laten weerhouden, en de vrees voor het Goddelijke oordeel met voeten tredend te durven wat men maar wil.

Zaterdag 22 januari
Calvijn over Genesis 37:34: (Toen scheurde Jakob zijn klederen, en legde een zak om zijn lenden; en hij bedreef rouw over zijn zoon vele dagen):
Waar is die onoverwinnelijke kracht, waardoor hij zelfs tegen de Engel had overwonnen? Waar zijn die talrijke lessen van geduld, waardoor God hem herhaaldelijk had geoefend, opdat hij nooit zou bezwijken?
Deze uitwerking van droefheid leert ons, dat niemand met zo’n heldenkracht is toegerust, waarin niet zwakheid van het vlees achterblijft.

Calvijn over Genesis 37:35: (Jakob weigerde zich te laten troosten):
De voornaamste tempering van droefheid is de troost van het toekomstige leven, en elk die zich daarop richt, hoeft niet bang te zijn, dat hij door overmaat van smart verteerd zal worden.

Calvijn over Genesis 38:1: (Het geschiedde in die tijd, dat Juda van zijn broers wegtrok, en inkeerde tot (intrek nam bij) een man van Adullam, wiens naam was Hira):
Hier wordt geen roemrijke afkomst verheerlijkt, maar ook van dit geslacht wordt het meest onterende meegedeeld. Mozes verhaalt niets wat Juda’s zonen hoogmoedig kan maken, maar veeleer wat hen van schaamte doet blozen.
Het schijnt op het eerste gezicht dat door zulke schandvlekken, de waardigheid van Christus enigszins bevlekt wordt. Omdat hier echter ook aanschouwd wordt die ontlediging, waarover Paulus (Filippenzen 2 vers 7) melding maakt, komt dit veeleer Zijn glorie overvloedig ten goede, dan dat het ook maar het minste daarvan onttrekt.
Ten eerste zijn wij tegenover Christus onrechtvaardig, als Hij alleen ons niet genoeg is, tot het uitwissen van schandvlekken waaruit de ongelovigen ergernis putten.
Vervolgens weten wij, dat daarin het allermeest de rijkdom van God doorstraalt, dat Christus ons vlees aannemend, tot niets gereduceerd wilde worden.
Ten slotte, Zijn voorgeslacht behoorde door schande berucht te zijn, opdat wij met Hem alleen tevreden, niets buiten Hem zoeken, ja, opdat wij zelfs in Hem geen aardse glans zoeken, zoals vleselijke eerzucht altijd op haar beurt al te zeer overhelt.
Laten wij bedenken, dat Christus niet de minste heerlijkheid heeft ontleend aan Zijn voorouders, ja, in het vlees gerekend, niet de minste glorie bezat, waarover Hij vooral aan het kruis het schitterendst heeft getriomfeerd.

Calvijn over Genesis 38:7: (… daarom doodde de HEERE hem):
Wij weten, dat een lang leven gerekend wordt te behoren tot de gaven van God, en dat terecht.
Want omdat onze schepping naar Gods Beeld een volstrekt niet te versmaden eer is, is het zeker, dat naar mate iemand langer op de wereld onderhouden wordt, om dagelijks Gods Vaderlijke zorg jegens zich te ervaren, hij daarin des te rijker door de Heere bedeeld wordt.
Te midden van zoveel ellenden, waarvan het leven vol is, blinkt toch deze goedheid van God uit, dat God ons tot Zich nodigt, en in Zijn kennis oefent.
Laten wij leren, zolang God ons op de wereld laat, Zijn weldaden te overdenken, opdat elk voor zich des te ijveriger het leven, van Hem ontvangen, tot Zijn lof besteedt.
Nu de eerstelingen van de opstanding in Christus zich voordoen, is de staat van hen die spoedig uit het leven worden weggenomen daar niets minder om, omdat Christus Zelf hun Winst is, zowel om te leven als om te sterven.

Calvijn over Genesis 38:9: (Toen Onan tot de vrouw van zijn broer inging, verdierf hij het tegen de aarde):
Een afschuwelijke zaak is het, om vrijwillig zaad uit te storten buiten de gemeenschap van man en vrouw. Aan de geslachtsgemeenschap zich met opzet te onttrekken, zodat het zaad op de aarde valt, is dubbel afschuwelijk.

Calvijn over Genesis 38:11: (Toen zei Juda tot Thamar, zijn schoondochter: “Blijf weduwe in het huis van uw vader, totdat mijn zoon Sela groot wordt.” Want hij zei: “Dat niet misschien ook deze sterft, zoals zijn broers!”):
Uit dit voorbeeld nu hebben wij te leren, om zo vaak ons enige tegenslag overkomt, niet aan een ander de schuld toe te schrijven, noch overal vandaan twijfelachtige vermoedens er bij te slepen, maar onze eigen zonden na te speuren.

Calvijn over Genesis 38:14: (Toen legde zij de klederen van haar weduwschap van zich af):
Wat Mozes aanroert over het weduwenkleed, hoort tot de wet van de eerbaarheid. Want aan weduwen past geen smaakvolle kleding die de ogen van mannen aantrekt. En daarom staat Paulus aan getrouwde vrouwen meer toe dan aan weduwen.

Calvijn over Genesis 38:15-16: (Toen Juda haar zag, hield hij haar voor een hoer, en hij zei: “Kom toch, laat mij tot u ingaan”):
Juda wordt hij ons tot een voorbeeld gesteld, opdat wij zouden leren, hoe gemakkelijk de wellust van het vlees uitspat, tenzij de Heere die bedwingt.
In het bewustzijn van onze zwakheid moeten wij de geest van ingetogenheid en matigheid van de Heere vragen.

Calvijn over Genesis 38:23: (Toen zei Juda: “Laat haar het voor zich nemen, opdat wij niet misschien tot verachting worden):
Wij zien, dat mensen die zich niet door Gods Geest laten leiden, altijd meer bezorgd zijn voor de publieke opinie dan voor het oordeel van God.

Calvijn over Genesis 38:26: (En Juda zei: “Zij is rechtvaardiger dan ik”):
Hierin verdient hij onze navolging, om zonder beul en foltertuig de waarheid haar volle recht te laten wedervaren, zodat wij ons niet schamen, de zonden waarop God ons wijst, te bekennen.
Deze geschiedenis getuigt, van hoeveel belang het is, om niemand te veroordelen, tenzij hij eerst gehoord is. Omdat het niet alleen beter is dat schuldigen vrijgesproken worden, dan dat de een of andere onschuldige omkomt, maar ook omdat de verdediging vele dingen aan het licht brengt die soms dwingen tot verandering van de vorm van proces.

Calvijn over Genesis 39:2: (En de HEERE was met Jozef):
Ook goddelozen, op wie Hij met recht vertoornd is, verwaardigt Hij dáárom voor een tijd met Zijn zegeningen, om hen vriendelijk uit te nodigen tot berouw.

Calvijn over Genesis 39:2: (En de HEERE was met Jozef, … maar hij was in het huis van zijn heer, de Egyptenaar):
Laten wij leren, ook te midden van onze ellenden Gods genade te beseffen…
… en laat het ons voldoende zijn, als er iets hards gedragen moet worden, dat dit enigszins wordt besprenkeld met zoetheid, opdat wij God niet ondankbaar zijn, Die op deze manier te kennen geeft, dat Hij ons nabij is.

Calvijn over Genesis 39:6: (Jozef was knap van gezicht):
Satan maakt van Gods gaven gewoonlijk strikken om zielen te vangen.
En daarom hebben wij God ernstig te bidden, dat Hij, ons te midden van zoveel gevaren leidende door Zijn Geest, de gaven waarmee Hij ons toerust, vrij houdt van alle smet.

Calvijn over Genesis 39:7: (En het geschiedde dat de vrouw van zijn heer haar ogen op Jozef wierp):
Zo zien wij, dat de ogen als het ware fakkels zijn, om de hartstochten te doen ontvlammen.
Uit dit voorbeeld leren wij, dat niets gemakkelijker plaats vindt, dan dat al onze zinnen het hart met verkeerde begeerlijkheden vergiftigt, tenzij wij sterk op onze hoede zijn.
Satan laat niet na, om voortdurend ons iets voor ogen te stellen, om daarmee ons tot zondigen te prikkelen.
Onze zinnen nemen niet alleen de aangeboden gelegenheid tot zondigen spoedig in zich op, maar ook brengen zij die graag en snel over naar het hart.
En daarom moet elk zich oprecht beijveren om zijn ogen en oren en overige lichaamsdelen te beheersen, opdat niet, zovaak hij aan satan de deur wil openen voor onze inwendige hartstochten (voornamelijk als het waarnemen van de ogen het sterkst is), ongewone voorzichtigheid aangewend moet worden om deze te beteugelen.

Calvijn over Genesis 39:7-8: (… en zij zei: “Lig bij mij!” Maar hij weigerde het):
In Jozefs persoon wordt ons een zeer helder schouwspel van geloof en zelfbeheersing voor ogen gesteld.

Calvijn over Genesis 39:9: (… hoe zou ik dan dit grote kwaad doen, en zondigen tegen God?):
Om de verzoeking te overwinnen is er niets sterker geweest dan de vreze Gods.

Calvijn over Genesis 39:10: (En het geschiedde, dat zij Jozef dag op dag aansprak, maar hij naar haar niet hoorde, om bij haar te liggen, en bij haar te zijn):
Hier wordt Jozefs standvastigheid geprezen, waaruit blijkt, dat in zijn gemoed de ware vreze Gods heeft geheerst.

Calvijn over Genesis 39:10: (… zij sprak Jozef dag op dag aan…):
Omdat wij hieruit zien waartoe mensen uitbreken, waar door onmatigheid van het vlees alle fatsoen is verstikt, moeten wij de Heere bidden, dat Hij niet toelaat, dat het licht van Zijn Geest op deze manier wordt verduisterd.

Calvijn over Genesis 39:10: (…maar hij naar haar niet hoorde, om bij haar te liggen):
Op die leeftijd waaraan gewoonlijk verontschuldiging wordt gegeven, als ze wat al te zeer de perken der matigheid te buiten gaat, had hij zich meer ingehouden dan alle grijsaards.
Als Gods Geest ons nu in deze jongeman zo’n voorbeeld voor ogen stelt…, welke verontschuldiging blijft er dan over voor mannen en vrouwen van rijpere leeftijd, als ze uit eigen beweging zich vernederen of voor geringe aandrang bezwijken?
Het past ons dus te zorgen, dat ontzag voor God alleen sterk genoeg is, om alle lusten van het vlees te beteugelen, ja dat een oprecht en zuiver geweten voor God bij ons hoger staat, dan de toejuiching van de hele wereld.
Niemand toont dat hij de deugd met zijn hele hart betracht, dan hij die – tevreden met God alleen als Getuige – niet aarzelt welke schande ook te ondergaan, liever dan van zijn roeping af te wijken.
Laten de gelovigen, zoveel in hen is, ervoor zorgen, dat zij de naasten stichten door het voorbeeld van een deugdzaam leven.

Calvijn over Genesis 39:20: (Jozefs heer nam hem en leverde hem in de gevangenis):
Zich te verlaten op Goddelijke hulp is de enige steunpilaar die ons in rampen het hoofd boven water houdt. Ook is onze wapenrusting die ons onoverwinnelijk maakt dit: tot God de toevlucht nemen.

Calvijn over Genesis 39:21: (De HEERE was met Jozef, en wendde Zijn goedertierenheid tot hem):
De Heere liet met opzet hem tot het uiterste gebracht worden, opdat Hij hem als uit het graf zou opvoeren.
Zoals het licht van de zon in duisternis helderder wordt aanschouwd, zo schittert Gods genade in de nevel van ellenden heerlijker, wanneer zij boven verwachting ons te hulp komt.
Mozes zegt, dat God met Zijn knecht Jozef is geweest, omdat Hij Zijn barmhartigheid tot hem neigde. Opdat wij weten, ook wanneer God ons van onrechtmatig geweld bevrijdt, of wanneer Hij ons helpt in een goede zaak, dat Hij toch door Zijn eigen goedheid er toe geleid wordt dat Hij dit doet.
Wij zijn onwaardig, dat Hij ons Zijn hulp verleent, tenzij Hij redenen neemt uit Zichzelf omdat Hij barmhartig is.

Calvijn over Genesis 40: (En het geschiedde na deze dingen, dat de schenker van de koning van Egypte, en de bakker, zondigden tegen hun heer, de koning van Egypte):
Hoewel Hij de vrome man langs een rechte weg uit de gevangenis kon uitrukken, wilde de Heere hem langs kronkelende paden omvoeren, om daardoor des te beter zijn lijdzaamheid te beproeven, en door de uitkomst te tonen, dat Hij wonderlijke en voor ons verborgen wegen hield.
… opdat wij leren het heil dat Hij aan ons beloofd heeft, niet naar ons eigen gevoel af te meten, maar dat wij toestaan door Zijn hand hierheen en daarheen te worden geleid, totdat Hij Zijn werk voltooit.

Calvijn over Genesis 40:8: (Jozef zei tegen hen: zijn uitleggingen niet van God?):
Hij matigt zich dus niet aan, wat hij belijdt dat aan God toekomt, maar naar de mate van zijn roeping biedt hij hun zijn diensten aan. Dit moet daarom worden opgemerkt, opdat niemand zich toevallig meer aanmatigt, dan hij weet, dat hem door God is vergund.
Paulus vermaant zo nauwkeurig, dat de gaven van de Geest onderscheidenlijk worden uitgedeeld (I Korinthiërs 12 vers 14 ) en aan elk deelt hij een bijzondere positie toe, opdat niemand zich uit begerigheid opdringt, of een verkeerd ambt op zich neemt, maar allen zich strikt binnen de perken van hun roeping houden. Als deze bescheidenheid niet in acht wordt genomen, moet alles noodzakelijk verward worden.
Hij beroemt zich dus niet op zijn scherpzinnigheid of op zijn helderziendheid, maar wil slechts als dienaar Gods erkend worden. Deze regel moeten volgen zij die uitmunten, opdat ze niet door zichzelf méér toe te kennen, dan hun toekomt (wat meestal gebeurt) Gods genade verduisteren.
Zo worden mensen door rampen getemperd, dat zij andere ongelukkigen niet verachten. Zozeer verwekt gemeenschappelijk lijden sympathie.
Daarom is het volstrekt geen wonder, dat de Heere ons door tal van zorgen oefent, omdat toch niets ons méér past, dan vriendelijkheid jegens broeders, die overstelpt door smarten zijn blootgesteld aan verachting. Dit te leren door ondervinding is noodzakelijk, omdat de ons aangeboren bandeloosheid door voorspoed meer en meer wordt versterkt.

Calvijn over Genesis 40:19: (Farao zal u aan een hout hangen, en het gevogelte zal uw vlees van boven u eten):
Hoewel de uitleg van de droom onaangenaam en hard zou zijn, toch volvoert Jozef in goede trouw de hem van God opgelegde taak, door zonder opsmuk te verklaren, wat hem geopenbaard was. Deze vrijheid moeten profeten en leraars hoog houden, om zonder aarzelen met hun leer diegenen te wonden, aan wie God de dood aankondigt.

Calvijn over Genesis 40:23: (Maar de overste der schenkers dacht aan Jozef niet, maar vergat hem):
Doordat hij twee jaren lang in onzekerheid bleef, verdween niet alleen de hoop, maar drukte een grotere wanhoop dan vroeger op hem. In zijn persoon worden wij dus allen onderwezen, dat niets verkeerder is, dan aan God de tijd voor te schrijven voor Zijn hulp, Die met opzet de Zijnen lang in gespannen verwachting houdt, opdat zij bij ondervinding zouden leren verstaan, wat het is te hópen.

Calvijn over Genesis 41:8: (Hij riep al de tovenaars van Egypte, maar er was niemand, die de droom aan Farao uitlegde):
Uit dit voorbeeld worden wij onderwezen, hoe uitnemend voor ons gezorgd wordt, wanneer de Heere ons, die bedrogen willen worden, de gelegenheden tot dwalingen ontneemt.

Calvijn over Genesis 41:14: (Toen zond Farao en riep Jozef…):
Pharao’s trots moest eerst bedwongen worden. Dezelfde voorbereiding hebben de uitverkorenen ook nodig, omdat zij nooit werkelijk leerzaam zijn, als niet de trots van het vlees ten onder wordt gebracht.

Calvijn over Genesis 41:16: (Jozef antwoordde Farao: “Het is buiten mij! God zal Farao’s welstand aanzeggen”):
Laten wij uit het voorbeeld van Jozef leren, om zelfs bij ongelovigen Gods genade te verheerlijken.
Dit is de eerste trap van wijsheid: zich niets aanmatigen, maar bescheiden te erkennen, dat wat lofwaardig is, voortvloeit uit de bron van Gods genade.
Dit is vooral opmerkenswaardig, dat aan wie de geest van kennis van de hemel is gegeven, zal een geschikt en trouw uitlegger van God zijn.

Calvijn over Genesis 41:25: (Toen zei Jozef tot Farao: “Wat God is doende, heeft Hij Farao te kennen gegeven”):
Hieruit besluiten wij dat God geen ledig Aanschouwer is van de toevallige loop der dingen, zoals de meeste wijsgeren leuteren, maar dat Hij door Zijn wil bepaalt, wat gebeuren zal.
Het is dienstig te bedenken, zo dikwijls de aarde onvruchtbaar is, hetzij door vorst, hetzij door brandkoren, hetzij door hagel, hetzij iets anders de oorzaak is, dat dit alles door Gods Raad wordt bestuurd.

Calvijn over Genesis 41:32: (En aangaande, dat die droom aan Farao voor de tweede maal is herhaald, is, omdat de zaak door God vastbesloten is):
Jozef bedoelt niet, dat iets veranderlijk zou zijn wat God slechts eenmaal heeft geopenbaard, maar dat in Pharao’s geest het geloof aan de geopenbaarde zaak niet zou wankelen.
Omdat Hij niets verkondigt, dan uit Zijn vastbepaalde Raad, is het voldoende als Hij eenmaal spreekt.
Onze traagheid en onstandvastigheid dringt Hem, om meermalen hetzelfde te herhalen, opdat zich in onze harten zou wortelen, wat zeker bij Hem besloten is.

Calvijn over Genesis 41:34: (Laat Farao opzieners over het land aanstellen…):
Wij weten, dat de ware en wettige profeten van God niet maar eenvoudig voorspellen wat toekomstig is, maar ook de redmiddelen aanwijzen tegen dreigende rampen.

Calvijn over Genesis 41:38: (Farao zei tot zijn knechten: Zouden wij wel een man vinden als deze in wie Gods Geest is?):
Nooit laat God de mensen zozeer verdierlijken, of zij kunnen in het duister Zijn kracht nog tasten. Hoezeer een goddeloze afval hen doet afdwalen, toch blijft het besef van een godheid over.

Calvijn over Genesis 41:42: (Farao nam zijn ring van zijn hand af, en deed hem aan Jozefs hand, en liet hem fijne linnen klederen aantrekken, en legde hem een gouden ketting om zijn hals):
Als aan Gods knechten de keuze wordt gelaten, is niets veiliger dan alle mogelijke weelderigheid te vermijden.

Calvijn over Genesis 41:51: (Jozef noemde de naam van de eerstgeborene Manasse. “Want”, zei hij “God heeft mij doen vergeten al mijn moeite, en het ganse huis van mijn vader”):
Men hoeft zich niet druk te maken met het verontschuldigen van Jozefs zonde. Veeleer meen ik, dat wij er op gewezen worden, hoezeer men zich moet wachten voor de verlokkingen van de wereld, dat deze niet meer dan behoorlijk onze zinnen strelen.
Immers, zie naar Jozef: hoe zuiver hij ook God dient, toch is zijn geest verduisterd, doordat de zoetheid van de eer hem bekoorde, zodat hij zonder te denken aan zijn vaderlijk huis, zich naar zijn genoegen in Egypte bevindt.
Dit stond bijna gelijk met zich af te scheiden van Gods kudde.
Wel is dit een lofwaardige bescheidenheid, dat hij uit begeerte om de Goddelijke goedheid jegens hem te verkondigen, zich niet schaamt in de namen van zijn zonen een gedenkteken op te richten van zijn droevig lot.

Calvijn over Genesis 42:1: (Toen Jakob zag, dat er koren in Egypte was…):
Gods voorzienigheid is op zichzelf beschouwd een doolhof. Zodra wij echter de uitkomst van de dingen met het begin verbinden, straalt ons die verwonderlijke manier van doen schitterend tegen.
Onze eigen traagheid verhindert ons, om met de ogen van het geloof te zien, dat God de wereld bestuurt.
Omdat er haast geen duidelijker schilderij van de Goddelijke voorzienigheid bestaat dan deze geschiedenis, moeten godvruchtige lezers zich in de overdenking daarvan trouw oefenen, om te weten dat schijnbaar toevallige dingen door Gods hand worden bestuurd.

Calvijn over Genesis 42:7: (Toen Jozef zijn broers zag, kende hij hen, maar hij hield zich vreemd jegens hen, en sprak hard met hen):
Men vraagt of zijn ‘doen alsof’ niet zondig is, die gepaard ging met leugen. Wij weten immers, hoezeer oprechtheid God behaagt, en hoe streng Hij de Zijnen weerhoudt van valse schijn en bedriegerij.
Soms doen ook de gelovigen enkele dingen godvruchtig die men toch niet tot voorbeeld mag stellen. En volgens een algemeen bevel van God, moet door ons de oprechtheid in praktijk worden gebracht.
Ik acht, dat men niet veel Zeer hoeft te zweten, om Jozef te verontschuldigen, omdat het waarschijnlijker is, dat er iets menselijks in zijn gevoel was, dat God hem heeft vergeven.

Calvijn over Genesis 42:9: (Toen dacht Jozef aan de dromen die hij over hen gedroomd had):
Al heeft Gods Woord een plaats in onze harten, toch gebeurt het gedurig, dat het zó wordt onderdrukt, dat het als uitgedoofd schijnt, voornamelijk als het geloof door een nevel van rampen wordt onderdrukt.

Calvijn over Genesis 42:15: ([Zo waar als Farao leeft…!]):
De natuur schrijft voor, dat men deze eer aan God alleen mag toekennen, zodat de mensen Hem het oordeel toekennen, en Hem als de hoogste Scheidsrechter en Getuige voor trouw en waarheid houden.
Wie bij God zweert, wil dat Hij tussenbeiden komt, om meinedigen te straffen
Wanneer Mozes hemel en aarde tot getuige roept (Deuteronomium 32 vers 1 ), verklaart hij dat er geen oord der wereld zou zijn, dat niet bij Gods troon zou getuigen van de ondankbaarheid van het volk, als het de leer van de zaligheid versmaadde.
Ook toont de herhaling (van Jozelfs woorden), dat als iemand eenmaal aan het kwade gewoon is, niets gemakkelijker is, dan herhaaldelijk te zondigen.
Daarom moet des te grotere voorzichtigheid in acht worden genomen, dat niet een dergelijke toegevendheid ons in een kwade gewoonte verhardt.

Calvijn over Genesis 42:17: (En hij zette hen samen drie dagen in bewaring):
Uit zijn manier van doen, mag men geen regel afleiden om streng en hard te handelen, omdat het twijfelachtig is of hij goed heeft gehandeld of niet.
Het staat te vrezen, dat zij die van zijn voorbeeld een voorwendsel maken, ver af zijn van zijn zachtmoedigheid, zodat zij niet zozeer ware navolgers zullen zijn als wel na-apers.

Calvijn over Genesis 42:18: (En op de derde dag zei Jozef tegen hen: “… ik vrees God”):
De bron van een goed en zuiver geweten, zodat wij tegenover de mensen trouw en billijkheid bewaren, is de vrees voor God.
Daarom moeten wij ons moeite geven, als wij graag van trouweloosheid, list, wreedheid en alle slechte lust tot kwaaddoen rein blijven, om onder elkaar de godsdienst te bewaren.

Calvijn over Genesis 42:18: (En op de derde dag zei Jozef tegen hen: “… ik vrees God”):
Zo vaak wij onderling minder oprecht of vriendschappelijk handelen, komt de goddeloosheid openlijk te voorschijn.

Calvijn over Genesis 42:21: (Toen zeiden zij de een tot de ander: “Voorwaar, wij zijn schuldig aan onze broer wiens benauwdheid van ziel wij zagen, toen hij ons om genade bad, maar wij hoorden niet! Daarom komt deze benauwdheid over ons”):
Nog niet had Christus met Zijn mond deze mening uitgesproken: “Met welke maat gij meet, zullen anderen u meten” (Mattheüs 7 vers 2) maar natuurlijk stond het vast, dat zij die wreed zijn geweest, medelijden onwaardig zijn.
Vreselijk is die uitspraak, dat hij die zijn oor verhardde voor het geroep van de arme, op zijn beurt zelf zal roepen, en niet verhoord zal worden. (Spreuken 21 vers 13).
Laten wij leren vriendelijk te zijn, meelijden met ellendigen, en naar smekelingen onze hand tot hulp uit te strekken.
Als het ons soms overkomt, dat wij wat al te hard door de mensen behandeld worden en onze beden trots versmaad worden, laat dan ons tenminste te binnen komen als wij te weinig barmhartig gehandeld hebben.
Hoewel het beter is, voor de tijd wijs te wezen, is er toch enig voordeel aan verbonden, om zo vaak anderen ons trots verachten, te overwegen, of niet zij met wie wij te doen hadden, niet van ons dezelfde hardheid hebben ervaren.
Met deze woorden verklaren zij, dat de harten van mensen door God worden bestuurd, zodat zij óf tot billijkheid geneigd worden, óf tot onbuigzame hardheid verharden.
Gods goedheid is over hemel en aarde verspreid, en Zijn weldadigheid verzadigt niet alleen de mensen, maar wordt ook aan het redeloze dier betoond, daarom strijdt niets méér tegen Zijn natuur, dan hen die onze hulp inroepen, trots af te stoten.

Calvijn over Genesis 42:24: (Hij nam Simeon en bond hem voor hun ogen):
Men moet toezien, dat een zondaar niet door droefheid wordt verteerd, wanneer wij niet zacht en gewillig zijn om vergeving te schenken.

Calvijn over Genesis 42:28: (Toen ontging hun het hart [= toen ontzonk hun de moed], en zij verschrikten):
Wij moeten God te vragen, dat Hij in hachelijke en verwarde omstandigheden, niet alleen kracht, maar ook rijkelijk besluitvaardigheid schenkt.

Calvijn over Genesis 42:28: (Zij zeiden de een tegen de ander: Wat is dit, dat God ons heeft gedaan?):
Dit is een niet alledaagse en gewoonlijk ook nuttige wijsheid, om zo vaak enige tegenspoed ons overkomt, ons te gewennen aan het overdenken van Gods oordelen.
Elk, die zich heeft geoefend in het overdenken van zijn zonden, stelt zich – zodra hij gekweld wordt – God als Rechter voor ogen, en vernedert zich voor Zijn aangezicht, en met hoop op vergiffenis schikt hij zich tot geduld.
Al zijn de mensen van wie de hand ons kastijdt, vaak onrechtvaardig, toch brengt Hij op een onbegrijpelijke manier door hen Zijn oordelen ten uitvoer, waartegen men zich niet mag verzetten, en niet mag morren.
Goddelozen, al erkennen zij, dat zij door Gods hand worden geslagen, houden soms niet op over Hem te klagen.

Calvijn over Genesis 43:1: (De honger nu werd zwaar in dat land):
Een sterke twijfel kan hem omverwerpen wat die heerlijke belofte voor hem wil: “Ik ben God, de Almachtige, wees vruchtbaar en vermenigvuldig u; Ik zal u zegenen.”
Het is nuttig voor ons, om deze strijd van de vrome vaderen te kennen, opdat wij door dezelfde wapens waarmee zij strijdende hebben overwonnen, ook onoverwonnen standhouden, hoezeer God ons ook zonder Zijn ogenblikkelijke hulp laat.

Calvijn over Genesis 43:14: (Mij aangaande, als ik van kinderen beroofd ben, dan ben ik beroofd!):
Wij moeten uit het voorbeeld van Jakob verdraagzaamheid leren, als de Heere ons vaak als het ware de duimschroeven aandoet en ons dwingt om vele dingen tegen onze zin te doen.
Wij hebben, waar mensen tegen ons onrechtvaardig zijn, van de Heere een verandering ten goede te hopen en te vragen. Dit moet echter vastgehouden worden, dat het niet buiten Gods Raad omgaat, dat zij zich al te hard jegens ons gedragen.

Calvijn over Genesis 43:32: (Egyptenaars mogen [=kunnen] geen brood eten met de Hebreeën, omdat dit voor Egyptenaren een gruwel is):
Wij hebben ons te beijveren, om ons van het vuil der wereld rein te bewaren voor de Heere, maar deze ijver moet zo worden beperkt, dat wij meer van de zonden, dan van de mensen afkerig zijn.
Dáárom heiligt God Zijn kinderen, met als doel dat zij zich wachten van de zonden van ongelovigen, in wier midden zij verkeren, maar toch allen die nog te genezen zijn, tot deelneming aan hun godsvrucht winnen.
Op twee dingen hebben wij te letten
- dat de waarheid van ons geloof bij onszelf goed vaststaat
- daarna dat niet onze overvloedige traagheid in het voortbrengen van vruchten velen van de Heere geheel vervreemdt, die anders gewonnen konden worden.

Calvijn over Genesis 43:34: (Benjamins gerecht was vijfmaal groter, dan de gerechten van hen allen. En zij dronken, en zij werden dronken met hem):
Hoezeer voedingsmiddelen ook tot ondersteuning zijn van onze nooddruft, toch gaat het wettige gebruik daarvan verder. Want niet zonder reden is behalve de levenskracht ook smaak in de spijzen gelegd, opdat de hemelse Vader ons met Zijn genietingen zou verkwikken.
Hoe vriendelijker Hij genadig zorg voor ons draagt, des te meer past het ons, om ons zorgvuldig te beperken tot een matig gebruik.
Wij weten hoe teugelloos de hevige verlangens van het vlees zijn. En daardoor komt het dat het bij overvloed bijna altijd losbandig is, maar in armoede ongeduldig is.
Wij hebben vast te houden aan de regel van Paulus (Filippenzen 4 vers 12 ) dat wij moeten weten honger te lijden en overvloed te hebben.
Wij hebben zorgvuldig toe te zien, als grotere overvloed rijkelijk voorhanden is, dat deze ons niet tot overdaad wegsleurt, en aan de andere kant moeten we er op letten dat wij armoede met een kalm gemoed dragen.
Misschien zal de een of ander zeggen, dat ons vlees maar al te zeer geneigd is om overdaad te verbloemen, en men het daarom niets meer moet geven dan de noodzaak verlangt. En zeker, ik stem toe, dat men met zorg moet waarnemen wat Paulus voorschrijft (Romeinen 13 vers 14 ) opdat wij niet het vlees verzorgen tot begeerlijkheden.
Maar omdat het van zeer groot belang is voor alle vromen, om met een berust geweten uit Gods hand hun voedsel te ontvangen, moet men zich houden tot hoe ver het geoorloofd gebruik van brood en wijn zich uitstrekt.

Calvijn over Genesis 44:2: (Mijn beker, de zilveren beker, zult gij leggen in de mond van de zak van de jongste):
Omdat het een zeldzame en ook moeilijke deugd is hierin maat te houden, moeten wij oppassen, dat wij niet in die harde handelwijze het voorbeeld van Jozef nadoen, tenzij alle wraak is afgelegd, en wij van alle haat rein en vrij zijn.
Wij worden vermaand, dat het niet genoeg is als iemand voor een tijd zich tegen een tevoorschijnkomende ondeugd verzet, tenzij er standvastigheid bijkomt in de tegenstand, hoezeer deze ook opborrelt.

Calvijn over Genesis 44:16: (God heeft de ongerechtigheid van uw knechten gevonden):
O, dat zij hiertoe de toevlucht namen die door Gods gesel geslagen worden, de oorzaak daarvan niet meteen vatten: wanneer zij voelen dat mensen zonder oorzaak vijandig tegen hen zijn, dat zij de verborgen oordelen van God zich te binnen roepen waarmee Hij ons moet vernederen.

Calvijn over Genesis 45:1: (Toen kon zich Jozef niet bedwingen voor allen die bij hem stonden):
Dwaas zeggen de stoïcijnen, dat het heldenmoed is, om niet door medelijden te worden bewogen.
Nu openbaart zich in zijn geweldige gemoedsbeweging zowel zijn heldhaftige zielengrootheid als zijn Goddelijke matigheid, omdat hij over toorn en haat overwinnaar was, zodat hij hen zo vurig liefhad die misdadig tot zijn ondergang hadden samengespannen, zonder door enig onrecht geprikkeld te zijn.

Calvijn over Genesis 45:1: (Hij riep: “Doe alle man van mij uitgaan!” En er stond niemand bij hem, toen Jozef zich aan zijn broers bekend maakte):
Hij beveelt allen om weg te gaan, omdat hij rekening houdt met hun eergevoel, opdat die afschuwelijke misdaad niet aan vele getuigen bekend wordt. En was dit niet het bewijs van de hoogste zachtzinnigheid, dat hij wilde, dat hun schande bedekt bleef?
Hoewel hij met hen apart was, onthield hij zich van alle bittere woorden, en verwaardigde hen uit eigen beweging met een vriendelijke vertroosting.

Calvijn over Genesis 45:3: (En Jozef zei tegen zijn broers: “Ik ben Jozef. Leeft mijn vader nog?”):
Uit dit voorbeeld leren wij, dat wij moeten oppassen, dat zij niet door droefheid worden overstelpt die waarlijk en met oprecht schaamtegevoel zijn vernederd.
Zolang de zondaar doof is voor berispingen, of rustig zichzelf vleit, of brutaal en hardnekkig de vermaningen afwijst, of door toneelspel zich verontschuldigt, moet grotere strengheid worden aangewend.
De hardheid moet een einde nemen, zodra hij verpletterd neer ligt, en hij door de kennis van zonde siddert. Dan moet althans gematigdheid volgen, die door de hoop op vergiffenis de uitgeworpene opricht.

Calvijn over Genesis 45:8: (Gij hebt mij niet hierheen gezonden, maar God Zelf):
Deze schriftplaats is opmerkelijk, want wij leren daaruit dat nooit de rechte ordening der mensen door verkeerdheid en kwaadwilligheid zo wordt verstoord, of God richt hun verwarde en onstuimige grillen tot een goed einde.
Ook leren wij hoe en tot welk gebruik wij Gods voorzienigheid moeten beschouwen.
Als nieuwsgierige mensen over Gods voorzienigheid redeneren, vermengen en verdraaien zij niet alleen alles, door het doel voorbij te zien, maar verzinnen zij ook allerlei dwaze dingen, om Gods rechtvaardigheid te beledigen.
En deze onbeschaamdheid maakt, dat enkele vrome en bescheiden mensen verlangen, dat dit deel van de leer begraven blijft.
Want zodra dit in het midden gebracht wordt, dat God het roer houdt van de hele wereld, zodat niets gebeurt dan met Zijn wil en op Zijn bevel, dan werpen zij die over de verborgenheden van God minder eerbiedig oordelen, tal van kwesties op, die niet alleen kinderachtig, maar ook schadelijk zijn.
Maar dit onheilige gebrek aan zelfbeheersing moet niet alleen te keer worden gegaan, maar ook hebben wij hierin maat te houden, dat wij niet verlangen naar grove onwetendheid van die dingen die niet alleen geopenbaard zijn in Gods Woord, maar ook zeer nuttig zijn, om te weten.
Goede mannen schamen zich te bekennen, dat alles wat de mensen ondernemen, niet dan met Gods wil gebeurt, opdat niet onbeteugelde tongen meteen tegenpruttelen, óf dat God de oorzaak van de zonde is, óf dat men goddeloze mensen niet als zonde kan aanrekenen, wat zij tot volvoering van Gods Raad verrichten.
Maar ook al kan die heiligschennende woede niet weerlegd worden, het is ons voldoende om die te verafschuwen.
Intussen past het ons vast te houden, wat door duidelijke getuigenissen van de Schrift is geopenbaard: wat mensen ook beramen, God van de hemel toch te midden van hun geraas hun plannen en pogingen beheerst, kortom, dat Hij door hun handen volvoert, wat Hij bij Zichzelf heeft besloten.
Goede mannen, die bang zijn, om Gods rechtvaardigheid aan de laster der goddelozen bloot te stellen, nemen de toevlucht tot deze onderscheiding, dat God sommige dingen wil en andere dingen toelaat, alsof dus, zolang Hij niet werkt, er alle mogelijke vrijheid van handelen bij de mensen zou zijn.
Als God slechts had toegelaten, dat Jozef naar Egypte werd gevoerd, zou Hij hem niet bestemd hebben tot dienaar van het behoud van vader Jakob en zijn zonen, wat Hem nu uitdrukkelijk wordt toegekend.
Weg dus met dit ijdele verzinsel, dat kwade dingen slechts met Gods toelating, niet met Zijn raad of wil gebeuren, die Hij Zelf later tot een goed einde ombuigt.
Met ‘kwade dingen’ heb ik op het oog mensen die geen ander doel hebben dan verkeerd handelen. Zoals nu in hen de zonde huisvest, zo moet ook de hele schuld op hen worden gelegd. God werkt echter wonderlijk door hen, opdat Hij uit de droesem van onzuivere mensen zuivere rechtvaardigheid te voorschijn brengt.
Deze handelwijze is verborgen en veel te diep voor ons verstand. Daarom is het geen wonder, als de ongebondenheid van het vlees daartegen opkomt. Maar daarom moeten wij des te nauwkeuriger opletten, dat we niet die onmetelijke diepte tot onze enge grenzen proberen te beperken.
Daarom blijft dit gevoelen vaststaan, dat al komt de menselijke hartstocht tot uitbarsting, en wordt die ongeregeld hierheen of daarheen geslingerd, God toch heerst, en hun bewegingen door een verborgen teugel richt waarheen Hem goeddunkt. Tegelijk moet echter ook dit worden vastgehouden, dat God zuiver handelt, zodat niet de minste zonde aan Zijn voorzienigheid kleeft: Zijn besluiten hebben niets gemeen met de ondeugden van mensen.
Hiervan nu wordt de prachtigste schildering in deze geschiedenis voor onze ogen gehouden. Jozef was verkocht door zijn broers. En met welk ander doel, dan dat zij wilden dat hij op de een of andere manier omkwam en verdween?
Hetzelfde werk nu wordt aan God toegeschreven, maar met een geheel ander doel, opdat in tijd van honger het huisgezin van Jakob boven verwachting voedsel zou hebben. Zo wilde Hij als het ware voor korte tijd Jozefs dood, om hem plotseling als behouder van het leven uit het graf te voeren.
Waaruit blijkt, dat hoezeer het in het begin ook schijnt dat Hij hetzelfde doet als de goddelozen, er toch een verre afstand is tussen hun misdaad en Zijn bewonderenswaardige oordeel.
Wij zien dat Jozef de juiste uitlegger is geweest van Gods voorzienigheid, toen hij daaraan een argument ontleende, om zijn broers vergiffenis te schenken.

Calvijn over Genesis 45:24: (Hij zei tegen hen: verstoort u niet op de weg [= maak onderweg geen ruzie]):
Gods kinderen zijn niet alleen verzoeningsgezind, als hun enig onrecht is aangedaan, maar zelfs bekommeren zij zich erom dat anderen onderling eendrachtig handelen.
Deze vriendelijkheid van Jozef moet door ons worden nagevolgd, om zoveel in ons vermogen zal zijn, twisten en woordenstrijd tegen te gaan.
Christus eist van Zijn discipelen niet alleen, dat zij de vrede liefhebben, maar ook om vrede te stichten (Mattheüs 5 vers 9 ).
Het is onze roeping, om bijtijds aan alle twisten de stof en de gelegenheid te ontnemen.
Wij moeten weten, wat Jozef aan zijn broers onderwijst, door Gods Geest aan ons allen wordt gegeven, namelijk dat wij niet tegen elkaar verbitterd zijn.
Omdat het haast altijd in gemeenschappelijke zonden voorkomt, dat de een de ander door draaien belastert, moeten wij ieder voor ons leren, onze eigen schuld te kennen en te belijden, opdat niet uit dit geharrewar strijd ontstaat.

Calvijn over Genesis 46:1: (En Israël verreisde met al wat hij had, en hij kwam te Ber-seba, en hij offerde offeranden aan de God van zijn vader Izak):
Omdat de vrome man zich gedwongen ziet het land Kanaän te verlaten en naar elders te verhuizen, biedt hij bij het heengaan aan de Heere een offer aan, om zich te verzekeren van de onveranderlijke vastheid van het verbond, dat God Zelf met zijn vaderen gesloten had.
Toen vooral had hij steun nodig, opdat zijn geloof niet zou wankelen. Immers hij stond beroofd te worden van de hem beloofde erfenis, en van de aanblik van zijn land dat het beeld en het waarborg was van het hemels vaderland. Hoe licht kon het hem in de gedachten komen, dat hij tot hiertoe met een ijdele hoop was bedrogen.
Door de herinnering aan het Goddelijk verbond te vernieuwen, wendt hij dus een geschikt geneesmiddel aan, om niet afvallig te worden van zijn geloof.
Deze dienst brengt hij aan de God van zijn vader, om te betuigen – al ging hij weg uit het land waarheen Abraham was geroepen – dat hij toch niet afvallig werd van die God in Wiens dienst hij was opgevoed.
Hij versterkt zich door een offerande en belijdt zijn geloof, want al is de godsvrucht niet gebonden aan uitwendige tekenen, toch wilde hij die steun niet verwaarlozen waarvan hij had ervaren, dat het gebruik volstrekt niet overbodig was.

Calvijn over Genesis 46:2: (En God sprak tot Israël, en zei: Jakob, Jakob!):
Net zo vriendelijk lokt Hij ook ons in de Schrift, om ons tot Zijn discipelen te maken.

Calvijn over Genesis 46:3: (Hij zei: “Ik ben die God, uws vaders God; vrees niet heen te trekken naar Egypte”):
Zoals aan Jakob wordt bevolen om steunend op de belofte zonder aarzelen af te dalen naar Egypte, zo is het de roeping van alle vromen, om op zijn voorbeeld uit Gods genade kracht te putten, en zich aan te gorden tot het gehoorzamen van Zijn bevelen.
Jakob wordt vermaand, dat hij niet langs kromme en menigvuldige omwegen God hoefde te zoeken, omdat hij van zijn jeugd af had geleerd, dat God de Beschermer was van Abrahams huis, als hij tenminste niet van zijn godsvrucht afweek.

Calvijn over Genesis 46:27: (Al de zielen van het huis van Jakob, die in Egypte kwamen, waren zeventig):
Dat hij slechts zeventig zielen noemt, en Stefanus (Handelingen 7 vers 14: Jozef zond heen, en ontbood zijn vader Jakob, en al zijn geslacht, bestaande in vijf en zeventig zielen) er vijf bij heeft, is zonder twijfel gekomen door een vergissing van de afschrijvers.

Calvijn over Genesis 46:29: (… en toen hij zich aan hem vertoonde, viel hij hem aan zijn hals, en weende lang aan zijn hals):
In de samenkomst van Jakob met zijn zoon Jozef tekent Mozes de geweldige aandoening van blijdschap, opdat wij zouden weten, dat de vrome vaderen niet van menselijk gevoel zijn ontbloot geweest.
Echter moet worden vastgehouden, al worden aandoeningen geboren uit een goed principe, dat zij toch altijd door de onmatigheid van het vlees het een of ander kwaad met zich meeslepen, en voornamelijk dit zondige meebrengen, dat zij altijd de perken te buiten gaan. Hieruit volgt, dat men ze niet helemaal moet wegnemen, maar moet beteugelen.

Calvijn over Genesis 46:34: (… want elke schaapherder is voor de Egyptenaren een gruwel):
De Heere laat vaak toe dat wij door de wereld veracht of verworpen worden, opdat wij bevrijd en losgemaakt van haar vuil, heiligheid koesteren. Kortom, Hij laat niet toe dat we ons binden door banden van de aarde, opdat wij naar de hemel geleid worden.

Calvijn over Genesis 47:4: (Wij zijn gekomen om als vreemdelingen in dit land te wonen):
Deze plaats leert ons hoeveel aangenamer het is, om het uiterste hoekje in te nemen in het huis des Heeren, dan buiten de kerk in het midden van paleizen te wonen.
Laat het ons niet moeilijk vallen, om ten koste van verachting en smaad door de wereld de heilige eenheid met Gods kinderen te kopen.
Als iemand niet anders God zuiver kan dienen dan door zich stinkende te maken in de ogen der wereld, weg dan met al deze eerzucht.
(Wij zijn gekomen om als vreemdelingen in dit land te wonen):
Laten wij graag voor een tijd onaanzienlijk zijn, opdat de engelen ons eens ontvangen in de gemeenschap van hun eeuwige heerlijkheid.

Calvijn over Genesis 47:6: (Doe uw vader en uw broers in het beste van het land wonen):
O, dat deze gematigdheid meer zou heersen bij de adel: dat zij zich in persoonlijke aangelegenheden niet anders gedroegen, dan alsof zij gewone mensen waren.

Calvijn over Genesis 47:7: (… en Jakob zegende Farao):
Hoe zij die over ons heersen, ook zijn, wij hebben het bevel om voor hen openbare gebeden te doen (I Timotheüs 2 vers 1-2)

Calvijn over Genesis 47:9: (Jakob zei tegen Farao: de dagen van de jaren van mijn vreemdelingschappen zijn honderd en dertig jaren):
Zoals zij zich niet schaamden, om gedurende hun hele levensloop te zwerven, en om voor vreemdelingen en bijwoners te worden uitgescholden waar zij ook kwamen, zo heeft God hen met de onschatbare eer verwaardigd, dat zij erfgenamen van de hemel zouden zijn.
Met welke gedachte horen wij de wereld te bewonen, waarop ons geen zekere rust of een vast verblijf is beloofd ?
Hetzij dus iemand in zijn vaderland blijft, hetzij hij gedurig wordt gedwongen van plaats te veranderen, laat hij zich degelijk in deze overdenking oefenen, dat hij voor korte tijd als gast op aarde verkeert, totdat hij zijn loop heeft voleindigd, en naar het hemelse vaderland verhuist.

Calvijn over Genesis 47:13: (En er was geen brood in heel het land; want de honger was zeer zwaar: zodat het land van Egypte en het land Kanaän raasden vanwege die honger):
Zij die vruchtbare akkers bebouwen, hebben geen recht om op hun overvloed te vertrouwen, maar zij moeten bedenken, dat een grote voorraad niet zozeer uit de ingewanden der aarde voortkomt, als wel door Gods verborgen zegening afdruipt (of beter: neerstroomt) uit de hemel.
Als God ons door broodsgebrek op de proef wil stellen, moeten wij Hem tegelijk vragen, dat Hij ons vormt om met een kalm en zacht gemoed het gebrek te dragen.

Calvijn over Genesis 47:14: (Toen verzamelde Jozef al het geld dat in Egypteland en in het land Kanaän gevonden werd, voor het koren dat zij kochten. En Jozef bracht dat geld in Farao’s huis):
Mozes zegt, dat Jozef al het geld dat hij verzameld had, in het huis van de koning heeft gebracht. Zeldzaam en zonder weerga was deze eerlijkheid, om te midden van zulke grote stapels (geld) de handen rein te bewaren.

Calvijn over Genesis 47:20: (Zo kocht Jozef het hele land van Egypte voor Farao, want de Egyptenaars verkochten een ieder zijn akker, omdat de honger sterk over hen geworden was):
Zij die al te zeer op voordeel bedacht zijn, moeten zich wachten, dat zij Jozefs voorbeeld niet ten onrechte als voorwendsel gebruiken.
Het is zeker, dat alle overeenkomsten die niet naar de regel der liefde zijn aangegaan, zondig zijn voor God.

Calvijn over Genesis 47:20: (Zo kocht Jozef het hele land van Egypte voor Farao, want de Egyptenaren verkochten een ieder zijn akker, omdat de honger sterk over hen geworden was):
Men heeft door dat billijkheidsgevoel, dat ons door een verborgen natuurlijk besef wordt ingegeven, zo te handelen met anderen, als men verlangt, dat met ons gehandeld wordt.

Calvijn over Genesis 47:22: (De priesters hadden een vastgesteld deel van Farao, en zij aten hun vastgesteld deel dat Farao aan hen gegeven had):
Hierin wordt ons een spiegel voor ogen gehouden waarin wij kunnen zien, dat het godsdienstig besef de mensen is ingeschapen, en dat men dit niet totaal kan uitwissen.

Calvijn over Genesis 48:3: (Daarna zei Jakob tegen Jozef: “God de Almachtige is aan mij verschenen te Luz, in het land Kanaän, en Hij heeft mij gezegend):
Zo past het zodra de genadige aanneming tot kind van God ons is geschonken, dat deze al onze zinnen in beslag neemt, en al het schitterende en aanzienlijke van de wereld verslindt.
Het merendeel weet bij ervaring, dat, zodra van de kant van de wereld ook maar de geringste hoop verschijnt, wij van de Heere worden weggesleurd en van het zoeken naar het hemelse leven worden vervreemd.
Zo vaak satan ons dus door de verlokkingen van de wereld zal proberen te verstrikken om ons uit de hemel naar beneden te trekken, moeten wij ons in herinnering roepen, waartoe wij geroepen zijn, met als doel dat, in vergelijking met de onvergelijkelijke schat van het eeuwige leven al het andere dat voor het vlees begeerlijk is, gering geacht wordt.
Als vroeger de heilige Jozef zoveel eer bewees aan een duister visioen, dat hij alleen door de inhoud hiervan Egypte vergat en graag overging tot de verachte schare van de gemeente, hoe schandelijk is dan tegenwoordig onze dwaasheid, hoe slecht onze gevoelloosheid, hoe afschuwelijk onze ondankbaarheid, dat wij niet minstens even sterk worden bewogen, waar de hemelse Vader ons nu door de geopende deur van Zijn Koninkrijk, meer dan lieflijk tot Zich nodigt!
Tegelijk moet worden opgemerkt, door de heilige Jakob worden geen ijdele inbeeldingen opgedrongen, waarmee hij zijn zoon tot zich lokt om hem te bedriegen, maar dat hij spreekt over Gods zekere belofte, waarop hij zich veilig kan verlaten.
Hieruit worden wij onderwezen, dat het geloof zich terecht op niets anders grondt dan alleen op Gods Woord, en deze steun is daarvoor ook vast genoeg, om – door welke aanslagen ook bedreigd – nooit te wankelen.
Laten wij daarom leren om zo vaak satan ons door zijn afleidingsmiddelen hierheen en daarheen probeert te slingeren, onze aandacht te vestigen op Gods Woord, en zo vast te steunen op de verborgen goederen, dat wij minachten wat ons vlees nu ziet en liefkoost.
Jakob voelt zich gezegend, omdat hij – de hem beloofde genade omhelsd hebbende – aan de uitvoering niet twijfelt.

Calvijn over Genesis 48:4: (Hij heeft tegen mij gezegd: “Zie, Ik zal u vruchtbaar maken, en u vermenigvuldigen, en u tot een hoop van volken stellen”):
Sinds het geestelijke Israël over alle streken van de wereld verstrooid is, en onderscheiden volken tot één gemeente vergaderd zijn, is de vermenigvuldiging begonnen geheel in vervulling te gaan.
Al was de belofte waarvan hij wist, dat zij uit de hemel was gevloeid, slechts gelijk aan een droombeeld, toch heeft hij haar hoger geschat dan alle schatten van Egypte, die hij genoot.
Wat deze uitdrukking betekent, hebben wij elders gezegd, namelijk dat de Israëlieten de voortdurende erfgenamen van het land zouden zijn, tot op de komst van Christus, waardoor de wereld is vernieuwd.
Aan het oude volk was tot op de door Christus gebrachte vernieuwing, dit deel der aarde beloofd; maar nu, sinds de Heere de hele wereld aan Zijn volk heeft toegezegd, hebben wij een vollediger genot van de erfenis.
Jakob sterft als balling in Egypte, maar intussen roept hij de onderkoning van Egypte weg van zijn waardigheid tot ballingschap, opdat het hem goed zou gaan en hij voorspoed zou hebben.
Jozef, die zijn vader als een profeet van God erkent (die niets uit zichzelf zou verzinnen), schat het hem aangeboden eigendomsrecht – waarvan nergens iets te zien was – niet minder dan alsof het al in zijn hand was.

Calvijn over Genesis 48:9: (Jozef zei tegen zijn vader: “Zij zijn mijn zonen, die God mij hier gegeven heeft”):
In Jozefs woord is opmerkelijk, wat wij ook elders hebben aangestipt, dat de vrucht van de buik niet toevallig wordt geboren, maar gerekend wordt onder de bijzondere gaven van God.

Calvijn over Genesis 48:15-16: (God… zegene deze jongens):
Al worden alle dienaren en herders van de gemeente niet alleen getuigen van de hemelse genade genoemd, maar al is zelfs de uitdeling van de geestelijke gaven hun opgedragen – toch, waar zij bij God worden vergeleken zijn zij niets, omdat Hij alleen alles in Zich bevat.

Calvijn over Genesis 48:15: (De God, voor Wiens aangezicht mijn vaders, Abraham en Izak, gewandeld hebben…):
God had hen en hun nakomelingen voor Zich tot volk uitverkoren, maar die belofte was daarom van kracht, omdat zij – door het geloof aangenomen – een levende wortel kreeg.
Nu zien wij, dat hij het geloof van zijn vaderen niet zo maar in het midden brengt, zonder welke hij geen wettige opvolger zou geweest zijn van Gods verbondsgenade.
Al doet God Zijn zon opgaan over goeden en bozen zonder onderscheid en al voedt Hij ongelovigen niet minder dan gelovigen, omdat Hij echter alleen aan de Zijnen het bijzondere gevoel van Zijn Vaderlijke liefde geeft in het gebruik van Zijn gaven, gebruikt Jakob met recht deze grond tot bevestiging van zijn geloof, dat hij steeds door Gods hulp was beschermd.
De ongelovigen worden mild door God gevoed, maar zij zwelgen daarin als varkens, die – al vallen de eikels uit de bomen – toch hun snuit naar de grond gericht houden.
Dit is in Gods weldaden het voornaamste, dat ze voor ons bewijzen of onderpanden zijn van Zijn Vaderlijke liefde voor ons.
Jakob aanvaardt uit een godvruchtig besef, waarmee Gods kinderen zijn begiftigd, alle goed dat God over hem had uitgestort, terecht als bewijs van de beloofde genade.
Het is alsof hij zei, dat hij een helder voorbeeld was, hoe waarachtig en trouw de Heere Zijn verbond hield, waarin Hij voor de zonen van Abraham een Vader zou zijn
Laten wij hieruit leren om, welke weldaden wij ook uit Gods hand ontvangen, die goed te beoordelen en te overdenken, opdat zij evenveel hulpmiddelen zouden zijn om ons geloof te bevestigen.
De beste manier om God te zoeken is deze, waar wij beginnen met het Woord; vervolgens komt de proefondervindelijke kennis (om zo te zeggen) er bij.

Calvijn over Genesis 48:16: (Die Engel, Die mij verlost heeft van alle kwaad…):
Altijd is de breuk tussen God en mensen te groot geweest, dan dat er zonder Middelaar iets van omgang zou kunnen zijn.
Omdat wij door deze woorden onderwezen worden, dat het eigenlijk Christus’ taak is ons te beschermen en uit alle rampen uit te rukken, daarom moeten wij oppassen, dat geen onheilige vergeetachtigheid deze genade begraaft.
Ja, zelfs naarmate aan ons duidelijker genade is geschonken dan vroeger aan de heiligen onder de wet (sinds Christus het openlijk uitsprak, dat de gelovigen aan Hem ter bewaring gegeven waren, met als bedoeling dat niemand van hen verloren zou gaan; Johannes 17 vers 12), naar die mate moet zij des te meer kracht doen in onze harten. Nu eens, dat zij door ons met gepaste lof op een schitterende manier verheerlijkt wordt, dan weer dat zij ons aanspoort tot het zoeken van deze bescherming van onze beste Beschermer.
Als wij overwegen, hoeveel gevaren ons omringen, zal er haast geen dag voorbijgaan, of wij zijn uit duizend doden gerukt. Vanwaar komt dit anders, dan dat Gods Zoon zorg voor ons draagt, Die uit de hand van de Vader de taak heeft aangenomen om ons te beschermen?

Calvijn over Genesis 48:17: (Toen Jozef zag, dat zijn vader zijn rechterhand op het hoofd van Efraïm legde, was het kwaad in zijn ogen):
Jozef dwaalt daarin, dat hij Gods genade aan de gewone orde van de natuur bindt, alsof de Heere niet vaak met opzet het recht van de natuur verandert, met als doel dat wij weten, dat het enkel in Zijn vrije wil staat, wat Hij uit genade schenkt.
Als God aan elk uitbetaalde wat Hij aan hem schuldig zou zijn, kon men met recht een vaste regel van tevoren vaststellen voor Zijn gunstbewijzen. Maar omdat Hij aan niemand iets verplicht is, is Hij met recht vrij in het uitdelen van gaven.
Met als doel dat niemand in het vlees zou roemen, kiest Hij hen uit die geen eigen waardigheid meebrengen, en verheerlijkt Hij in hen met opzet Zijn vrije / kosteloze barmhartigheid.
Hoewel deze vrijheid van God zich uitstrekt tot allerlei goed, blinkt zij toch in de aanneming tot kind het helderst uit, waar God uit een verloren menigte diegenen tot zaligheid voorbestemt, die Hij goedkeurt.
Wij moeten van onze kant God Zijn macht onverzwakt laten houden. En als soms het gevoel van ons vlees ertegenin schreeuwt, laten wij dan bedenken dat niemand hier wijzer is, dan zij die zich in de wonderlijke oordelen van God als blind beschouwen, zodat zij de oorzaak van het onderscheid nergens anders zoeken dan in Hem.

Calvijn over Genesis 48:21: (Daarna zei Israël tegen Jozef: “Zie, ik sterf; maar God zal met u wezen, en Hij zal u terug brengen naar het land van uw vaderen”):
Over zijn dood maakt hij met die bedoeling melding, om eraan te herinneren, dat de eeuwige waarheid van God volstrekt niet afhing van het leven der mensen. Het is alsof hij had gezegd: “Mijn leven, kort en bouwvallig als het is geweest, verdwijnt wel, maar de belofte van God, die geen einde heeft, zal – ook wanneer ik gestorven ben – nog van kracht zijn.”
Wanneer de Heere door sterfelijke mensen Zijn Woord aan de wereld heeft bekend gemaakt (al hebben zij hun levensloop volbracht, en al zijn zij naar het vlees dood) toch is de stem van de Heere niet tegelijk verstomd, maar maakt ons tegenwoordig levend.
Niet zonder reden eigent Jakob zich en zijn vaderen de heerschappij toe van het land waarin zij altijd zo ‘buitenlands’ hadden rondgezworven. Omdat het kon schijnen dat Gods belofte enigszins verloren was geraakt, wekt hij zijn zonen op tot goede hoop. En hij verkondigt met een heldhaftig gemoed, dat het land waarin hij ten slotte amper een graf had verkregen, het zijne is.
Van waar nu komt een dergelijk groot vertrouwen anders, dan dat hij zijn zonen door zijn voorbeeld went aan het gelovig vasthouden aan Gods Woord? Deze leer geldt echter ook ons:
Nooit steunen wij vast genoeg op Gods Woord, zolang wij ons hechten aan onze zintuigen. Ja, zolang ons geloof niet zover komt, dat het zaken aanneemt die ver verwijderd zijn, weten wij niet wat het is Gods gesproken Woord te ondertekenen.

Calvijn over Genesis 49:1: (Jakob riep zijn zonen, en zei: “Verzamel u, en ik zal u verkondigen, wat u in de volgende dagen wedervaren / overkomen zal):
Wij hebben te letten op het doel van de Heilige Geest: Jakobs zonen werden vóór de tijd bekend gemaakt met de aard van de bezittingen die zij hielden, met als doel dat zij zouden weten dat God een bijzondere zorg voor hen had.
Al wordt de hele wereld door Gods voorzienigheid bestuurd, – aan hen, als huisgenoten van God, werd boven de andere volken de voorkeur gegeven.

Calvijn over Genesis 49:11: (Juda bindt zijn jonge ezel aan de wijnstok, en het veulen van zijn ezelin aan de edelste wijnstok. Hij wast zijn kleed in de wijn, en zijn mantel in wijndruivenbloed):
Voor het uiterlijke schijnt dit gering en nietig, dat aan Juda’s stam een gebied wordt beloofd rijk aan wijnstokken, en een overvloed van kudden, die melk voortbrengen. Maar als iemand overweegt, dat de Heere hierin een schitterend bewijs van Zijn uitverkiezing gaf, dat Hij als een huisvader afdaalt tot de zorg voor levensonderhoud, en ook in zaken van weinig gewicht toont, dat Hij aan Abrahams zonen door de heilige band van het verbond was verbonden, dan zal hij niet naar een diepere verborgenheid zoeken.

Calvijn over Genesis 49:3-4: (Ruben – hij heeft mijn bed beklommen…):
Omdat wij in ondeugden onszelf vleien, wordt elk van ons, nadat hij gevallen is, moeilijk tot gezond verstand teruggebracht, tenzij hij door besef van schande wordt aangeraakt.

Calvijn over Genesis 49:5-7: (Simeon en Levi – vervloekt zij hun toorn; ik zal hen verdelen onder Jakob, en zal hen verstrooien onder Israël):
De pausgezinden verzinnen, dat de zonden voor de helft door Hem worden kwijtgescholden, omdat Hij niet gewillig is zondaren uit genade vrij te spreken. Maar de Schrift spreekt heel anders…
De Bijbel zegt, dat God geen straffen eist die de misdaden goed maken, maar die de harten reinigen, en de uitverkorenen uitnodigen tot bekering, en tot zorgvuldige inachtneming opwekken, en onder de teugel van vrees en eerbied houden.
Hieruit volgt, dat niets méér averechts is, dan onszelf vrij te willen kopen van de straffen die wij hebben verdiend, alsof God, net als mensen, verlangt, dat Hem het verschuldigde betaald wordt.
De genadige vergeving van zonden past heel goed bij de kastijdingen die veeleer toekomstige zonden voorkomen dan al bedreven zonden bestraffen.
God verzacht de straf, door voor hen in de gemeente een eervolle naam en een volledig recht te laten. Ja, Zijn ongelooflijke goedheid blinkt op het onverwachts nog uit, doordat de straf van Levi werd veranderd in het voorrecht van het priesterschap.
De verstrooiing van de levitische stam had haar oorsprong in de misdaad van de (stam)vader, opdat die verkeerde en ongeoorloofde wraakneming hen niet zou behagen.
Maar God, die in het begin het licht uit de duisternis te voorschijn bracht, bedacht een andere reden, waarom de Levieten overal heen verspreid moesten wezen: dat geen hoekje van het land goede leraren zou missen.
Kortom, het was alsof Hij het zaad van eeuwige zaligheid overal heen uitstrooide of de bedienaren van Zijn genade uitzond.
Dit is een van de wonderen van God: om het licht uit de duisternis te voorschijn te brengen.
Het is voor ons heel belangrijk, wanneer het Woord van God in onze oren weerklinkt, om zijn vervulling door het geloof aan te nemen, net alsof aan zijn dienaren, de uitvoering was opgedragen van wat zij spreken.

Calvijn over Genesis 49:10: (… totdat Silo komt, en Hem zullen de volken gehoorzaam zijn):
Hier voorzegt hij, dat de Messias niet alleen koning zou zijn over één volk, maar dat onder Zijn opperbevel de onderscheidene volken vergaderd zouden worden, zodat zij samensmolten.
Nu weten wij, dat dit past op Christus, aan Wie de erfenis der wereld was beloofd, onder Wiens juk de volken zijn gebracht, op Wiens wenk zijn zij vergaderd die vroeger verstrooid waren.

Voorts heeft de roeping van de volkeren hier dit merkwaardige getuigenis, dat zij in de gemeenschap van het verbond zullen worden ingelijfd, om onder één Hoofd één volk te worden met de natuurlijke zonen van Abraham.

Calvijn over Genesis 49:13: (Zebulon zal aan de haven der zeeën wonen…):
Wij weten van hoeveel gewicht de erfenis was, die als een onderpand het oude volk van zijn aanneming verzekerde.

Door deze profetie moest dus niet maar één stam worden aangemoedigd, maar het hele volk, om ijverig de aangeboden genade, die ook zeker voor hen was weggelegd, aan te nemen.

Calvijn over Genesis 49:18: (Op uw zaligheid wacht ik, HEERE):
Ik denk, dat Jakob – toen hij als van een hoogte zag, dat de toestand van zijn geslacht gedurig aan verschillende wisselingen onderworpen zou zijn, ja door stormen zou worden geslingerd, die weinig verschilden van de ondergang – door zorg en vrees werd bewogen.
Ziende de vele moeiten, de vele gevaren, de vele aanvallen, en ook de vele slagen, die zijn zaad gedurig met de ondergang zouden bedreigen, kan het niet anders of hij treurt daarover, en raakt naar de mens ook in verwarring.
Maar om zich met zegevierende standvastigheid van gemoed tegen alle soorten beproevingen te stellen, wendt hij zich tot de Heere, Die beloofd had, dat Hij de Beschermer zou zijn van dat volk.
Calvijn over Genesis 49:18: (Op uw zaligheid wacht ik, HEERE):
Ook twijfel ik niet, of hij heeft gedacht aan zijn zonen, om hen tot hetzelfde vertrouwen op te wekken.
Omdat hij zelf niet de bewerker kon zijn van de te verwachten zaligheid, was het nodig zich te verlaten op Gods belofte.
Op dezelfde manier hebben wij tegenwoordig ook de bewaring van de kerk te hopen.
Want al schijnt zij als een schip in een onstuimige zee geslingerd te worden, en bijna onder de baren bedolven te worden, en al zijn ook in de toekomst nog grotere stormen te wachten, toch mag men te midden van duizend doden hopen op de verlossing die de Heere heeft beloofd.

Calvijn over Genesis 49:19: (Aangaande Gad, een bende zal hem aanvallen; maar hij zal haar aanvallen in het einde):
Voorts kan deze voorspelling op heel de kerk worden toegepast, die niet maar een enkele dag wordt aangevallen, maar gedurig nieuwe nederlagen heeft te verduren, totdat de Heere haar ten slotte opricht.

Calvijn over Genesis 49:20: (Van Aser, zijn brood zal vet zijn; en hij zal koninklijke lekkernijen leveren):
Als iemand mij tegenwerpt, dat het niet veel betekent, om smakelijk en lekker brood te eten, dan antwoord ik, dat gelet moet worden op het doel, dat zij namelijk hieruit Gods Vaderlijke zorg leerden kennen, Die voor hun voedsel zorgde.

Calvijn over Genesis 49:21: (Nafthali is een losgelaten hinde; hij geeft schone woorden):
Dit is een deugd, waarvoor men zich niet hoeft te schamen, om ruwe gemoederen door een vriendelijk en innemend woord te kalmeren, om ontstoken toorn gunstig te stemmen, en om aanstoot die gegeven is, door dergelijke bekwaamheid tot rust te brengen.

Calvijn over Genesis 49:24: (De armen van zijn handen zijn gesterkt geworden door de handen van de Machtige van Jakob):
Met in het oog vallende lof noemt hij Hem, de Machtige van Jakob, omdat Hij voornamelijk in de kerk Zijn kracht wil tonen en doen uitblinken.
Hiervoor hebben de vrome vaderen met ijver gezorgd, dat zij zelf en de hunnen aan Gods genadeverbond dachten, zo dikwijls hun enige weldaad werd verleend. En zeker is het een schandelijke nalatigheid, om niet te vragen uit welke bron men het water drinkt.
Hieruit vloeit voor alle vromen gemeenschappelijk een zeer nuttige troost voort, zolang zij horen, dat Gods kracht in het midden van de gemeente woont, als zij tenminste in Hem alleen roemen.
De zonen van Jacob moeten ervoor oppassen, dat ze niet – op hun krachten vertrouwend – zich in het verderf storten, maar zich sterk en groot gedragen in de Heere.

Calvijn over Genesis 49:24: (… van Hem is Jozef een herder, een [rots]steen van Israël):
Onder dit beeld is voor ons de gelijkenis van Christus getekend, Die voordat Hij tevoorschijn zou treden als Overwinnaar van de dood en Bewerker van het leven, gezet is tot Doelwit van tegenspraak, tegen Wie allen als om strijd speren hebben geworpen.
Zo hoort ook de gemeente nu naar Zijn voorbeeld, door vele speren getroffen te worden, opdat zij door Gods wonderlijke hulp bewaard wordt.

Calvijn over Genesis 49:25: (Van de God van uw vader…):
Door God met deze titel aan te duiden, verklaart hij opnieuw al het goede dat Jozef heeft ontvangen, uit het verbond en de bron van de vrije aanneming tot kinderen.
Het is alsof hij had gezegd: “Ik wil, dat je alles waarin je Gods Vaderlijke zorg om je te helpen hebt ondervonden, toeschrijft aan het verbond dat Hij met mij heeft gesloten.”

Calvijn over Genesis 49:26: (De zegeningen van uw vader gaan de zegeningen van mijn voorvaderen te boven):
Deze vergelijking moet ons vandaag veel in levendigheid doen toenemen, want de volle overvloed van Gods genade die in Christus is neergedaald, overtreft honderdmaal al het goede dat Jozef heeft ontvangen en genoten.

Calvijn over Genesis 49:28: (Hij zegende hen, een ieder naar zijn bijzondere zegen):
Dat van Jacob wordt gezegd, dat hij zijn nakomelingen heeft gezegend, schijnt volstrekt niet overeen te stemmen met de rede. Want voor Ruben, aan wie hij het eerstgeboorterecht ontneemt, verkondigt hij niets aangenaams of gunstigs. Ook Simeon en Levi heeft hij vervloekt. … Ik breng deze dingen met elkaar overeen, dat de tijdelijke straffen waarmee Jakob zijn zonen liefderijk en vaderlijk kastijdde, hen niet deden vallen buiten het verbond der genade, waarin de zegen gelegen was, integendeel delgden zij eerder hun vlekken uit, en herstelden zij hen in hun vorige erestaat waaruit zij gevallen waren, dat zij tenminste aartsvaders zouden zijn van Gods volk.
En dit bewijst de Heere nog dagelijks in de Zijnen, dat de straffen die Hij hen oplegt, al is het ook dat zij schaamte en schande te weeg brengen, zeker geen beletsel zijn voor hun geluk, maar daar eerder een hulpmiddel voor zijn.
Als zij niet zo werden gelouterd, was het te vrezen, dat zij meer en meer in hun ondeugden zouden verharden, en dat een verborgen etter als een schadelijk verrotting zou voortwoekeren, die ten slotte de ingewanden zelf aantast.
Wij zien hoe graag het vlees zich toegeeft, zelfs waar God ons wakker maakt door de tekenen van Zijn toorn. Wat moeten wij dus denken, dat zou gebeuren, als Hij ons steeds liet begaan?
Omdat wij echter – door straffen vermaand – tot bezinning komen, neemt dit doel niet alleen de vloek weg, die in het begin wordt gevoeld, maar het maakt ook, dat de Heere door te straffen meer zegent dan als Hij zou sparen.
Hierdoor komt het, dat ziekten, armoede, honger, naaktheid, ja zelfs de dood, in zoverre zij ons heil bevorderen, als het ware hun natuur veranderen en met recht als zegeningen worden beschouwd.

Calvijn over Genesis 49:33: (Jakob legde zijn voeten samen op het bed, en hij gaf de geest):
Dit is een vrucht van een goed geweten, wanneer iemand zonder verschrikking uit de wereld verreist. Omdat de dood vanuit zijn natuur huiveringwekkend is, worden goddelozen door een wonderlijke marteling kwelt, zo lang zij voelen, dat zij voor Gods rechterstoel gedaagd worden.
Zullen wij echter met een goed geweten kalm en rustig ten grave gaan, dan moeten wij ons verlaten op de opstanding van Christus. Want dán zullen wij graag tot God gaan, als de hoop op een beter leven ons ondersteunt.
Dan zal het ons niet zwaar vallen, om deze bouwvallige hut te verlaten, als een onsterfelijk verblijf zich aan ons voordoet.

Calvijn over Genesis 50:1: (Toen viel Jozef op het gezicht van zijn vader, en hij weende over hem, en kuste hem):
Het gebruik om de doden te bewenen is uit een goed beginsel ontstaan, namelijk dat de levenden zich zouden oefenen in het overdenken van de vervloeking van het menselijk geslacht.

Een teugel en matiging zijn nodig, opdat we niet door onmatige droefheid met blinde woede tegen God opstaan. Want overmaat van verdriet drijft ons altijd blindelings tot weerspannigheid. Verzachting moet voornamelijk gezocht worden in de hoop op het toekomstige leven.

Calvijn over Genesis 50:3: (Veertig dagen werden aan hem vervuld. Want zo werden vervuld de dagen van degenen die gebalsemd werden. En de Egyptenaren beweenden hem zeventig dagen):
Altijd hebben geveinsden meer met plechtigheden op, dan zij die het wezen van de dingen vasthouden. Het is een feit, dat zij die van het ware geloof waren afgevallen, veel meer praal hebben aangewend, dan gelovigen, die zich vastklemden aan de waarheid en het rechte gebruik van het symbool. Waartoe zij zoveel moeite deden en zoveel geld uitgaven, wisten die ongelovigen niet. Hieruit zien wij, wat voor lege en onbetekenende zaak het is, zich alleen op de uitwendige tekenen te richten, waar de zuivere leer, die de echte oorsprong en het wettige doel aantoont, geen kracht doet.
Het kan niet anders, of de aanblik van een dode moet ons geweldig treffen, alsof een en dezelfde dood ons en de redeloze dieren zonder onderscheid verteerde. Tegenwoordig hebben wij in de opstanding van Christus tegenover deze aanvechting genoeg steun.

Calvijn over Genesis 50:5: (Mijn vader heeft mij doen zweren: zie, ik sterf. In mijn graf, dat ik voor mij in het land Kanaän gegraven heb, daar zult u mij begraven! Nu dan, laat mij toch optrekken, dat ik mijn vader begraaf, dan zal ik terug komen):
Wanneer van Gods kinderen een eenvoudige en oprechte belijdenis wordt gevraagd, mag niemand zich achter dergelijke voorwendsels verschuilen.
Wij hebben te leren, om van de Heere de geest van sterkte en standvastigheid te vragen, opdat die ons richt tot het openbaren van onze godsvrucht.
Laten wij er dankbaar voor zijn wanneer wij tegenover de mensen vrij mogen uitkomen voor onze godsvrucht.

Calvijn over Genesis 50:6: (Farao zei: “Trek op en begraaf uw vader, zoals hij u heeft doen zweren”):
Als Gods kinderen onverschrokken gaan, waar hun plicht hen roept, zal God boven verwachting uitkomst die zo begeerd wordt, geven.
Opgemerkt moet worden, hoe hoog de heiligheid van de eed door die verblinde en ongelovige mensen geschat werd.
Tegenwoordig is de eerbied voor God in de wereld echter zó uitgedoofd, dat de mensen het bijna als grap opvatten, om elkaar onder aanroeping van Gods Naam te bedriegen.

Calvijn over Genesis 50:17: (Vergeef toch de overtreding van de dienaren van de God van uw vader):
Als wij beledigd zijn door leden van de gemeente, moeten wij niet al te streng en te lastig zijn in het vergeven.
Deze vriendelijkheid wordt ons wel is waar in het algemeen tegenover allen bevolen, maar waar vereniging van godsdienst er bij komt, is onze hardheid groter dan ijzer, als wij niet tot barmhartigheid geneigd en gereed zijn.
Als wij een harde strijd hebben met opwellende toorn of hardnekkige haat, dan moeten wij van de Heere een geest van zachtmoedigheid vragen, die haar kracht heden ten dage in Christus’ leden niet minder krachtig openbaart, dan vroeger in Jozef.

Calvijn over Genesis 50:19 (En Jozef zei tegen hen: “Vrees niet. Want ben ik in de plaats van God?”):
Dan gaat het met ons het best, als wij te doen hebben met bescheiden mensen, die God tot Leidsman voor zich stellen, en Zijn bevelen niet alleen onderhouden, maar graag gehoorzamen.
Als iemand zich teugelloos laat meevoeren door de lust van het vlees, zijn er van hem duizend doden te vrezen, tenzij de Heere zijn woede krachtig breekt.
Zoals dit het enige middel is, om toorn te stillen, dat wij erkennen wie wij zijn, en welk recht aan God over ons toekomt, zo is aan de andere kant – wanneer deze gedachte diep heeft post gevat – geen woede zo onstuimig, of deze gedachte is voldoende om haar te doen bedaren.

Calvijn over Genesis 50:20: (Jullie wel, jullie hebben kwaad tegen mij gedacht, maar God heeft dat ten goede gedacht, opdat Hij deed, zoals het te dezen dage is, om een groot volk in het leven te behouden):
Fijntjes maakt hij onderscheid tussen de verkeerde plannen van mensen en de bewonderenswaardige gerechtigheid van God, door het opperste bestuur van alle dingen zó aan God toe te kennen, dat het door de menselijke ondeugden niet het minst wordt besmet.
Zullen wij dus recht en nauwkeurig spreken, dan moeten wij zeggen, dat Jozef door de misdadige overeenkomst van zijn broers én door de verborgen voorzienigheid van God werd verkocht.
Terwijl zij het verderf van hun broer beramen, zorgt Hij van uit de hoge voor hun behoud.
Hieruit besluiten wij, dat er voor Hem onderscheiden manieren zijn om de wereld te regeren.
Dit moet in het algemeen worden vastgesteld, dat er niets gebeurt zonder de wil van God.
God beheerst de plannen van de mensen, en buigt hun wil, en leidt hun inspanning hierheen of daarheen, en bestuurt de afloop.
Als mensen iets goed en rechtvaardig ondernemen, bestuurt en beweegt God hen van binnen door Zijn Geest, zodat al wat goed is met recht aan Hem wordt toegeschreven.
Als satan en de goddelozen razen, handelt God op een onuitsprekelijke manier door hun handen zó dat de goddeloosheid op hen blijft, en hun de schuld wordt toegerekend.
Tot zondigen worden goddelozen niet door de aandrang van de Geest geleid, zoals gelovigen tot goede daden, maar zij zelf zijn ontwerpers en zij volgen satan als hun leidsman.
God is nooit zonder rechtvaardige redenen van handelen; mensen worden door hun verkeerde wil in schuld gewikkeld.
Als wij horen, dat God de boze verwachtingen en schadelijke begeerten van mensen verijdelt, dan verkrijgen wij hieruit een niet geringe troost: laten de goddelozen zich aftobben, zoveel zij willen, rumoerig zijn, kortom hemel en aarde vermengen, toch zullen zij met hun ijver niets vorderen. Niet alleen zullen hun aanvallen vruchteloos neerstorten, maar tot een tegenovergesteld doel gekeerd worden, zodat zij ons heil bevorderen al is het ook nog zo tegen hun zin.
Alle vergif, dat satan aanwendt, bestuurt God tot medicijn voor Zijn uitverkorenen.

Calvijn over Genesis 50:21: (Vrees niet! Ik zal u en uw kleine kinderen onderhouden):
Dit was een teken, dat de verzoening echt en niet gehuicheld was, dat hij zich niet alleen onthield van het toebrengen van kwaad en schade, maar ook het kwade door het goede overwon, zoals Paulus in Romeinen 12 vers 21 (Word door het kwade niet overwonnen, maar overwin het kwade door het goede)  voorschrijft.
Wie tekort schiet in zijn plicht, wanneer hij de gelegenheid heeft om te helpen, en de omstandigheden zijn hulp dringend inroepen, toont juist daardoor dat hij het onrecht nog niet vergeten is.
De meesten denken gewoonlijk simpelweg, dat zij beledigingen niet toerekenen, als zij niet kwaad met kwaad vergelden. Alsof dit geen wraak nemen is, als men zijn handen onttrekt aan het verlenen van hulp.
Eerst dan zullen wij bewijzen dat ons gemoed vrij is van kwaadheid, als wij de vijanden door wie wij onwaardig behandeld zijn, met weldaden overladen.

Calvijn over Genesis 50:24: (En Jozef zei tegen zijn broers: God zal u zeker bezoeken, en Hij zal u doen optrekken uit dit land, naar het land dat hij aan Abraham, Izak en Jakob gezworen heeft):
Als het gehoor van het Woord ons niet voldoende is om te geloven, zijn wij omwaardig dat God met ons iets te doen heeft, Die wij beroven van Zijn eer.
Zo is het geloof op niets anders dan op Hem gegrond, en toch is de prediking van de mensen niet van hun gewicht en ontzag ontbloot. Zo wordt de onbeschaamde nieuwsgierigheid bedwongen van hen die, naar gezichten verlangend, de gewone bediening van de kerk verachten.
Als wij bedachten, hoe heerlijk God in zijn eniggeboren Zoon eenmaal tot ons is afgedaald, zouden wij niet zo verkeerd verlangen, dat dagelijks de hemel voor ons werd geopend (om visoenen te krijgen).

Calvijn over Exodus - Deuteronomium: (Voorrede):
De verlossing van het volk Israël uit Egypte is voor ons een heerlijke spiegel, zowel van de onvergelijkelijke macht als van de oneindigheid van Gods goedheid bij het oprichten en als het ware baren van de kerk.
Hoe onvermoeibaar de voortgang van Zijn genade is in het koesteren, beschermen, toerusten en dienen van hen die Hij eenmaal in liefde omhelsde, blijkt uit Zijn continue leiding.
De bekende, afschrikwekkende straffen die overal verhaald worden, brengen ons tot eerbied voor God, en boezemen ons vrees in, met als doel dat wij ons niet op valse gronden beroemen kinderen Gods te zijn, terwijl wij in losbandigheid aan de zonde de vrije teugel geven.
Wanneer God in Zijn wraak zo streng afgoderij, boze begeerten en wellusten, weerspannigheid en andere overtredingen straft, hieruit moet geleerd worden dat God nergens klaarder Zijn oordelen ten uitvoer brengt dan in de gemeente, met als doel dat wij wat de trouweloze Joden ten deel gevallen is, toepassen op alle schijngelovigen van onze tijd.

Wat zou het ons baten onderwezen te zijn om recht te leven, tenzij de kennis van schuld en de staat van beschuldiging ons trekt naar het zoeken van een geneesmiddel?
Dat God ons door de beloften zo liefelijk en vriendelijk uitlokt, dat Hij aan de andere kant met vervloekingen toornt, maakt enerzijds dat wij niet te verontschuldigen zijn en anderzijds werpt het ons neer, beroofd van elk vertrouwen op eigen rechtvaardigheid, opdat wij leren, Zijn genadig verbond omhelsd hebbend, de toevlucht te nemen tot Christus als het Doel van de wet.

 

Calvijn over Exodus 1:8: (Daarna stond een nieuwe koning op over Egypte, die Jozef niet gekend had): Het is voor ons stellig goed dat ons door de mensen steeds een slecht loon vergolden wordt voor weldaden, met als doel dat wij leren om bij het waarnemen van verplichtingen op God alleen acht te geven. Overigens, wat er ook gebeurt, het moet ons nooit berouwen recht gehandeld te hebben, al wordt ons niet alleen elke beloning onrechtmatig onthouden, maar al zullen zelfs velen, tegenover wie wij ons verdienstelijk gemaakt hebben, samenzweren tot ons verderf.   Calvijn over Exodus 1:10: (Kom, laten we wijs tegen hen handelen…): Tegenover onze onmatige zorgen en angsten, die ons wegtrekken van de liefde tot rechtvaardigheid, moet Gods voorzienigheid gesteld worden. Als we ons daaraan overleveren, zal nooit enige vrees voor gevaar ons aanzetten tot een onrechtmatige daad of sluwe overleggingen. Zo is dat boze en bedrieglijke voornemen verijdeld, dat de Egyptenaren onder elkaar hadden opgevat, om de kerk te vernietigen. Daaruit moeten ook wij hoop putten, dat wat de goddelozen ook maar tegen ons in beweging brengen, tevergeefs zal zijn, omdat Gods hand sterker is en overwinnen zal.   Calvijn over Exodus 1:12: (Maar hoe meer zij het verdrukten, hoe meer het vermeerderde, en hoe meer het groeide): Omdat het het eigen werk van God is om Zich te verzetten tegen onrechtvaardige plannen, zodat die geen succes hebben, laten wij leren van alle bedrog en geweld ons te onthouden. Deze plaats vooral is krachtig tot troost van de vromen, met als doel dat zij bereid zijn met tevredener gemoed het kruis te dragen. Want God is toegerust om hulp te bieden, waardoor de woede van de goddelozen noodzakelijk een keer zal wijken.   Calvijn over Exodus 1:15-16: (De koning van Egypte zei tegen de vroedvrouwen: “Wanneer gij de Hebreïnnen in het baren helpt… is het een zoon, doodt hem dan!”): Wij moeten leren dit voorbeeld als een krachtig schild daartegenover (soortgelijke bespottingen, alsof de kerk weldra geheel ten onder zou gaan) te stellen, dat het namelijk niets nieuws is als de ondergang nabij dreigt te zijn; totdat plotseling en op het onverwachtst hemelse hulp zich in de uiterste nood openbaart.   Calvijn over Exodus 1:17: (Maar de vroedvrouwen vreesden God): Ongetwijfeld, zoals door deze teugel al onze gevoelens het best geregeerd worden, zo is dit ook het meest geschikte schild om alle verzoekingen terug te dringen en een krachtige ondersteuning voor de harten, opdat die niet wankelen in het midden van gevaren. Door eerbied voor God ondersteund en gesterkt, hebben zij zo het bevel en de bedreigingen van Farao dapper versmaad. Zij die zo door mensenvrees van het rechte pad weggesleurd worden, roepen door hun slapheid een niet te verontschuldigen verachting van God op, door mensengunst te verkiezen boven Zijn heilige verordeningen.   Calvijn over Exodus 1:19: (De vroedvrouwen zeiden tegen Farao: “Omdat de Hebreïnnen niet zijn zoals de Egyptische vrouwen. Want zij zijn sterk. Eer de vroedvrouw tot hen komt, hebben zij gebaard): Sommige mensen vinden dat deze vorm van leugen die zij een noodleugen noemen, niet afgekeurd moet worden. Want zij denken dat er niet van schuld sprake is waar niets van bedrog dient om schade aan te richten. Maar ik beweer: wat strijdt met de natuur van God, is zonde. Daarom moet het allebei vastgehouden worden, én dat de twee vrouwen gelogen hebben én, omdat het liegen God mishaagt, dat zij gezondigd hebben. Wanneer gelovigen eenmaal gevallen zijn, moeten zij niet proberen door bedrog er onderuit te komen; hun rechtvaardigheid bestaat in een eenvoudig en eerlijk gebed om van de schuld af te komen. Dit onderricht spoort ons aan tot ijver om juist te handelen, terwijl God zo welwillend onze zwakheden ontziet. Als God een beloning schenkt, moeten wij door dat gunstige verloop tot vertrouwen opgewekt worden, zodat het ons niet zwaar valt als het geloof voor het vervullen van onze plicht op de proef wordt gesteld.   Calvijn over Exodus 1:21: (Het geschiedde, omdat de vroedvrouwen God vreesden, daarom bouwde Hij hun huizen): Dat de Israëlieten ongedeerd en in leven gebleven zijn, ja dat zij zelfs gefloreerd hebben, is gebeurd door wat de twee vrouwen gedaan hebben. Des te meer licht de heerlijkheid van God op, Die de Zijnen op zo wonderlijke wijze door zwakke werktuigen bewaard heeft, terwijl zij maar een heel klein eindje van de ondergang verwijderd waren. De antichrist met al zijn sluipmoordenaars laat al diegenen met rust die door een misdadig zwijgen Christus verloochenen, en bereid zijn op een slaafse manier elke vorm van goddeloosheid voor lief te nemen. Calvijn over Exodus 1:22: (Toen gebood Farao aan heel zijn volk: “Alle zonen die geboren worden, zult gij in de rivier werpen, maar al de dochters in het leven behouden”): Maar voor ons is het beter om gedood te worden en onze dapperheid in de dood te behouden, dan een leven te kopen waarin wij de duivel op een schandelijke manier zouden moeten dienen.   Calvijn over Exodus 2:2-3: (…zij verborg hem drie maanden. En toen zij hem niet langer verbergen kon, nam zij voor hem een kistje van biezen, en belijmde het met lijm en met pek; en zij legde het kindje daarin, en legde het in de biezen, aan de oever van de rivier): We zien dat wilde dieren, door God met een instinct begiftigd, met een dusdanige bezorgdheid hun jongen beschermen en koesteren, dat de moeder vaak haar eigen leven veronachtzaamt voor de verdediging van haar jong. Zoveel te schandelijker is het dat mensen, naar het beeld Gods geschapen, door vrees tot zo grote onmenselijkheid gedreven worden, dat zij de kinderen die aan hun trouw en bescherming zijn toevertrouwd, in de steek laten. Voor gelovigen is het een bijzondere troost dat zij hun zorgen kunnen neerleggen in de schoot van God; maar intussen moeten zij wel hun plicht vervullen, het terrein van hun roeping niet verlaten, en niet afbuigen van de weg die hun voorgesteld is. Maar het is verkeerd als Gods voorzienigheid als een voorwendsel dient voor traagheid en nalatigheid. Zo werkt God vaak, dat Hij de Zijnen, als blinden in de duisternis, bij de hand leidt, waar zij radeloos en moedeloos wankelen.   Calvijn over Exodus 2:4 (En zijn zuster stelde zich van verre, om te weten, wat hem gedaan zou worden): Zonder twijfel is het de verborgen voorzienigheid geweest, die deze hele handelwijze bestuurd heeft. Goddelozen zullen wel beweren dat alles toevallig gebeurd is. Wij moeten aan dit beginsel vasthouden: wanneer God in Zijn voorzienigheid alle stervelingen regeert, verwaardigt Hij Zijn uitverkorenen echter met een bijzondere zorg en is Hij erop uit hen te bevrijden en te verzorgen.   Calvijn over Exodus 2:10: (Toen het kindje groot geworden was, bracht zij hem tot Farao’s dochter, en hij werd haar ten zoon; en zij noemde zijn naam Mozes, en zei: “Want ik heb hem uit het water getrokken”): Zo blijkt de voorzienigheid van God, des te meer zij zich langs zijwaartse kronkelwegen schijnt te bewegen, des te wonderlijker, terwijl ze nooit van het rechte doel afdwaalt of haar uitwerking mist, waar de gelegenheid rijp is. God heeft als met uitgestoken hand Zijn knecht naar Zich en naar het lichaam van de Kerk teruggehaald, waar Hij door zijn naam de herinnering aan zijn afkomst influisterde. Want de dochter van de koning heeft niet zonder de leiding van de Geest deze naam gegeven, waaruit Mozes kon weten dat hij uit de rivier, waarin hij bijna omgekomen was, getrokken was. Zo vaak hij dus zijn naam hoorde, moest hij zich wel herinneren uit welk volk hij geboren was.   Calvijn over Exodus 2:11: (En het geschiedde in die dagen, toen Mozes groot geworden was, dat hij uitging tot zijn broeders, en bezag hun lasten): Het betaamt ons navolgers van Mozes te zijn, dat we – als we er bij zijn – hulp bieden aan lijdenden en onderdrukten. De gehoorzaamheid der heiligen, die met gebreken bevlekt is, behaagt ondertussen niettemin aan God, door Zijn lankmoedigheid; en daarom moeten we niet ophouden ons te verzetten tegen de traagheid van het vlees, opdat die ons niet tegenhoudt in het waarnemen van onze taak. Dit vertrouwen moet ons immers met niet gewone kracht aanmoedigen, waar we overtuigd zijn dat de vergeving voor ons aarzelen klaar ligt, als we de strijd maar niet opgeven.   Calvijn over Exodus 2:13: (De volgende dag ging hij opnieuw uit, en zie, twee Hebreeuwse mannen twistten; en hij zei tegen de schuldige: “Waarom slaat u uw naaste?”): Mozes doet zijn plicht, zoals de regel van de liefde van een ieder eist, doordat hij als vredestichter tot de twistenden nadert en beiden aanspoort tot eensgezindheid, en vooral de kwaaddoener terechtwijst. Dat is niet een bijzondere taak van Mozes geweest, maar het is de gemeenschappelijke plicht van alle vromen om, waar zij zien dat onschuldigen met geweld onderdrukt worden, zich als helpers aan te bieden, en zoveel in hen is tussenbeide te komen, zodat niet de sterkste overwint. Zeker is het een zeldzame deugd schuld te erkennen en bescheiden een terechtwijzing te accepteren. Daarom moeten zij die zich beschikbaar stellen om bozen te bedwingen, bereid zijn om een onheuse bejegening te verdragen.   Calvijn over Exodus 2:14: (Hij dan zei: “Wie heeft u tot een overste en rechter over ons gezet?”): Wij moeten vragen dat Hij ons tot de rechte volgzaamheid vormt. Wat zullen we immers bereiken door tegen een prikkel achteruit te slaan?   Calvijn over Exodus 2:22: (Hij zei: Ik ben een vreemdeling geworden in een vreemd land): Hij verklaart dat hij, waar hij ook zou wonen een vreemdeling zou zijn, totdat hij de erfenis had ontvangen die God had beloofd. We zien dat hij, doordat hij openlijk beleden heeft dat hij zich als vreemdeling ophield in een vreemd land, een gelegenheid heeft gezocht om het geloof te voeden en te betuigen.   Calvijn over Exodus 2:23: (En het geschiedde na vele van deze dagen, toen de koning van Egypte gestorven was, dat de kinderen van Israël zuchtten en schreeuwden over de dienst): Uit dit voorbeeld kunnen wij leren, dat wij, hoewel ernstige onheilen ons in rouw en droefheid verteren, toch niet meteen onze beden tot God richten, maar dat onze traagheid meer prikkels nodig heeft. Laten wij uit dit voorbeeld leren om direct tot God te vluchten, met als doel dat Hij Zich haast om Zijn genade te tonen.   Calvijn over Exodus 2:24: (En God hoorde hun gekerm, en God dacht aan Zijn verbond met Abraham, met Izak, en met Jakob): Met de toevoeging dat God gedachtig is aan Zijn verbond, geeft hij rekenschap van de oorzaak waarom God hun gekerm heeft gehoord, namelijk opdat Hij de genadige belofte die Hij aan Abraham en zijn nakomelingen had gegeven, zou bekrachtigen. Want Hij noemt de drie aartsvaders nadrukkelijk, omdat God met hén Zijn verbond had gesloten, maar omdat het ook voor de volgende geslachten van kracht zou blijven. Inderdaad is God in Zijn vrije milddadigheid zo bereid om ons te helpen dat Hij Zich aanbiedt en ons uitnodigt; en daarom moet het vertrouwen op de verhoring nergens anders vandaan gehaald worden dan van Zijn beloften.   Calvijn over Exodus 3:2: (En de Engel des HEEREN verscheen aan hem): Voor de heiligen is de omgang met God nooit anders geweest dan door de beloofde Middelaar.   Calvijn over Exodus 3:2: (En de Engel des HEEREN verscheen aan hem in een vuurvlam uit het midden van een braambos; en hij zag, en ziet, het braambos brandde in het vuur, en het braambos werd niet verteerd): De bedoeling springt er duidelijk uit: dat God niet zal toelaten dat Zijn volk in donkerheden vernietigd wordt. Dat komt precies overeen met het braambos, dat ongeschonden blijft midden in de vlammen. Het geringe en verachte volk leek op het braambos. De tirannieke onderdrukking kwam overeen met het vuur dat vernietigd zou hebben, als God het niet wonderlijk verhinderd had. Door de aanwezigheid van God bleef dus het braambos in het vuur ongeschonden, zoals in Psalm 46 vers 4-6 wordt gezegd: hoewel onstuimige watervloeden de gemeente overvallen die met schipbreuk dreigen, toch wordt zij niet bewogen, omdat God in haar midden woont. Zo was het een treffend beeld van het volk, dat op een vreselijke manier werd geslagen en de gloed van het vuur wel degelijk voelde, maar zonder schade, omdat het door de aanwezige hulp van God werd bewaakt.   Calvijn over Exodus 3:4: (God riep hem: “Mozes, Mozes!”): Door Mozes tweemaal met name te noemen, dringt Hij door tot in het binnenste van zijn hart, met als doel dat hij, als het ware voor Gods rechterstoel gedaagd, des te aandachtiger zou zijn om te leren. Calvijn over Exodus 3:5: (En Hij zei: “Trek uw schoenen uit van uw voeten”): En door te bevelen dat hij de schoenen van zijn voeten zou trekken, onderwijst en vormt Hij hem door verwondering en vrees tot nederigheid. Hoewel aan allen niet hetzelfde opgedragen wordt als aan Mozes, moeten we toch leren dat het doel van alle ceremoniën / plechtigheden is, dat de majesteit Gods tot haar recht komt en, in ons hart ingeprent, op de juiste manier vereerd wordt, in overeenstemming met Zijn waardigheid.   Calvijn over Exodus 3:6: (Hij zei: “Ik ben de God van uw vader, de God van Abraham, de God van Izak en de God van Jakob”): Omdat de hoop op de verlossing van het uitverkoren volk afhing van het verbond dat God vroeger met de stamvaders had gesloten, daarom herinnert Hij eraan dat men niet tevergeefs in Hem had geloofd, omdat dit verbond niet krachteloos was.   Calvijn over Exodus 3:7-8: (En de HEERE zei: “Ik heb zeer goed gezien de verdrukking van Mijn volk dat in Egypte is … Daarom ben Ik neergekomen, dat Ik het verlos uit de hand der Egyptenaren, en het opvoer uit dit land, naar een goed en ruim land, naar een land, vloeiende van melk en honig”): Voordat God Mozes de taak oplegt om het volk te verlossen, wekt Hij hem met veel woorden op tot de hoop op de overwinning en op de gunstige afloop. Want wij weten dat twijfel de harten door zorg en angst ophoudt en verlamt. Daarom kon Mozes de taak niet krachtig aanvatten of ter hand nemen, tenzij toegerust met vertrouwen op hemelse hulp. Daarom verklaarde God openlijk dat Hij zijn Leidsman zou zijn, zodat hij, vertrouwend op dergelijke tekenen, zich zou aangorden om onverschrokken ten strijde te trekken. Wij moeten hier algemeen geldend onderwijs uit halen: hoewel wij vanuit onze natuur traag en aarzelend zijn om God te gehoorzamen, mogen we, waar God ons over de goede afloop zekerheid geeft, ons daar in geen geval van afmaken. Want geen prikkel kan scherper zijn dan deze belofte, dat Zijn hand altijd gereed zal zijn, waar wij volgen zoals Hij roept. Met dit doel verschaft God Mozes zekerheid aangaande de gelukkige afloop, nog voordat Hij melding maakt van zijn roeping, opdat hij des te opgewekter aan het werk zou gaan. Waar God het vertrouwen op de verlossing heeft gefundeerd op het genadeverbond en daarmee op Zijn pure goedheid, ontleent Hij nu een ander argument aan Zijn rechtvaardigheid. Want het kan niet anders of de Rechter van de wereld zal ellendigen en rampzaligen te hulp komen, waar zij schandelijk onderdrukt worden, vooral waar ze Zijn hulp inroepen.   Calvijn over Exodus 3:7: (En de HEERE zei: “Ik heb zeer goed gezien de verdrukking van Mijn volk, dat in Egypte is, en heb hun geschrei gehoord, vanwege hun drijvers. Want Ik heb hun smarten bekend”): Het is in het algemeen waar, God is een Wreker van welke onrechtvaardige wreedheid ook, maar gelovigen, die Hij in Zijn hoede en bescherming aangenomen heeft, moeten op Zijn bijzondere hulp hopen. Met deze woorden moedigt de Geest ons aan God aan te roepen, zodat we niet verlamd zijn in zorgen en droefheden, maar leren regelrecht de toevlucht te nemen tot dit heilige anker.   Calvijn over Exodus 3:8: (Daarom ben Ik neergekomen, dat Ik het verlos uit de hand der Egyptenaren): Dit is beste manier om mensen die anders door twijfel verlamd zouden zijn, tot hun plicht aan te moedigen: waar God hen verzekert van de goede afloop.

Hoewel Gods bevelen eenvoudig zonder aarzeling en uitstel gehoorzaamd moeten worden, wil Hij toch aan onze botheid tegemoet komen. Daarom belooft Hij dat onze inspanningen niet ijdel en nutteloos zullen zijn.

Calvijn over Exodus 3:10: (Kom dan nu, en Ik zal u tot Farao zenden, met als doel dat gij Mijn volk (de kinderen van Israël) uit Egypte voert):
Soms beveelt God Zijn dienstknechten kortweg dit of dat te doen, zonder hoop te verstrekken, om hun gehoorzaamheid op de proef te stellen. Toch neemt Hij vaker de aarzeling weg door een gelukkige afloop te beloven.
Zo heeft Hij dus Mozes nu opgericht door de in het vooruitzicht gestelde hoop op verlossing, om de bevelen uit te voeren. De opdracht en de roeping hangen dus ongetwijfeld van de belofte af.

Calvijn over Exodus 3:12 (Hij dan zei: “Ik zal voorzeker met u zijn”):
Het is opmerkelijk dat God, om alle vrees te boven te doen komen en alle angsten weg te nemen, alleen de aanwezigheid van Zijn hulp ertegenover stelt, alsof Hij zei dat het er niet toe doet wie Mozes is of wat zijn krachten kunnen dragen, als Hij maar zijn Leidsman is.
Uit deze woorden leren wij, dat God dan pas door ons op de juiste manier geëerd wordt, als wij – alleen met Zijn hulp tevreden zijnde – geen enkele grond van vertrouwen buiten Hem zoeken.
Als onze eigen zwakheid ons in verwarring brengt, is dit ons genoeg, dat Hijzelf aan onze kant staat. Hier komen die heerlijke woorden van de heiligen vandaan: “Als ik zal wandelen in het midden van de schaduw des doods, zal ik geen kwaad vrezen, want U bent met mij.”
Daarom heeft die de meeste vorderingen in het geloof gemaakt, die – waar hij ook in het grootste gevaar volhoudt – alleen de kracht van God prijst, terwijl hij dapper met heel de wereld de spot drijft.

Hierin is de sterke en onvermoeibare kracht van de gehoorzaamheid gelegen, als dit woord diep in onze harten ingegrift is, dat God met ons is.
Het is niet dwaas dat het geloof, dat in het Woord gegrondvest is, groeit door een teken dat daarbij komt.
Kortom, God vergroot Zijn weldaad door een toegift, alsof Hij een kop op de volle maat zette.

Calvijn over Exodus 3:14: (God zei tegen Mozes: IK ZAL ZIJN, DIE IK ZIJN ZAL):
Hij schrijft hier aan Zichzelf niet iets gewoons toe, of iets wat anderen ook hebben. Hij schrijft aan Zichzelf de eeuwigheid toe, die alleen aan God toekomt, en dit om geëerd te worden voor Zijn waardigheid.
Om een degelijk besef te hebben van de éne God, is het nodig eerst te weten, dat al wat er in de hemel of op aarde is, zijn wezen en bestaan ontleent aan Hem Die alleen waarlijk ‘is’.
Van Hem komen het ‘zijn’ en het ‘kunnen’, omdat – als God alle dingen door Zijn kracht in stand houdt, Hij ze ook naar Zijn wil regeert.
Hij drukte hem Zijn onmetelijke macht op het hart, met als doel dat Mozes er niet aan zou twijfelen dat hij onder Zijn leiding in alles overwinnaar zou zijn.

Calvijn over Exodus 3:15: (God zei verder tot Mozes: “Zo zult gij tot de kinderen van Israël zeggen: de HEERE, de God van uw vaderen, de God van Abraham, de God van Izak, en de God van Jakob, heeft mij tot u gezonden”):
Hij beveelt dat zij acht zouden geven op de bijzondere genade van de aanneming, zodat zij weten dat zij het door God uitverkoren volk zijn, omdat zij zonen van Abraham zijn.

Calvijn over Exodus 3:15: (Dat is voor eeuwig Mijn Naam, en dat is Mijn gedachtenis van geslacht tot geslacht):
Het schijnt niet te kloppen als Hij Zegt: “Dit zal Mijn gedachtenis zijn voor alle eeuwen”, want er is in de Persoon van Christus een veel heerlijker gedachtenis gevolgd. Ik antwoord: omdat door de komst van Christus de waarheid van het verbond, met Abraham gesloten, werd verwezenlijkt en zo duidelijk bekrachtigd en verzekerd, dat de herinnering daaraan veelmeer werd vernieuwd dan vernield.
God heeft niet gewild dat Hij op aarde genoemd zou worden, tenzij de kracht van de genadige adoptie zou blijken, waardoor bewezen werd dat Hij getrouw en waarachtig is.
 

Calvijn over Exodus 3:16: (Ga heen, en verzamel de oudsten van Israël en zeg tegen hen: “De HEERE, de God van uw vaderen, is aan mij verschenen, de God van Abraham, Izak en Jakob, zeggende: “Ik heb u getrouw bezocht, en wat u in Egypte is aangedaan”):
Wij weten, als God niet meteen onze ellenden te hulp komt, dat onze harten door droefheid weg kwijnen en door wanhoop bezwijken, omdat we denken dat God Zich niet om ons bekommert.

Omdat Hij de Rechter is van de wereld, kan het niet gebeuren of Hij zal, na lange tijd van verdraagzaamheid, Zich verheffen als de Wreker van de onrechtvaardige tirannie.

Laten wij uit deze plaats ook leren, waar het schijnt dat God Zijn aangezicht van ons af wendt door Zijn hulp uit te stellen, geduldig te wachten tot Hij ons op het juiste ogenblik aanziet.

Calvijn over Exodus 3:18: (Gij zult gaan tot de koning van Egypte, en gij zult tegen hem zeggen: De HEERE, de God der Hebreeën, is ons ontmoet. Laat ons nu toch gaan de weg van drie dagen in de woestijn, opdat wij aan de HEERE, onze God, offeren):
Als iemand tegenwerpt dat het tegen Gods natuur indruist iets listig voor te wenden, is het antwoord gemakkelijk: dat God namelijk door geen enkele noodzaak verplicht was Zijn plan voor de tiran openbaar te maken.

Calvijn over Exodus 3:21-22: (Ik zal dit volk genade geven in de ogen van de Egyptenaren: wanneer gij zult uitgaan, zult gij niet leeg uitgaan. Maar elke vrouw zal van haar buurvrouw en van de waardin van haar huis zilveren vaten eisen, en gouden vaten, en klederen. En gij zult Egypte beroven):
God wijst erop dat het van Zijn vrije beslissing afhangt om de harten van mensen te neigen tot wat Hij wil. Hij zegt dus dat Hij de Egyptenaren plotseling van wolven tot schapen zal maken, en dat zij die gewend waren te roven en te verscheuren, nu melk uit hun uiers en wol van de rug zullen verschaffen.

Deze tekst bevat echter ook het rijk en overvloedig onderwijs: zo dikwijls als mensen heftig tegen ons tekeer gaan, gebeurt dit niet buiten Gods raad om, omdat Hij hen op slag tot bedaren kan brengen. Hij geeft dus de vrije teugel aan hun woestheid, om ons te kastijden en te vernederen, omdat dit zo nuttig is. Maar ook vernemen we hieruit dat geen vijanden voor ons zo woest en ontembaar zijn, dat God niet gemakkelijk en meteen hun woestheid kan temmen.
Als wij er werkelijk van overtuigd waren dat door een verborgen ingeving van God de harten van mensen hierheen en daarheen worden gebogen, dan zouden we niet zo bang zijn voor hun haat, dreigementen en verschrikkingen, en dan zouden we niet zo licht door vrees voor hen van onze plicht afgebracht worden.

Hoewel het onze roeping is om op een vriendelijke manier moeite te doen om de gunst van alle mensen te winnen, toch moeten we weten dat niet door onze inspanning deze gunst gewonnen wordt, als God het hart niet neigt.

Wie zal zich erop beroemen dat iets zijn eigendom is als het hem niet door God gegeven is?

Wat God hun belieft te geven, bezitten zij als geleend goed / tot wederopzegging, terwijl God de vrijheid heeft om elk ogenblik af te nemen wat Hij gaf.

De Hebreeën hebben niets geroofd wat niet van hen was, maar ze hebben het hun toekomende loon in ontvangst genomen. Want ze waren onrechtvaardig tot slaafse werken gedwongen.

Hoewel Gods macht boven alle wetten uitgaat, is toch Zijn wil de zekerste regel voor de volmaakte rechtvaardigheid. Wát Hij ook doet, het is het meest juiste. En daarom is Hij vrij van wetten, omdat Hij voor Zichzelf en voor alle anderen een wet is.

Een bevel van God is (iets) waarover niet mag worden geoordeeld, maar waaraan moet worden gehoorzaamd.
Mensen bezitten alleen door Gods mildheid dat wat zij het hunne noemen. Er is geen billijker recht van bezit dan uit Zijn schenking.

Calvijn over Exodus 4:1: (Toen antwoordde Mozes, en zei: “Maar zie…”):
Hij had als met gesloten ogen door moeten zetten waarheen God beval, van Wiens bevel alleen, alle vromen afhankelijk horen te zijn.
Hij had niet vanuit zijn eigen inzicht mogen oordelen over een ongeloofwaardige zaak, maar vanuit Gods stem.